Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ АУЫЛШАРУАШЫЛЫҚ ӨСІМДІКТЕРІНІҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ РЕСУРСТАРЫН ЖҰМЫЛДЫРУ НӘТИЖЕЛЕРІ

Минура Есимбекова 1 , Кадыржан Мукин 2 , Юрий Долинный 3 , Бақыт Айнебекова 4 , Алдаберген Еспанов 5 , Ирина Диденко 6 , Амангельды Кенебаев 4

1 «Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты» ЖШС; 2 "Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты" ЖШС; 3 "А.И.Бараев атындағы Астық шаруашылығы ғылыми-өндірістік орталығы" ЖШС; 4 «Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми зерттеу институты» ЖШС; 5 «ОБМӨШҒЗИ» ЖШС филиалы - "Өсімдіктер генетикалық қорының Н.И.Вавилов атындағы Арал өңірі тәжірибе станциясы"; 6 «Орал ауылшаруашылық тәжірибе станциясы» ЖШС

doi.org/10.37884/2-1-2024/568 Бет. 316-331 Қабылданды 18.04.2024 Жарияланды 29.06.2024

Аңдатпа

Азық-түлік және ауылшаруашылығы үшін өсімдіктердің генетикалық ресурстары (ААӨГР) - фермерлер және селекционерлер үшін қажетті пайдалы гендердің қайнар көзі - бұл, климаттық өзгеріс мәселелеріне байланысты, ауа-райы жағдайының ерекшеліктеріне бейімді, көптеген өнімді сорттарды алу үшін, қажетті пайдалы өнімдерді алуды шешуге мүмкіндік береді. Ауыл шаруашылығы қоршаған орта жағдайларына жақсы бейімделген төзімді сорттарды қажет етеді.

Азық-түлік және ауыл ауылшаруашылығы үшін өсімдіктердің генетикалық ресурстарының (ААӨГР) жинақтары құнды сорттарды құрудың кілті болып табылады. Өсімдік ресурстарын жұмылдыру - бұл Қазақстан Республикасындағы заманауи ауылшаруашылықты құрудың маңызды міндеттерінің бірі, бұл Азық-түлік және ауыл ауылшаруашылығы үшін өсімдіктердің генетикалық ресурстарының (ААӨГР), ұлттық ауылшаруашылық зерттеулер жүйесінің бөлігі, бұл ауылшаруашылық дақылдарының жаңа сорттарының тұқымдық жүйесінің тез артуына ықпал етеді.

Мақалада 2021-2023 жылдардағы ҚР АШМ  ғылыми зерттеу мекемелеріне Азық-түлік және ауыл ауылшаруашылығы үшін өсімдіктердің генетикалық ресурстарының (ААӨГР) жұмылдыру бағытының ағымдағы жағдайына талдау берілген. Мақсатты экспедициялық жинау, Қазақстан Республикасының жем-шөп дақылдарының бағалы гендің қорын толықтырудың және кеңейтудің көзі болды. Коллекциялық сортүлгілерді жинау кезінде отандық селекцияның мақсаттары мен міндеттері ескерілді.

генетикалық ресурстар, жем-шөп дақылдары, жабайы туыстар, бейімделу, жұмылдыру, экспедициялық жинау, жинақ

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1.Pathirana R. Management and Utilization of Plant Genetic Resources for a Sustainable Agriculture [Text]/ Pathirana R. and Carimi F. //Plants (Basel) (2022) 11(15): 2038. doi:10.3390/plants11152038
  2. 2.Xu HEnsuring effective implementation of the post-2020 global biodiversity targets [Text] / Xu H., Cao Y., Yu D., Cao M., He Y., Gill M., Pereira H.M. // Nat. Ecol. Evol. (2021), 5: 411–418.
  3. 3.FAO. The Food and Agriculture Organisation. The State of Food Security and Nutrition in the World 2019. Safeguarding against Economic Slowdowns and Downturns. Available online: http://www.fao.org/3/ca5162en/ca5162en.pdf(accessed on 2 February 2022).
  4. 4.UN. United Nations 2030 Agenda for Sustainable Development—Sustainable Development Goals. Goal 2: Zero Hunger. Available
  5. 5.FAO. The State of Food Security and Nutrition in the World 2021: Transforming Food Systems for Food Security, Improved Nutrition and Affordable Healthy Diets for All. Available online: https://www.fao.org/3/cb4474en/online/cb4474en.html (accessed on 25 May 2022).
  6. 6.IPCC. An IPCC Special Report on Climate Change, Desertification, Land Degradation, Sustainable Land Management, Food Security, and Greenhouse Gas Fluxes in Terrestrial Ecosystems. Available online: https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2019/11/Headline-statements_Final.pdf (accessed on 5 May 2022).
  7. 7.CBD. A New Global Framework for Managing Nature Through 2030: First Detailed Draft Agreement Debuts. Available online: https://www.cbd.int/article/draft-1-global-biodiversity-framework (accessed on 7 June 2022).
  8. 8.Engels J.M.M. A critical review of the current global ex situ conservation system for plant agrobiodiversity. II. Strengths and weaknesses of the current system and recommendations for its improvement [Text] / Engels J.M.M., Ebert A.W. // Plants (2021) 10:1904.
  9. 9.FAO. The Second Report on the State of the World’s Plant Genetic Resources for Food and Agriculture. Available online: http://www.fao.org/3/i1500e/i1500e.pdf (accessed on 22 March 2022).
  10. 10.Urazaliev R.A. Country Report on the State of Plant Genetic Resources for Food and Agriculture. Kazakhstan Republic. Global Information and Early Warning System on Plant Genetic Resources [Text] / Urazaliev R.A., Alimgazinova B.Sh, Yessimbekova M.A. et al. // FAO (WIEWS), (2007) 54 pp.
  11. 11.Урозалиев Р.А. Стратегия развития генетических ресурсов зерновых культур (пшеница) Республики Казахстан [Текст] / Урозалиев Р.А., Есимбекова М.А., Алимгазинова Б.Ш., Мукин К.Б. // Доклады НАН РК (2021) 4(338):101-109. https://doi.org/10.32014/2021.2518-1483.65
  12. 12. Karatayev M Monitoring climate change, drought conditions and wheat production in Eurasia: The case study of Kazakhstan [Text] / Karatayev M, Clarke M, Salnikov V et al. // Heliyon (2022) 8:e08660
  13. 13. Есимбекова М.А. Влияние устойчивости к пятнистости листьев ярового ячменя на физиологические параметры в Юго-Восточном Казахстане [Текст] / Есимбекова М.А., Слямова А.Е., Кулдыбаев Н.М., Мукин К.Б., Дутбаев Е.Б. // Исследования, результаты (2020) 4(88):237-243.
  14. 14. Рябчун В.К. Интродукция растений как приоритетное направление научной и практической деятельности центра генетических ресурсов растений Украины [Текст] / Рябчун В.К., Кузьмишина Н.В., Богуславский Р.Л., Безуглая О.Н., Музафарова В.А., Бондаренко В.Н., Докукина К.И. // Генетичні ресурси рослин (2019) 24: 11-25. DOI: 10.36814/pgr.2019.24.01
  15. 15.Привалов Ф.И. Основные направления и приоритеты Национальной стратегии по сохранению и устойчивому использованию генетических ресурсов растений в Республике Беларусь [Текст] / Привалов Ф.И., Гриб С.И., Матыс И.С., Дмитриева С.А., Авакян А. // Земледелие и растениеводство (2021) 2 (135): 6-10.
  16. 16.Лоскутова Н.П. Мобилизация генетических ресурсов растений с территории Южной и Юго-Восточной Азии [Текст] / Лоскутова Н.П., Озерская Т.М. // Труды по прикладной ботанике, генетике и селекции (2021) 182(1): 186-198.
  17. 17.Подготовка и проведение экспедиций по сбору образцов растений [Текст]: Методическое указание // Ленинград: ВИР, 1981;
  18. 18.Painting K. Introduction to Collecting/ K. Painting [Text] // IPGRI, Rome, 1996, 39 pp.;
  19. 19.Maxted N. Ecogeographic Surveys [Text] /N. Maxted, K. Painting // IPGRI, Rome, 1997, 16 pp.
  20. 20.FAO. Genebank Standards for Plant Genetic Resources for Food and Agriculture, Revised Edition. Available online: http://www.fao.org/3/a-i3704e.pdf (accessed on 20 May 2022).

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ АУЫЛШАРУАШЫЛЫҚ ӨСІМДІКТЕРІНІҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ РЕСУРСТАРЫН ЖҰМЫЛДЫРУ НӘТИЖЕЛЕРІ. Izdenister natigeler. 2-1 (special) (Jun. 2024), 316–331. DOI:https://doi.org/10.37884/2-1-2024/568.
(1)ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ АУЫЛШАРУАШЫЛЫҚ ӨСІМДІКТЕРІНІҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ РЕСУРСТАРЫН ЖҰМЫЛДЫРУ НӘТИЖЕЛЕРІ. Izdenister natigeler 2024, No. 2-1 (special), 316-331. https://doi.org/10.37884/2-1-2024/568.
ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ АУЫЛШАРУАШЫЛЫҚ ӨСІМДІКТЕРІНІҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ РЕСУРСТАРЫН ЖҰМЫЛДЫРУ НӘТИЖЕЛЕРІ. (2024). Izdenister Natigeler, 2-1 (special), 316-331. https://doi.org/10.37884/2-1-2024/568
ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ АУЫЛШАРУАШЫЛЫҚ ӨСІМДІКТЕРІНІҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ РЕСУРСТАРЫН ЖҰМЫЛДЫРУ НӘТИЖЕЛЕРІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2-1 (special), p. 316–331, 2024. DOI: 10.37884/2-1-2024/568. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/568. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ АУЫЛШАРУАШЫЛЫҚ ӨСІМДІКТЕРІНІҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ РЕСУРСТАРЫН ЖҰМЫЛДЫРУ НӘТИЖЕЛЕРІ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 2-1 (special) (June): 316-31. https://doi.org/10.37884/2-1-2024/568.
“ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ АУЫЛШАРУАШЫЛЫҚ ӨСІМДІКТЕРІНІҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ РЕСУРСТАРЫН ЖҰМЫЛДЫРУ НӘТИЖЕЛЕРІ” (2024) Izdenister natigeler, (2-1 (special), pp. 316–331. doi:10.37884/2-1-2024/568.
[1]“ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ АУЫЛШАРУАШЫЛЫҚ ӨСІМДІКТЕРІНІҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ РЕСУРСТАРЫН ЖҰМЫЛДЫРУ НӘТИЖЕЛЕРІ”, Izdenister natigeler, no. 2-1, pp. 316–331, Jun. 2024, doi: 10.37884/2-1-2024/568.
“ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ АУЫЛШАРУАШЫЛЫҚ ӨСІМДІКТЕРІНІҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ РЕСУРСТАРЫН ЖҰМЫЛДЫРУ НӘТИЖЕЛЕРІ”. Izdenister Natigeler, no. 2-1 (special), June 2024, pp. 316-31, https://doi.org/10.37884/2-1-2024/568.
“ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ АУЫЛШАРУАШЫЛЫҚ ӨСІМДІКТЕРІНІҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ РЕСУРСТАРЫН ЖҰМЫЛДЫРУ НӘТИЖЕЛЕРІ”. Izdenister natigeler, no. 2-1 (special) (June 29, 2024): 316–331. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/568.
1.ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ АУЫЛШАРУАШЫЛЫҚ ӨСІМДІКТЕРІНІҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ РЕСУРСТАРЫН ЖҰМЫЛДЫРУ НӘТИЖЕЛЕРІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Jun. 29 [cited 2026 Sep. 15];(2-1 (special):316-31. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/568
1.ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ АУЫЛШАРУАШЫЛЫҚ ӨСІМДІКТЕРІНІҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ РЕСУРСТАРЫН ЖҰМЫЛДЫРУ НӘТИЖЕЛЕРІ. Izdenister natigeler. 2024;(2-1 (special):316-331. doi:10.37884/2-1-2024/568