БИОТЕХНОЛОГИЧЕСКИЕ ПОКАЗАТЕЛИ РАЗНЫХ СОРТОВ ВИШНИ ОБЫКНОВЕННОЙ (PRUNUS CERASUS)

Марат Тыныкулов; Самалбек Косанов; Айнур Байкенжеева; Анна Корнилова; Жадыра Байгазакова; Мереке Курмангалиев

doi:10.37884/3-2024/28

Аңдатпа

Шие (Prunus cerasus) - қоңыржай климаттық аймақтарда кеңінен өсірілетін маңызды жеміс дақылдарының бірі. Өзіне тән органолептикалық және қоректік қасиеттерінің арқасында шие жаңа піскен күйінде де, джемдер, шырындар және консервілер сияқты әртүрлі тағамдық өнімдерді алу үшін өңдеуде де кеңінен қолданылады. Сонымен қатар, шие антиоксиданттық, қабынуға қарсы және қатерлі ісікке қарсы қасиеттерге ие, бұл оны функционалды тамақтану және медицина саласындағы зерттеулердің маңызды объектісіне айналдырады. Қазіргі жағдайда ауыл шаруашылығы климаттың өзгеруімен, өсімдіктердің ауруларының артуымен және ауылшаруашылық өнімдерінің сапасына қойылатын талаптардың артуымен байланысты бірқатар қиындықтарға тап болып отыр. Шиенің фитопатогендер, зиянкестер және абиотикалық стресстер сияқты әртүрлі стресстік факторларға төзімділігін арттыру негізгі міндеттердің бірі болып табылады. Өзгеріп жатқан климат жағдайында және жоғары қоректік және емдік қасиеттері бар азық-түлікке деген өсіп келе жатқан қажеттілікте жақсартылған сипаттамалары бар жаңа шие сорттарын селекциялау ерекше маңызға ие. Қазіргі заманғы биотехнологиялық әдістер селекциялық процесті едәуір жылдамдатады, генетикалық ресурстарды дәл талдау және манипуляциялау мүмкіндігін береді. Зерттеуде бірнеше шие сорттарының генетикалық, физиологиялық және биохимиялық параметрлеріне салыстырмалы баға беріліп, олардың биотикалық және абиотикалық стресстерге төзімділігін анықтайтын негізгі факторларды анықтауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, зерттеу шие селекциясының жаңа желілерін құру үшін молекулалық таңбалау және геномды редакциялау сияқты инновациялық биотехнологиялық әдістерді қолдануды көздейді. Бұл әдістер дәл және тиімді селекция мүмкіндіктерін береді, бұл жоғары өнімді және төзімді сорттарды дамытуға маңызды қадам болып табылады.

вишня, биотехнологические методы, антоцианы, каротиноиды, витамин C, сахара, органические кислоты.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Tian H., et al. Comparative Analysis of the Metabolites and Antioxidant Activities of Different Cherry Varieties. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 2023, 71(14), 4532-4541. DOI: 10.1021/acs.jafc.3c00856.
2. Sökmen A., et al. Evaluation of Anthocyanin Content and Antioxidant Activity of Various Sweet Cherry Cultivars. Horticultural Science & Technology, 2022, 40(2), 147-156. DOI: 10.7235/hort.2022.01429.
3. Zhang Y., et al. Genetic Diversity and Quality Traits of Prunus cerasus Cherry Varieties Using Genomic and Metabolomic Approaches. Frontiers in Plant Science, 2022, 13, 795726. DOI: 10.3389/fpls.2022.795726.
4. Aufiero G., D'Agostino N., Sonnante G. Sweet cherry diversity and relationships in modern and local varieties based on SNP markers. Plants, 2023, 12(1), 136. https://doi.org/:10.3390/plants12010136.
5. Liu J., et al. Comparative Study of the Bioactive Compounds and Health Benefits of Different Cherry Varieties. Food Chemistry, 2021, 353, 129456. DOI: 10.1016/j.foodchem.2021.129456.
6. Rohloff J., et al. Influence of Cultivar and Harvest Time on the Phenolic Content and Antioxidant Properties of Sweet and Sour Cherry. Journal of Berry Research, 2021, 11(3), 365-376. DOI: 10.3233/JBR-210070.
7. Wang J., et al. Characterization of the Phytochemical Profiles and Antioxidant Properties of Different Cherry Varieties. Molecules, 2020, 25(17), 3944. DOI: 10.3390/molecules25173944.
8. Bourgeois Y.X., Boissinot S. On the population dynamics of junk: A review on the population genomics of transposable elements. Genes, 2020, 11(2), 258. https://doi.org/:10.3390/genes11020258.
9. Gao L., et al. Comparative Analysis of Antioxidant Activity and Phytochemical Composition in Cherry Varieties. Journal of Food Science, 2020, 85(8), 2758-2767. DOI: 10.1111/1750-3841.15382.
10. Танекеева Ш.Т., Мамбетов Б.Т., Жубанышева А.Т., Жорабекова Ж.Т. Баум тоғайында өсіп тұрған ағаш бұталарын зерттеу және оларды жаңарту жұмыстарын жобалау. // Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты. №1 (93) 2022. Электрондық ресурс - https://izdenister.kaznau.kz/. DOI: https://doi.org/10.37884/1-2022/05.
11. Молжигитова Д., Турганалиев С., Усенова А., Избасар Ж., Бисенгалиева Л. Оценка использования земель малыми формами хозяйствования в отраслях плодоводства и овощеводства. // Izdenister Natigeler, 2021, (1 (89), С. 79–88. Электронный ресурс: https://doi.org/10.37884/1-2021/09.
12. Мудетбек А., Мырзабаева Г., Абаева K., Токтасынова Ф., Шыныбеков М. Особенности использования и внедрение высокоточных GPS устройств в лесном хозяйстве. // Izdenister Natigeler, 2022, (4 (96), С. 73–88. Электронный ресурс: https://doi.org/10.37884/4-2022/09.
13. Жилкибаева Э., Токтасынов, А., Токтасынова Ф. Формирование устойчивых лесных ландшафтов в Иле-Алатауском Государственном национальном природном парке. // Izdenister Natigeler, 2022, (1 (93), С. 29–37. Электронный ресурс - https://izdenister.kaznau.kz/. https://doi.org/10.37884/1-2022/04.
14. Chen C., et al. Comprehensive Analysis of Metabolites and Antioxidant Properties of Cherry Varieties." Food & Function, 2023, 14(4), 1915-1926. DOI: 10.1039/D2FO03152A
15. Miller K., et al. Impact of Cultivar and Growing Conditions on Cherry Fruit Quality and Bioactive Compounds. Journal of Berry Research, 2023, 13(1), 89-104. DOI: 10.3233/JBR-220083
16. Lee J., et al. Assessment of Cherry Varieties for High-Value Phytochemical Content and Antioxidant Potential." Antioxidants, 2022, 11(12), 2354. DOI: 10.3390/antiox11122354.
17. Zaremuk R.Sh., Dolya Yu.А., Smelik T.L., Kopnina T.A. Formation of technological and commodity qualities of sour cherry fruits in the conditions of the South of Russia. Horticulture and viticulture. 2019;(5):17-22. (In Russ.) https://doi.org/10.31676/0235-2591-2019-5-17-22

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. КӘДІМГІ ШИЕНІҢ (PRUNUS CERASUS) ӘР ТҮРЛІ СОРТТАРЫНЫҢ БИОТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІ. Izdenister natigeler. 3(103) (Sep. 2024), 248–260. DOI:https://doi.org/10.37884/3-2024/28.

(1)КӘДІМГІ ШИЕНІҢ (PRUNUS CERASUS) ӘР ТҮРЛІ СОРТТАРЫНЫҢ БИОТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІ. Izdenister natigeler 2024, No. 3(103), 248-260. https://doi.org/10.37884/3-2024/28.

КӘДІМГІ ШИЕНІҢ (PRUNUS CERASUS) ӘР ТҮРЛІ СОРТТАРЫНЫҢ БИОТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІ. (2024). Izdenister Natigeler, 3(103), 248-260. https://doi.org/10.37884/3-2024/28

КӘДІМГІ ШИЕНІҢ (PRUNUS CERASUS) ӘР ТҮРЛІ СОРТТАРЫНЫҢ БИОТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 3(103), p. 248–260, 2024. DOI: 10.37884/3-2024/28. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/648. Acesso em: 15 sep. 2026.

“КӘДІМГІ ШИЕНІҢ (PRUNUS CERASUS) ӘР ТҮРЛІ СОРТТАРЫНЫҢ БИОТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 3(103) (September): 248-60. https://doi.org/10.37884/3-2024/28.

“КӘДІМГІ ШИЕНІҢ (PRUNUS CERASUS) ӘР ТҮРЛІ СОРТТАРЫНЫҢ БИОТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІ” (2024) Izdenister natigeler, (3(103), pp. 248–260. doi:10.37884/3-2024/28.

[1]“КӘДІМГІ ШИЕНІҢ (PRUNUS CERASUS) ӘР ТҮРЛІ СОРТТАРЫНЫҢ БИОТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІ”, Izdenister natigeler, no. 3(103), pp. 248–260, Sep. 2024, doi: 10.37884/3-2024/28.

“КӘДІМГІ ШИЕНІҢ (PRUNUS CERASUS) ӘР ТҮРЛІ СОРТТАРЫНЫҢ БИОТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІ”. Izdenister Natigeler, no. 3(103), Sept. 2024, pp. 248-60, https://doi.org/10.37884/3-2024/28.

“КӘДІМГІ ШИЕНІҢ (PRUNUS CERASUS) ӘР ТҮРЛІ СОРТТАРЫНЫҢ БИОТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІ”. Izdenister natigeler, no. 3(103) (September 30, 2024): 248–260. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/648.

1.КӘДІМГІ ШИЕНІҢ (PRUNUS CERASUS) ӘР ТҮРЛІ СОРТТАРЫНЫҢ БИОТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Sep. 30 [cited 2026 Sep. 15];(3(103):248-60. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/648

1.КӘДІМГІ ШИЕНІҢ (PRUNUS CERASUS) ӘР ТҮРЛІ СОРТТАРЫНЫҢ БИОТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІ. Izdenister natigeler. 2024;(3(103):248-260. doi:10.37884/3-2024/28

[1] 1. Tian H., et al. Comparative Analysis of the Metabolites and Antioxidant Activities of Different Cherry Varieties. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 2023, 71(14), 4532-4541. DOI: 10.1021/acs.jafc.3c00856.

[2] 2. Sökmen A., et al. Evaluation of Anthocyanin Content and Antioxidant Activity of Various Sweet Cherry Cultivars. Horticultural Science & Technology, 2022, 40(2), 147-156. DOI: 10.7235/hort.2022.01429.

[3] 3. Zhang Y., et al. Genetic Diversity and Quality Traits of Prunus cerasus Cherry Varieties Using Genomic and Metabolomic Approaches. Frontiers in Plant Science, 2022, 13, 795726. DOI: 10.3389/fpls.2022.795726.

[4] 4. Aufiero G., D'Agostino N., Sonnante G. Sweet cherry diversity and relationships in modern and local varieties based on SNP markers. Plants, 2023, 12(1), 136. https://doi.org/:10.3390/plants12010136.

[5] 5. Liu J., et al. Comparative Study of the Bioactive Compounds and Health Benefits of Different Cherry Varieties. Food Chemistry, 2021, 353, 129456. DOI: 10.1016/j.foodchem.2021.129456.

[6] 6. Rohloff J., et al. Influence of Cultivar and Harvest Time on the Phenolic Content and Antioxidant Properties of Sweet and Sour Cherry. Journal of Berry Research, 2021, 11(3), 365-376. DOI: 10.3233/JBR-210070.

[7] 7. Wang J., et al. Characterization of the Phytochemical Profiles and Antioxidant Properties of Different Cherry Varieties. Molecules, 2020, 25(17), 3944. DOI: 10.3390/molecules25173944.

[8] 8. Bourgeois Y.X., Boissinot S. On the population dynamics of junk: A review on the population genomics of transposable elements. Genes, 2020, 11(2), 258. https://doi.org/:10.3390/genes11020258.

[9] 9. Gao L., et al. Comparative Analysis of Antioxidant Activity and Phytochemical Composition in Cherry Varieties. Journal of Food Science, 2020, 85(8), 2758-2767. DOI: 10.1111/1750-3841.15382.

[10] 10. Танекеева Ш.Т., Мамбетов Б.Т., Жубанышева А.Т., Жорабекова Ж.Т. Баум тоғайында өсіп тұрған ағаш бұталарын зерттеу және оларды жаңарту жұмыстарын жобалау. // Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты. №1 (93) 2022. Электрондық ресурс - https://izdenister.kaznau.kz/. DOI: https://doi.org/10.37884/1-2022/05.

[11] 11. Молжигитова Д., Турганалиев С., Усенова А., Избасар Ж., Бисенгалиева Л. Оценка использования земель малыми формами хозяйствования в отраслях плодоводства и овощеводства. // Izdenister Natigeler, 2021, (1 (89), С. 79–88. Электронный ресурс: https://doi.org/10.37884/1-2021/09.

[12] 12. Мудетбек А., Мырзабаева Г., Абаева K., Токтасынова Ф., Шыныбеков М. Особенности использования и внедрение высокоточных GPS устройств в лесном хозяйстве. // Izdenister Natigeler, 2022, (4 (96), С. 73–88. Электронный ресурс: https://doi.org/10.37884/4-2022/09.

[13] 13. Жилкибаева Э., Токтасынов, А., Токтасынова Ф. Формирование устойчивых лесных ландшафтов в Иле-Алатауском Государственном национальном природном парке. // Izdenister Natigeler, 2022, (1 (93), С. 29–37. Электронный ресурс - https://izdenister.kaznau.kz/. https://doi.org/10.37884/1-2022/04.

[14] 14. Chen C., et al. Comprehensive Analysis of Metabolites and Antioxidant Properties of Cherry Varieties." Food & Function, 2023, 14(4), 1915-1926. DOI: 10.1039/D2FO03152A

[15] 15. Miller K., et al. Impact of Cultivar and Growing Conditions on Cherry Fruit Quality and Bioactive Compounds. Journal of Berry Research, 2023, 13(1), 89-104. DOI: 10.3233/JBR-220083

[16] 16. Lee J., et al. Assessment of Cherry Varieties for High-Value Phytochemical Content and Antioxidant Potential." Antioxidants, 2022, 11(12), 2354. DOI: 10.3390/antiox11122354.

[17] 17. Zaremuk R.Sh., Dolya Yu.А., Smelik T.L., Kopnina T.A. Formation of technological and commodity qualities of sour cherry fruits in the conditions of the South of Russia. Horticulture and viticulture. 2019;(5):17-22. (In Russ.) https://doi.org/10.31676/0235-2591-2019-5-17-22