ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ АШЫҚ ҚАРА – ҚОҢЫР ТОПЫРАҚТАҒЫ ПЕСТИЦИД ҚАЛДЫҚТАРЫНЫҢ МӨЛШЕРІ

Назым Нокербекова; Жансая  Кәлім; Шарбану  Муздыбаева; Галия  Турсбекова; Жұлдызай  Сайдағали

doi:10.37884/2-2024/14

Аңдатпа

Агрофитоценоздарды зиянкестерден қорғау үшін қажет пестицидтерді шамадан тыс және теңгерімсіз қолдану табиғи ортаның ластануына әкеледі. Заттардың табиғи айналымына кіретін, және де сондықтан тез жоғалып кететін немесе жойылып кететін пестицидтерді қолдану, жойылмайтын, табиғи айналымға кірмейтін және азық-түлік тізбектері мен биотоптарда жиналатын пестицидтерден бас тарту экологиялық қауіпсіздік саласындағы зерттеу пәні болып табылады.

Бұл мақалада өсімдік шаруашылығы ҒЗИ ауыл шаруашылығы өндірісі аумағының белгілі бір учаскесін топырақтың пестицидтер қалдықтарымен ластануы тұрғысынан зерттеу және жүргізілген зерттеулер жер учаскесінде іріктелген барлық зерттелетін топырақ үлгілерінде пестицидтердің қалдық саны бойынша талдау нәтижелері бойынша зерттелетін жылы бақыланатын 6 пестицидтің ешқайсысы бойынша ШРК-дан асып кетпегені анықталды. Ауылшаруашылық жерлерінің топырақтарында 4,4-ДДЭ хлорорганикалық пестицидтердің іздік мөлшері байқалды, зерттелген барлық нұсқаларда 0,0001 мг/кг топырақ болды. Гектар бойынша зерттелген учаскенің аумағындағы ГХЦГ α, β γ - изомерлер, 4,4-ДДТ, Алдрин пестицидтері 1,2,3,4,5,6,7,8,11,12,13,14,15,16 гектардан да табылған жоқ. Бұл нәтижелер зерттелетін учаске экологиялық егіншілік бойынша зерттеулер жүргізу үшін сәйкес келгенін көрсетеді.

Осылайша, егістіктерде бұрын қолданылған пестицидтерді шамадан тыс және теңгерімсіз қолдану табиғи ортаның ластануына әкелетіні белгілі. Қазақ егіншілік және Өсімдік шаруашылығы ҒЗИ ауыл шаруашылығы өндірісі аумағының белгілі бір учаскесін топырақтың пестицидтер қалдықтарымен ластануы тұрғысынан зерттеу және жүргізілген зерттеулер жер учаскесінде іріктелген барлық зерттелетін топырақ үлгілерінде пестицидтердің қалдық саны бойынша ШРК-дан асып кетпегендігін көрсетті.

пестицидтер, агрофитоценоз, хлорорганикалық пестицидтер, ДДТ, гексахлоран, гамма изомері.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Ижевский С.С. Негативные последствия применения пестицидов // Защита и карантин растений.–2006.№5.С.16–19.
2. M. A. Uddin, M. H. Rahman1 , M. Nesha*, M. A. Z. Choudhury, Z. Fardous and M. A. Rahman. Studies on Pesticide Residues in Soils of Some Selected Spots of Coastal Region of Bangladesh. Nuclear science and applications Vol. 27. No. 1&2 2018. P.13-17
3. Ismailov N.M. et al. Soil-Assimilation Potential as a Component of the Soil Passport and the Assimilation Potential of Landscapes // Arid Ecosystems. 2020. V. 10. №1. P. 58-62. https://doi.org/10.1134/S2079096120010072
4. M.A. Uddin, M.A.Z. Chowdhury, Z. Fardous and M. Hasanuzzaman. Quantification of pesticide residues in some soils of Narshingdi Area of Bangladesh //Bangladesh Journal of Scientific Research. 29 (1), 2016. p 85-88
5.Андрияшина Т.В., Шильникова Н.В. Воздействие радиоактивного загрязнения на окружающую среду // Вестник. Казан.технол.ун-та. 2011.Т.14,№10.С.39-44
6. ГОСТ Р 53217— 2008. Качество почвы. Определение содержания хлорорганических пестицидов и полихлорированных бифенилов. Газохроматографический метод с электронозахватным детектором //. Москва Стандартинформ 2009 . 20 с.
7. Список пестицидов и агрохимикатов, разрешенных к применению на территории Российской Федерации. 2017 год. – М., 2017 (Приложение к журналу «Защита и карантин растений». – 2017, № 5).
8. Особенности интегрированной системы выращивания зерновых культур. http: www.library.timacad.ru
9. Новикова, Л. В. Эффективность химичес- ких и биологических препаратов против болезней ярового ячменя в Кемеровской области : дис. … канд. с.-х. наук : 06.01.11 / Новикова Любовь Влади- мировна. – Кемерово, 2005. – 159 с.
10. Белый, О. А., Писарик, М. А. Состояние и мониторинг захоронений непригодных пестицидов, относящихся к стойким органическим загрязнителям. В сб. «Природопользование и окружающая среда». – Минск, Бел НИЦ «Экология».– 2008. С. 115–122

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ АШЫҚ ҚАРА – ҚОҢЫР ТОПЫРАҚТАҒЫ ПЕСТИЦИД ҚАЛДЫҚТАРЫНЫҢ МӨЛШЕРІ. Izdenister natigeler. 2 (102) (Jun. 2024), 144–153. DOI:https://doi.org/10.37884/2-2024/14.

(1)ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ АШЫҚ ҚАРА – ҚОҢЫР ТОПЫРАҚТАҒЫ ПЕСТИЦИД ҚАЛДЫҚТАРЫНЫҢ МӨЛШЕРІ. Izdenister natigeler 2024, No. 2 (102), 144-153. https://doi.org/10.37884/2-2024/14.

ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ АШЫҚ ҚАРА – ҚОҢЫР ТОПЫРАҚТАҒЫ ПЕСТИЦИД ҚАЛДЫҚТАРЫНЫҢ МӨЛШЕРІ. (2024). Izdenister Natigeler, 2 (102), 144-153. https://doi.org/10.37884/2-2024/14

ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ АШЫҚ ҚАРА – ҚОҢЫР ТОПЫРАҚТАҒЫ ПЕСТИЦИД ҚАЛДЫҚТАРЫНЫҢ МӨЛШЕРІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2 (102), p. 144–153, 2024. DOI: 10.37884/2-2024/14. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/506. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ АШЫҚ ҚАРА – ҚОҢЫР ТОПЫРАҚТАҒЫ ПЕСТИЦИД ҚАЛДЫҚТАРЫНЫҢ МӨЛШЕРІ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 2 (102) (June): 144-53. https://doi.org/10.37884/2-2024/14.

“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ АШЫҚ ҚАРА – ҚОҢЫР ТОПЫРАҚТАҒЫ ПЕСТИЦИД ҚАЛДЫҚТАРЫНЫҢ МӨЛШЕРІ” (2024) Izdenister natigeler, (2 (102), pp. 144–153. doi:10.37884/2-2024/14.

[1]“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ АШЫҚ ҚАРА – ҚОҢЫР ТОПЫРАҚТАҒЫ ПЕСТИЦИД ҚАЛДЫҚТАРЫНЫҢ МӨЛШЕРІ”, Izdenister natigeler, no. 2 (102), pp. 144–153, Jun. 2024, doi: 10.37884/2-2024/14.

“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ АШЫҚ ҚАРА – ҚОҢЫР ТОПЫРАҚТАҒЫ ПЕСТИЦИД ҚАЛДЫҚТАРЫНЫҢ МӨЛШЕРІ”. Izdenister Natigeler, no. 2 (102), June 2024, pp. 144-53, https://doi.org/10.37884/2-2024/14.

“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ АШЫҚ ҚАРА – ҚОҢЫР ТОПЫРАҚТАҒЫ ПЕСТИЦИД ҚАЛДЫҚТАРЫНЫҢ МӨЛШЕРІ”. Izdenister natigeler, no. 2 (102) (June 29, 2024): 144–153. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/506.

1.ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ АШЫҚ ҚАРА – ҚОҢЫР ТОПЫРАҚТАҒЫ ПЕСТИЦИД ҚАЛДЫҚТАРЫНЫҢ МӨЛШЕРІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Jun. 29 [cited 2026 Sep. 15];(2 (102):144-53. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/506

1.ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ АШЫҚ ҚАРА – ҚОҢЫР ТОПЫРАҚТАҒЫ ПЕСТИЦИД ҚАЛДЫҚТАРЫНЫҢ МӨЛШЕРІ. Izdenister natigeler. 2024;(2 (102):144-153. doi:10.37884/2-2024/14

[1] 1. Ижевский С.С. Негативные последствия применения пестицидов // Защита и карантин растений.–2006.№5.С.16–19.

[2] 2. M. A. Uddin, M. H. Rahman1 , M. Nesha*, M. A. Z. Choudhury, Z. Fardous and M. A. Rahman. Studies on Pesticide Residues in Soils of Some Selected Spots of Coastal Region of Bangladesh. Nuclear science and applications Vol. 27. No. 1&2 2018. P.13-17

[3] 3. Ismailov N.M. et al. Soil-Assimilation Potential as a Component of the Soil Passport and the Assimilation Potential of Landscapes // Arid Ecosystems. 2020. V. 10. №1. P. 58-62. https://doi.org/10.1134/S2079096120010072

[4] 4. M.A. Uddin, M.A.Z. Chowdhury, Z. Fardous and M. Hasanuzzaman. Quantification of pesticide residues in some soils of Narshingdi Area of Bangladesh //Bangladesh Journal of Scientific Research. 29 (1), 2016. p 85-88

[5] 5.Андрияшина Т.В., Шильникова Н.В. Воздействие радиоактивного загрязнения на окружающую среду // Вестник. Казан.технол.ун-та. 2011.Т.14,№10.С.39-44

[6] 6. ГОСТ Р 53217— 2008. Качество почвы. Определение содержания хлорорганических пестицидов и полихлорированных бифенилов. Газохроматографический метод с электронозахватным детектором //. Москва Стандартинформ 2009 . 20 с.

[7] 7. Список пестицидов и агрохимикатов, разрешенных к применению на территории Российской Федерации. 2017 год. – М., 2017 (Приложение к журналу «Защита и карантин растений». – 2017, № 5).

[8] 8. Особенности интегрированной системы выращивания зерновых культур. http: www.library.timacad.ru

[9] 9. Новикова, Л. В. Эффективность химичес- ких и биологических препаратов против болезней ярового ячменя в Кемеровской области : дис. … канд. с.-х. наук : 06.01.11 / Новикова Любовь Влади- мировна. – Кемерово, 2005. – 159 с.

[10] 10. Белый, О. А., Писарик, М. А. Состояние и мониторинг захоронений непригодных пестицидов, относящихся к стойким органическим загрязнителям. В сб. «Природопользование и окружающая среда». – Минск, Бел НИЦ «Экология».– 2008. С. 115–122