EVALUATION OF COMMERCIAL AND COLLECTION VARIETIES OF BARLEY FOR RESISTANCE TO MAJOR FUNGAL DISEASES IN FIELD CONDITIONS

Ayakoz Zhunussova; Aralbek Rsaliyev; Amangeldy Sarbayev; Kenzhali Khidirov

doi:10.37884/3-2024/18

Аңдатпа

Арпа-маңызы бар дәнді-малазықтық дақыл. Оның едәуір бөлігі жарма мен сыра өндіруге де жұмсалады. Дүние жүзінде арпа егіс көлемі (млн гектарға жуық) және өнімі бойынша төртінші орында. Қазақстан Республикасында арпа егісінің көлемі 2 миллион гектарға жетіп отыр. 2021-2023 жылдары Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының тәжірибе алқабында отандық күздік және жаздық арпаның 216 сорт-үлгілерінің Қазақстанда жиі кездесетін саңырауқұлақ ауруларына төзімділігі бойынша егістік бағалау жүргізілді. Үш жыл бойы егістік зерттеулердің нәтижесінде қоздырғышпен залалдану реакциясы туралы шынайы деректер алуға мүмкіндік болды. Фитопатологиялық бағалау нәтижелеріне сүйене отырып, арпа сорт-үлгілерінің арасында негізгі саңырауқұлақ ауруларына төзімділік көздері таңдалды. Зерттелген сорт-үлгілер саңырауқұлақ ауруларының қоздырғыштарына төзімділік (қабылдағыштық) дәрежесі бойынша топтарға бөлінді: жоғары төзімді (залалдану 0%) анықталмады, саңырауқұлақ ауруларына төзімді 59 күздік және жаздық арпа сорт-үлгілері анықталды.

арпа, сұрып, үлгі, саңырауқұлақ аурулары, таралуы, төзімділік

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Repko N.V., Podolyak K.V., Smirnova Ye.V., Ostrozhnaya YU.V. Statisticheskiye issledovaniya mirovogo proizvodstva zerna yachmenya. // Nauchnyy zhurnal KubGAU. – 2015. – 106(02). – С.1-9.
2. Rysbekova A.M., Sultanova N. Zh Infection of winter and spring barley by root rot in south-east Kazakhstan. https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/issue/view/3/8
3. Ploshchadi yachmenya v Kazakhstane uvelichili na 187 tys. ga [Elektron.resurs]. - URL:
https://eldala.kz/novosti/zerno/9728-ploshchadi-yachmenya-v-kazahstane-uvelichili-na-187-tys-ga(дата обращения 13 июня 2022 г).
4. Koyshibayev M. Bolezni zernovykh kul'tur. – Almaty: Bastau, 2002. – 368 с.
5. Dreiseitl A., Kosman E. Virulence phenotypes of Blumeria graminis f. sp. hordei in South Africa. // Eur. J. Plant Pathol. – 2013. – Vol.136. – P.113–121.
6. Avrova A., Knogge W. Rhynchosporium commune: A persistent threat to barley cultivation. // Mol. Plant Pathol. – 2012. – Vol.13. – P. 986–997.
7. Akhavan A., Turkington T.K., Askarian H., Tekauz A., Xi K., Tucker J.R., Kutcher H.R., Strelkov S.E. Virulence of Pyrenophora teres populations in western Canada. // Can. J. Plant Pathol. – 2016. – Vol. 38. – P. 183–196.
8. Acharya K., Dutta A.K., Pradhan P. ‘Bipolaris sorokiniana’ (Sacc.) Shoem.: The most destructive wheat fungal pathogen in the warmer areas. // Aust. J. Crop Sci. – 2011. – Vol.5. – P. 1064.
9. Gupta P., Chand R., Vasistha N., Pandey S., Kumar U., Mishra V., Joshi A. Spot blotch disease of wheat: The current status of research on genetics and breeding. // Plant Pathol. – 2018. – Vol.67. – P. 508–531. https://doi.org/10.1111/ppa.12781
10. Rsaliyev A.S., Chudinov V.A., Amirkhanova N.T. Ustoychivost' selektsionnykh materialov yachmenya Karabalykskoy sel'skokhozyaystvennoy opytnoy stantsii k setchatoy pyatnistosti i muchnistoy rose // Doklady NAN RK. – 2016. - №4. – С.79-87.
11. Loskutov I.G., Kovaleva O.N., Blinova Ye.V. Metodicheskiye ukazaniya po izucheniyu mirovoy kollektsii yachmenya i ovsa // SPb.: VIR. – 2012. – 63 с.
12. Zadoks J.C., Chang T.T., Konzak C.F. A decimal code for the growth stages of cereals. // Weed Res. – 1974. – Vol.14. – Р. 415–421.
13. Afanasenko O.S. Metodicheskoye ukazaniya po diagnostike i metodam polevoy otsenki ustoy-chivosti yachmenya k vozbuditelyam pyatnistostey list'yev. L.: VIZR. – 1987. – 20 с.
14. Saari E.E., Prescott J.M. A scale for appraising the foliar intensity of wheat disease //Plant disease reporter. – 1975. – Vol. 59. – № 5. – P. 377-380.
15. Turuspekov Y., Ormanbekova D., Rsaliev A., Abugalieva S. Genome-wide association study on stem rust resistance in Kazakh spring barley lines // BMC Plant Biology. – 2016. – Vol.16. – P.13-21.
16. Rsalïev A.S., Ämirxanova N.T. Teñbil daq jane aq untaq awrwlarına arpanıñ tözimdilik közderin tabw // Izdenister, nätïjeler. – 2016. - №3. – С.199-205.
17. Genievskaya Y., Turuspekov Y., Rsaliyev A., Abugalieva S. Genome-wide association mapping for resistance to leaf, stem, and yellow rusts of bread wheat in conditions of South Kazakhstan // Peer J. – 2020. – Vol. 8. DOI 10.7717/peerj.9820.
18. Genievskaya Y., Abugalieva S., Rsaliyev A., Yskakova G., Turuspekov Y. QTL Mapping for Seedling and Adult Plant Resistance to Leaf and Stem Rusts in Pamyati Azieva × Paragon Mapping Population of Bread Wheat // Agronomy. – 2020. – Vol. 10. – P. 1-18.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. ЕГІСТІК ЖАҒДАЙДА АРПАНЫҢ КОММЕРЦИЯЛЫҚ ЖӘНЕ КОЛЛЕКЦИЯЛЫҚ СОРТ-ҮЛГІЛЕРІНІҢ НЕГІЗГІ САҢЫРАУҚҰЛАҚ АУРУЛАРЫНА ТӨЗІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler. 3(103) (Sep. 2024), 159–167. DOI:https://doi.org/10.37884/3-2024/18.

(1)ЕГІСТІК ЖАҒДАЙДА АРПАНЫҢ КОММЕРЦИЯЛЫҚ ЖӘНЕ КОЛЛЕКЦИЯЛЫҚ СОРТ-ҮЛГІЛЕРІНІҢ НЕГІЗГІ САҢЫРАУҚҰЛАҚ АУРУЛАРЫНА ТӨЗІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler 2024, No. 3(103), 159-167. https://doi.org/10.37884/3-2024/18.

ЕГІСТІК ЖАҒДАЙДА АРПАНЫҢ КОММЕРЦИЯЛЫҚ ЖӘНЕ КОЛЛЕКЦИЯЛЫҚ СОРТ-ҮЛГІЛЕРІНІҢ НЕГІЗГІ САҢЫРАУҚҰЛАҚ АУРУЛАРЫНА ТӨЗІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ. (2024). Izdenister Natigeler, 3(103), 159-167. https://doi.org/10.37884/3-2024/18

ЕГІСТІК ЖАҒДАЙДА АРПАНЫҢ КОММЕРЦИЯЛЫҚ ЖӘНЕ КОЛЛЕКЦИЯЛЫҚ СОРТ-ҮЛГІЛЕРІНІҢ НЕГІЗГІ САҢЫРАУҚҰЛАҚ АУРУЛАРЫНА ТӨЗІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 3(103), p. 159–167, 2024. DOI: 10.37884/3-2024/18. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/679. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ЕГІСТІК ЖАҒДАЙДА АРПАНЫҢ КОММЕРЦИЯЛЫҚ ЖӘНЕ КОЛЛЕКЦИЯЛЫҚ СОРТ-ҮЛГІЛЕРІНІҢ НЕГІЗГІ САҢЫРАУҚҰЛАҚ АУРУЛАРЫНА ТӨЗІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 3(103) (September): 159-67. https://doi.org/10.37884/3-2024/18.

“ЕГІСТІК ЖАҒДАЙДА АРПАНЫҢ КОММЕРЦИЯЛЫҚ ЖӘНЕ КОЛЛЕКЦИЯЛЫҚ СОРТ-ҮЛГІЛЕРІНІҢ НЕГІЗГІ САҢЫРАУҚҰЛАҚ АУРУЛАРЫНА ТӨЗІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ” (2024) Izdenister natigeler, (3(103), pp. 159–167. doi:10.37884/3-2024/18.

[1]“ЕГІСТІК ЖАҒДАЙДА АРПАНЫҢ КОММЕРЦИЯЛЫҚ ЖӘНЕ КОЛЛЕКЦИЯЛЫҚ СОРТ-ҮЛГІЛЕРІНІҢ НЕГІЗГІ САҢЫРАУҚҰЛАҚ АУРУЛАРЫНА ТӨЗІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ”, Izdenister natigeler, no. 3(103), pp. 159–167, Sep. 2024, doi: 10.37884/3-2024/18.

“ЕГІСТІК ЖАҒДАЙДА АРПАНЫҢ КОММЕРЦИЯЛЫҚ ЖӘНЕ КОЛЛЕКЦИЯЛЫҚ СОРТ-ҮЛГІЛЕРІНІҢ НЕГІЗГІ САҢЫРАУҚҰЛАҚ АУРУЛАРЫНА ТӨЗІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ”. Izdenister Natigeler, no. 3(103), Sept. 2024, pp. 159-67, https://doi.org/10.37884/3-2024/18.

“ЕГІСТІК ЖАҒДАЙДА АРПАНЫҢ КОММЕРЦИЯЛЫҚ ЖӘНЕ КОЛЛЕКЦИЯЛЫҚ СОРТ-ҮЛГІЛЕРІНІҢ НЕГІЗГІ САҢЫРАУҚҰЛАҚ АУРУЛАРЫНА ТӨЗІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ”. Izdenister natigeler, no. 3(103) (September 30, 2024): 159–167. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/679.

1.ЕГІСТІК ЖАҒДАЙДА АРПАНЫҢ КОММЕРЦИЯЛЫҚ ЖӘНЕ КОЛЛЕКЦИЯЛЫҚ СОРТ-ҮЛГІЛЕРІНІҢ НЕГІЗГІ САҢЫРАУҚҰЛАҚ АУРУЛАРЫНА ТӨЗІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Sep. 30 [cited 2026 Sep. 15];(3(103):159-67. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/679

1.ЕГІСТІК ЖАҒДАЙДА АРПАНЫҢ КОММЕРЦИЯЛЫҚ ЖӘНЕ КОЛЛЕКЦИЯЛЫҚ СОРТ-ҮЛГІЛЕРІНІҢ НЕГІЗГІ САҢЫРАУҚҰЛАҚ АУРУЛАРЫНА ТӨЗІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler. 2024;(3(103):159-167. doi:10.37884/3-2024/18

[1] 1. Repko N.V., Podolyak K.V., Smirnova Ye.V., Ostrozhnaya YU.V. Statisticheskiye issledovaniya mirovogo proizvodstva zerna yachmenya. // Nauchnyy zhurnal KubGAU. – 2015. – 106(02). – С.1-9.

[2] 2. Rysbekova A.M., Sultanova N. Zh Infection of winter and spring barley by root rot in south-east Kazakhstan. https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/issue/view/3/8

[3] 3. Ploshchadi yachmenya v Kazakhstane uvelichili na 187 tys. ga [Elektron.resurs]. - URL:

[4] https://eldala.kz/novosti/zerno/9728-ploshchadi-yachmenya-v-kazahstane-uvelichili-na-187-tys-ga(дата обращения 13 июня 2022 г).

[5] 4. Koyshibayev M. Bolezni zernovykh kul'tur. – Almaty: Bastau, 2002. – 368 с.

[6] 5. Dreiseitl A., Kosman E. Virulence phenotypes of Blumeria graminis f. sp. hordei in South Africa. // Eur. J. Plant Pathol. – 2013. – Vol.136. – P.113–121.

[7] 6. Avrova A., Knogge W. Rhynchosporium commune: A persistent threat to barley cultivation. // Mol. Plant Pathol. – 2012. – Vol.13. – P. 986–997.

[8] 7. Akhavan A., Turkington T.K., Askarian H., Tekauz A., Xi K., Tucker J.R., Kutcher H.R., Strelkov S.E. Virulence of Pyrenophora teres populations in western Canada. // Can. J. Plant Pathol. – 2016. – Vol. 38. – P. 183–196.

[9] 8. Acharya K., Dutta A.K., Pradhan P. ‘Bipolaris sorokiniana’ (Sacc.) Shoem.: The most destructive wheat fungal pathogen in the warmer areas. // Aust. J. Crop Sci. – 2011. – Vol.5. – P. 1064.

[10] 9. Gupta P., Chand R., Vasistha N., Pandey S., Kumar U., Mishra V., Joshi A. Spot blotch disease of wheat: The current status of research on genetics and breeding. // Plant Pathol. – 2018. – Vol.67. – P. 508–531. https://doi.org/10.1111/ppa.12781

[11] 10. Rsaliyev A.S., Chudinov V.A., Amirkhanova N.T. Ustoychivost' selektsionnykh materialov yachmenya Karabalykskoy sel'skokhozyaystvennoy opytnoy stantsii k setchatoy pyatnistosti i muchnistoy rose // Doklady NAN RK. – 2016. - №4. – С.79-87.

[12] 11. Loskutov I.G., Kovaleva O.N., Blinova Ye.V. Metodicheskiye ukazaniya po izucheniyu mirovoy kollektsii yachmenya i ovsa // SPb.: VIR. – 2012. – 63 с.

[13] 12. Zadoks J.C., Chang T.T., Konzak C.F. A decimal code for the growth stages of cereals. // Weed Res. – 1974. – Vol.14. – Р. 415–421.

[14] 13. Afanasenko O.S. Metodicheskoye ukazaniya po diagnostike i metodam polevoy otsenki ustoy-chivosti yachmenya k vozbuditelyam pyatnistostey list'yev. L.: VIZR. – 1987. – 20 с.

[15] 14. Saari E.E., Prescott J.M. A scale for appraising the foliar intensity of wheat disease //Plant disease reporter. – 1975. – Vol. 59. – № 5. – P. 377-380.

[16] 15. Turuspekov Y., Ormanbekova D., Rsaliev A., Abugalieva S. Genome-wide association study on stem rust resistance in Kazakh spring barley lines // BMC Plant Biology. – 2016. – Vol.16. – P.13-21.

[17] 16. Rsalïev A.S., Ämirxanova N.T. Teñbil daq jane aq untaq awrwlarına arpanıñ tözimdilik közderin tabw // Izdenister, nätïjeler. – 2016. - №3. – С.199-205.

[18] 17. Genievskaya Y., Turuspekov Y., Rsaliyev A., Abugalieva S. Genome-wide association mapping for resistance to leaf, stem, and yellow rusts of bread wheat in conditions of South Kazakhstan // Peer J. – 2020. – Vol. 8. DOI 10.7717/peerj.9820.

[19] 18. Genievskaya Y., Abugalieva S., Rsaliyev A., Yskakova G., Turuspekov Y. QTL Mapping for Seedling and Adult Plant Resistance to Leaf and Stem Rusts in Pamyati Azieva × Paragon Mapping Population of Bread Wheat // Agronomy. – 2020. – Vol. 10. – P. 1-18.