Аңдатпа
Бұл мақалада Өскемен қаласында орналасқан өндірістік кәсіпорындардың шартты түрде таза және шартты түрде тазартылған ақаба суларын қабылдайтын Ертіс өзені алқабының ірі саласы Үлбі өзені арқылы ластану сұрақтары қарастырылған.
Ертіс өзені Қазақстандағы ең ірі өзендердің бірі болып, Обь өзенінің сол жақ саласы және Ертіс сушаруашылығы алқабының басты су артериясы. Ол Қытайдағы Моңғол Алтайының оңтүстік-батыс беткейлеріндегі мұздықты аймақтан бастау алады, Қазақстан аумағын кесіп өтіп, Ресей аумағында Обь өзеніне құяды. Ертістің жалпы ұзындығы – 4280 км, оның 618 шақырымы Қытайға, 1698 шақырымы Қазақстанға және 1964 щақырымы Ресейге тиесілі [1, бет 21].
Ертіс өзенінде су сапасының нашарлауы антропогендік факторалдың әсерінен, солардың бірі өзен алқабында орналасқан әртүрлі кәсіпорындардың іс әрекетінен болады.
Кәсіпорындардан болатын антропогендік жүктемелердің әсері зиянды әсер көрсеткішімен анықталған.
Әдебиеттік шолу су нысандарына түсетін антропогендік жүктемелерді анықтау тәсілдеріне негізделді. Ластаушы заттар бойынша Үлбі өзенінің антропогендік жүктеме деңгейіне бағалау жүргізілді. Есептеулер әр түрлі кәсіпорындар үшін орындалып, негізгі ластаушы заттар айқындалып, олар бойынша дифференциалды және интегралды жүктемелер анықталған.
Жүргізілген зерттеулер және есептеулер нәтижесі Ертіс өзенінің басты ластану қауіптілігі табиғи тұрғыдан емес, Үлбі өзенінің су жинағышынан түсетін антропогендік заттардан болатыны айқындалды.
01 Кіріспе
Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.
02 Әдебиеттер тізімі
- 1. Буpлибaев М. Ж., Aмиpгaлиев Н. A., Шенбеpгеp И. В., Cкoльcкий В. A., Буpлибaевa Д. М., Увapoв Д. В., Cмиpнoвa Д. A., Ефименкo A. В., Милюкoв Д. Ю. Пpoблемы зaгpязнения ocнoвных тpaнcгpaничных pек Кaзaхcтaнa. – Aлмaты: «Кaгaнaт», 2014. – Т.1. – с.742.
- 2. Фруман Г.Т. Термодинамическая оценка влияния загрязняющих веществ на водные экосистемы. Водные ресурсы, 1993, том 20, №6.
- 3. Simona-Andreea Ene, Carmen Teodosiu Grey water footprint assessment and challenges for its implementation. Environmental Engineering and Management Journal. March 2011, Vol.10, No. 3, 333-340.
- 4. Багаев Ю.Г. Нормирование сбросов сточных вод // Водоснабжение и санитарная техника. – 1999. – № 3. – С. 14-16.
- 5. Селезнева А.В. Антропогенная нагрузка на реки от точечных источников загрязнения. Известия Самарского научного центра Российской академии наук, т.5, №2, 2003 стр 268-277.
- 6. Селезнева А.В., Селезнев В.А. Экотехнология определения антропогенной нагрузки от сброса сточных вод в реки. Водные ресурсы и водопользование. №5 (208) 2021 стр 17-25.
- 7. Селезнева А.В. От мониторинга к нормированию антропогенной нагрузки на водные объекты. – Самара: Изд-во СамНЦ РАН. 2007. – 105 с. Монография.
- 8. Огородникова А.А., Ведейман Е.Л. и др. Оценка влияния антропогенной нагрузки на биоресурсы Амурского залива // Водные ресурсы. 1997. № 5.
- 9. Tianbo Fu, Changxin Xu, Lihua Yang, Siyu Hou, Qing Xia. Measurement and driving factors of grey water footprint efficiency in Yangtze River Basin. Science of The Total Environment Volume 802, 1 January 2022, 149587
- 10. Стоящева Н.В. Оценка антропогенной нагрузки на водные объекты бассейна верхней Оби в разные по водности периоды. Известия АО РГО. 2018. № 4 (51) стр17-26.
- 11. Проект нормативов допустимых сбросов Усть-Каменогорской площадки АО «Ульбинский металлургический завод». Усть-Каменогрск, 2023 г.
- 12. Проект нормативов допустимых сбросов (ДС) загрязняющих веществ, поступающих в водный объект со сточными водами от АО «УКТМК» на 2023-2032 гг. Усть-Каменогорск, 2022 г.
- 13. Проект нармотивов допустимых сбросов загрязняющих веществ со сточными водами Усть-Каменогорского металлургического комплекса ТОО «Казцинк», Усть-Каменогрск, 2022 г.
- 14. https://www.kazhydromet.kz/ Фондық анықтама 06.11.2023 ж.