Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
СУ, ЖЕР ЖӘНЕ ОРМАН РЕСУРСТАРЫ

ДОЛАНА ЖАПЫРАҚТАРЫНЫҢ ШАҢДЫ ТҰНДЫРУ ҚАБІЛЕТІН САЛЫСТЫРМАЛЫ БАҒАЛАУ

Жадыра Байгазакова 1 , Ботагоз Кентбаева 1 , Наталья Бессчетнова 2 , Владимир Бессчетнов 2 , Ержан Кентбаев 1

1 «Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті» КЕАҚ; 2 Нижний Новгородтық мемлекеттік агротехнологиялық университеті

doi.org/10.37884/2-2024/31 Бет. 323-330 Қабылданды 02.04.2024 Жарияланды 29.06.2024

Аңдатпа

Мақалада 3 экологиялық-климаттық учаскедегі доланалардың шаңды тұндыру қабілетін салыстырмалы бағалау туралы мәліметтер келтірілген: №1 экологиялық - климаттық аудан-Семей қаласы, тұрғын үй кварталының ішінде және қаланың орталық бөлігінің жол бойындағы екпелер зерттелді; №2 экологиялық – климаттық аудан-Алматы қаласы, тұрғын үй кварталының ішінде және қаланың орталық бөлігінің жол бойындағы екпелер зерттелді; №3 экологиялық - климаттық аудан-біздің жағдайда бақылау ауданы ретінде әрекет ететін долананың анықтамалық екпелері.Зерттелетін долана Алматы қаласынан 50 км қашықтықта тау бөктерінде орналасқан Есік мемлекеттік дендрологиялық паркінің арборетумында бір деңгейлі экологиялық фонда өседі.

Метеорологиялық факторлар ағаш өсімдіктерінің жапырақ табақшаларында түсетін бөлшектерге айтарлықтай әсер етуі мүмкін. Алматы және Семей қалаларының топырақ-климаттық жағдайлары шаңды дауылдардың әлсіз көрінуіне ықпал етеді, бұл тоқтатылған бөлшектердің санына әсер етеді. Шаңды дауылдармен күндердің ең көп саны жаздың құрғақ айларында барлық үш экологиялық-климаттық аудандарда байқалады. Бұл ретте желдің жылдамдығы 6-9м/с басым, 15-17м/с дейін қысқа мерзімді күшейту байқалады, жауын-шашынның ең аз мөлшері үшінші экологиялық – климаттық аудан-эталондық учаскеге келеді. № 3 аудан үшін жауын – шашынның максималды мөлшері-бұл ауданда жауын-шашын жеткілікті ылғалдылық аймағынан кем емес, бірақ олардың ерекше таралуы және жылы кезеңнің жоғары температуралық фоны құрғақшылық жағдайларын тудырады, айтарлықтай жауын-шашын күндізгі уақытта сұйық түрінде жиі түседі (74%). Орта позицияны екінші экологиялық-климаттық учаске алады-465 мм.

долана, жапырақ, шаң, ағаш, тұндыру, өсімдіктер, қала, Семей, бақылау, аудан, алқаптар, ластану.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1.Кулагин Ю.З. Древесные растения и промышленная среда. - М.: Наука,-1980. - 115 с.
  2. 2. Trivedi R., Chakraborty M.K., Tewary B.K. Dust dispersion model-ing using fugitive dust model at an opencast coal project of Western Coalfields Limited, India. Journal of scientific & industrial research. Jan 2009. Volume: 68 Issue: 1 Pages: 71-78
  3. 3. Hariram M., Sahu R., Elumalai S.P. Impact Assessment of Atmos-pheric Dust on Foliage Pigments and Pollution Resistances of Plants Grown Nearby Coal Based Thermal Power Plants. Archives of environmental contam-ination and toxicology. Jan 2018.Volume: 74 Issue: 1 Pages: 56-70. DOI: 10.1007/s00244-017-0446-1.
  4. 4. Brown S. Measuring carbon in forests: current status and future chal-lenges. Environmental pollution. 2002. Volume: 116 Issue: 3 Pages: 363-372. DOI: 10.1016/S0269-7491(01)00212-3
  5. 5. Liu L., Guan D.S., Peart M.R., Wang G., Zhang H., Li Z.W. The dust retention capacities of urban vegetation-a case study of Guangzhou, South China . Environmental science and pollution research. Sep 2013. Volume: 20 Issue: 9 Pages: 6601-6610. DOI: 10.1007/s11356-013-1648-3.
  6. 6. Sun Y., Lin W.P., Li Y., Xu D. Dust deposition on vegetation leaves in Shanghai, China. International journal of environmental health research. Jan 2020. DOI: 10.1080/09603123.2020.1714559.
  7. 7. Lin W., Li Y., Du S., Zheng Y., Gao J., Sun T. Effect of dust deposi-tion on spectrum-based estimation of leaf water content in urban plant (2019) Ecological Indicators, 104, pp. 41-47. http://www.elsevier.com/locate/ecolind doi: 10.1016/j.ecolind.2019.04.074
  8. 8. Вигоров Л.И. Практикум по физиологии древесных растений. - М.: Госиздат «Высшая школа», 1961. - С. 23.
  9. 9. Beckett K.P., Freer-Smith P.H., Taylor G. Urban woodlands: their role in re-ducing the effects of particulate pollution. Environmental pollution. 1998. Volume: 99 Issue: 3 Pages: 347-360. DOI: 10.1016/S0269-7491(98)00016-5
  10. 10. Prusty B.A., Mishra P.C, Azeez P.A. Dust accumulation and leaf pigment con-tent in vegetation near the national highway at Sambalpur, Orissa, India. Eco-toxicology and environmental safety. Feb 2005. Volume: 60 Issue: 2 Pages: 228-235. DOI: 10.1016/j.ecoenv. 2003.12.013
  11. 11. McDonald A.G., Bealey W.J., Fowler D., Dragosits U., Skiba U., Smith R.I., Donovan R.G., Brett H.E., Hewitt C.N., Nemitz E. Quantifying the effect of urban tree planting on concentrations and depositions of PM10 in two UK conurbations. Atmospheric environment. Dec 2007. Volume: 40. Issue: 38 Pages: 8455-8467. DOI: 10.1016/j.atmosenv. 2007.07.025
  12. 12. Xu Y.Y., Yi Y., Yang X., Dou Y.B. Using Stable Hydrogen and Ox-ygen Isotopes to Distinguish the Sources of Plant Leaf Surface Moisture in an Urban Environment. Water. nov 2019. Volume: 11 Issue: 11. Article number: 2287.DOI: 10.3390/w11112287.
  13. 13.Байгазакова Ж.М., Кентбаева Б.А. Фенологические наблюдения за некоторыми видами боярышника / Ізденістер, нәтижелер - Исследования, результаты, № 01-2 (065), КазНАУ. - Алматы, 2015. - С.46-49.
  14. 14. Кентбаева Б.А., Бессчетнова Н.Н.,Бессчетнов В.П.,Ахметов Р.С.,Кентбаев Е.Ж.*Долана қалемшелерінің регенеративтік қабілеті /Исследования, результаты, №3 (91), Алматы, 2021. – С.95–103. DOI: https://doi.org/10.37884/3-2021/11
  15. 15.Основные положения организации и ведения лесного хозяйства Восточно-Казахстанской. - Алматы, 2014. – 295 с.
  16. 16. Основные положения организации и ведения лесного хозяйства Алма-Атинской области. - Алматы, 2014. – 291 с.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. ДОЛАНА ЖАПЫРАҚТАРЫНЫҢ ШАҢДЫ ТҰНДЫРУ ҚАБІЛЕТІН САЛЫСТЫРМАЛЫ БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler. 2 (102) (Jun. 2024), 323–330. DOI:https://doi.org/10.37884/2-2024/31.
(1)ДОЛАНА ЖАПЫРАҚТАРЫНЫҢ ШАҢДЫ ТҰНДЫРУ ҚАБІЛЕТІН САЛЫСТЫРМАЛЫ БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler 2024, No. 2 (102), 323-330. https://doi.org/10.37884/2-2024/31.
ДОЛАНА ЖАПЫРАҚТАРЫНЫҢ ШАҢДЫ ТҰНДЫРУ ҚАБІЛЕТІН САЛЫСТЫРМАЛЫ БАҒАЛАУ. (2024). Izdenister Natigeler, 2 (102), 323-330. https://doi.org/10.37884/2-2024/31
ДОЛАНА ЖАПЫРАҚТАРЫНЫҢ ШАҢДЫ ТҰНДЫРУ ҚАБІЛЕТІН САЛЫСТЫРМАЛЫ БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2 (102), p. 323–330, 2024. DOI: 10.37884/2-2024/31. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/499. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ДОЛАНА ЖАПЫРАҚТАРЫНЫҢ ШАҢДЫ ТҰНДЫРУ ҚАБІЛЕТІН САЛЫСТЫРМАЛЫ БАҒАЛАУ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 2 (102) (June): 323-30. https://doi.org/10.37884/2-2024/31.
“ДОЛАНА ЖАПЫРАҚТАРЫНЫҢ ШАҢДЫ ТҰНДЫРУ ҚАБІЛЕТІН САЛЫСТЫРМАЛЫ БАҒАЛАУ” (2024) Izdenister natigeler, (2 (102), pp. 323–330. doi:10.37884/2-2024/31.
[1]“ДОЛАНА ЖАПЫРАҚТАРЫНЫҢ ШАҢДЫ ТҰНДЫРУ ҚАБІЛЕТІН САЛЫСТЫРМАЛЫ БАҒАЛАУ”, Izdenister natigeler, no. 2 (102), pp. 323–330, Jun. 2024, doi: 10.37884/2-2024/31.
“ДОЛАНА ЖАПЫРАҚТАРЫНЫҢ ШАҢДЫ ТҰНДЫРУ ҚАБІЛЕТІН САЛЫСТЫРМАЛЫ БАҒАЛАУ”. Izdenister Natigeler, no. 2 (102), June 2024, pp. 323-30, https://doi.org/10.37884/2-2024/31.
“ДОЛАНА ЖАПЫРАҚТАРЫНЫҢ ШАҢДЫ ТҰНДЫРУ ҚАБІЛЕТІН САЛЫСТЫРМАЛЫ БАҒАЛАУ”. Izdenister natigeler, no. 2 (102) (June 29, 2024): 323–330. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/499.
1.ДОЛАНА ЖАПЫРАҚТАРЫНЫҢ ШАҢДЫ ТҰНДЫРУ ҚАБІЛЕТІН САЛЫСТЫРМАЛЫ БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Jun. 29 [cited 2026 Sep. 15];(2 (102):323-30. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/499
1.ДОЛАНА ЖАПЫРАҚТАРЫНЫҢ ШАҢДЫ ТҰНДЫРУ ҚАБІЛЕТІН САЛЫСТЫРМАЛЫ БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler. 2024;(2 (102):323-330. doi:10.37884/2-2024/31