Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

КЛАСТЕРЛІК ТАЛДАУ НЕГІЗІНДЕГІ БҰРШЫШТЫҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ РЕСУРСТАРЫН КЕШЕНДІ БАҒАЛАУ

Ирина Ошергина 1 , Евгений Тен 1

1 "А. И. Бараев атындағы Астық шаруашылығының ғылыми-өндірістік орталығы" ЖШС, Қазақстан, Ақмола облысы,

doi.org/10.37884/3-2023/19 Бет. 181-190 Қабылданды 24.07.2023 Жарияланды 29.09.2023

Аңдатпа

Бұршақ дақылдары ақуызға бай, нәтижесінде өсімдік биоәртүрлілігі мен азық-түлік қауіпсіздігінің маңызды құрамдас бөлігі болып табылады. Ел халқын азық – түлікпен қамтамасыз ету-аграрлық өндірістің басты міндеті. Бұл зерттеудің мақсаты бұршақ сорттарының генетикалық әртүрлілігін зерттеу және коллекциялық үлгілер арасындағы генетикалық алшақтық дәрежесін анықтау болды. Әр түрлі экологиялық-географиялық шығу тегі бар мұртты морфотипті бұршақтың 37 генотипі зерттелді. Зерттеулер А. и. Бараев атындағы Астық шаруашылығы ғылыми-өндірістік орталығының селекциялық питомнигінің егістіктерінде жүргізілді. Кластерлік талдау-бұл зерттеу объектілерін белгілі бір мәліметтер жиынтығы бойынша топтастыру процедурасы. Бақылаулар 12 сандық белгілер бойынша жүргізілді, атап айтқанда: көшеттерден гүлденуге дейінгі вегетациялық кезең, күн.; көшеттерден пісуге дейін, күн.; өнімділік, г/м2; түйіндер саны, дана; өнімді түйіндер саны, дана; өсімдік биіктігі, см; төменгі бұршақтың бекіту биіктігі, см.; өсімдіктегі бұршақ саны, дана.; бұршақтағы тұқым саны, дана.; өсімдіктегі тұқым саны, дана.; өсімдіктен алынған тұқымның массасы, г.; 1000 тұқымның массасы, г., жеке адамдар арасындағы туыстық пен генетикалық алшақтықты анықтау үшін негізгі компоненттерді талдау және кластерлік талдау арқылы. Кластерлік талдау нәтижесінде бұршақ ұрық плазмасының 37 үлгісі екі негізгі топқа топтастырылды кластер және бес кіші топ, екінші кластерде үлгілердің ең аз саны 3В тобында (1 дана), ал максималды саны 1В тобында (13 дана) табылды. Нәтижелер екі кластердің ішінде 2с тобындағы жеке генотиптің бобтағы тұқым санынан басқа барлық дерлік талданатын белгілер бойынша ең жоғары орташа мәні бар екенін көрсетті. Селекциялық бағдарламалар үшін негізгі экономикалық және құнды белгілері бойынша бөлінген 2-ші кластердің үлгілері үлкен қызығушылық тудырады және будандастыру кезінде ата-аналық формалар ретінде пайдаланылуы мүмкін.

генотип бұршақ кластерлік талдау селекция

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Ray D. K., West P. C., Clark M., Gerber J. S., Prishchepov A. V., & Chatterjee S. (2019). Climate change has likely already affected global food production. PloS one, 14(5), e0217148. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0217148
  2. 2. Некрасов Е.И., Марченко Д.М., Иванисов М.М. Экологическая пластичность сортов озимой мягкой пшеницы // Зерновое хозяйство России. – 2022. -Т.14, №2. – С. 54-58. https://doi.org/10.31367/2079-8725-2022-80-2-54-58
  3. 3. Савченко И.В. Роль генетических ресурсов в создании сортов культурных растений // Селекция растений: прошлое, настоящее и будущее: сборник материалов I Всероссийской науч.-практ. конференции с междунар. участием, посвященной 140-летию НИУ «БелГУ» и 100-летию со дня рождения З.И. Щелоковой (г. Белгород, 24-26 ноября 2016 г.) / под общ. ред. Е.В. Думачевой. – Белгород: ИД «Белгород» НИУ БелГУ, 2017. – С. 161 – 165.
  4. 4. Yu BY, Xiang DQ, Mahfuz H et al (2021) Understanding starch metabolism in pea seeds towards tailoring functionality for value-added utilization. Int J Mol Sci 22:8972. https://doi.org/10.3390/ijms22168972
  5. 5. Gepts P. (2006). Plant genetic resources conservation and utilization: The accomplishments and future of a societal insurance policy. Crop Sci., 46: 2278–2292. https://doi.org/10.2135/cropsci2006.03 .0169gas.
  6. 6. Joshi B. K., Mudwari A., Bhatta M. R. and Ferrara G. O. (2004). Genetic diversity in Nepalese wheatcultivars based on agromorphological traits and coefficients of parentage. Nepal Agric. Res. J., 5: 7-17.
  7. 7. Vus N. A., Kobyzeva L. N., & Bezuglaya O. N. (2020). Determination of the breeding value of collection chickpea (Cicer arietinum L.) accessions by cluster analysis. Vavilovskii zhurnal genetiki i selektsii, 24(3): 244–251. https://doi.org/10.18699/VJ20.617
  8. 8. Arrones A., Vilanova S., Plazas M., Mangino G., Pascual L., Díez M.J., Prohens J., Gramazio P. The Dawn of the Age of Multi-Parent MAGIC Populations in Plant Breeding: Novel Powerful Next-Generation Resources for Genetic Analysis and Selection of Recombinant Elite Material. Biology. 2020; 9(8):229. https://doi.org/10.3390/biology9080229
  9. 9. M.R. Islam, M.A.B. Faruquei, M.A.R. Bhuiyan, P.S. Biswas and M.A. Salam, 2004. Genetic Diversity in Irrigated Rice. Pakistan Journal of Biological Sciences, 7: 226-229. https://doi.org/10.3923/pjbs.2004.226.229
  10. 10. Wille L, Kurmann M, Messmer MM, Studer B (2021) Untangling the pea root rot complex reveals microbial markers for plant health. Front Plant Sci 12:1–12. https://doi.org/10.3389/fpls.2021.737820
  11. 11. Kaur V, Dhar S (2019) Genetic diversity assessment in garden pea (Pisum sativum L.) germplasm through principal component analysis. Int J Chem Stud 7:482–486
  12. 12. Vilchynskaya L.A., Gorodyska O.P., Dyianchuk M.V., Kamіnna O.O. Cluster analysis in buckwheat breeding. Visnyk Ukrainskoho Tovarystva Henetykiv i Selektsioneriv. 2017;15(2):145-149.
  13. 13. Motavassel H. Grouping phenological and morphological characteristics of chickpea genotypes (Cicer arietinum L.) Ardabil region using cluster analysis and detection function. IJFAS, 2013; 2(23):1091-1094.
  14. 14. Казыдуб Н. Г., Маракаева Т. В., Коробейникова М. М., Епанчинцев М. В. Отбор перспективных образцов для селекции фасоли с использованием кластерного анализа в условиях Южной лесостепи Западной Сибири // Вестник Омского государственного аграрного университета. 2014. № 4(16). С 8–14.
  15. 15. Zhang Z., Yao Z. Y., Ma Q. Q., Liu J. M., Liu Y. X., Liang W. H., et al. (2022). A study on the phenotypic diversity of Sinopodophyllum hexandrum (Royle) ying. Pak. J. Bot. 54 (6), 2291–2302. DOI: http://dx.doi.org/10.30848/PJB2022-6(28)

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2023. КЛАСТЕРЛІК ТАЛДАУ НЕГІЗІНДЕГІ БҰРШЫШТЫҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ РЕСУРСТАРЫН КЕШЕНДІ БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler. 3 (99) (Sep. 2023), 181–190. DOI:https://doi.org/10.37884/3-2023/19.
(1)КЛАСТЕРЛІК ТАЛДАУ НЕГІЗІНДЕГІ БҰРШЫШТЫҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ РЕСУРСТАРЫН КЕШЕНДІ БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler 2023, No. 3 (99), 181-190. https://doi.org/10.37884/3-2023/19.
КЛАСТЕРЛІК ТАЛДАУ НЕГІЗІНДЕГІ БҰРШЫШТЫҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ РЕСУРСТАРЫН КЕШЕНДІ БАҒАЛАУ. (2023). Izdenister Natigeler, 3 (99), 181-190. https://doi.org/10.37884/3-2023/19
КЛАСТЕРЛІК ТАЛДАУ НЕГІЗІНДЕГІ БҰРШЫШТЫҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ РЕСУРСТАРЫН КЕШЕНДІ БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 3 (99), p. 181–190, 2023. DOI: 10.37884/3-2023/19. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/352. Acesso em: 15 sep. 2026.
“КЛАСТЕРЛІК ТАЛДАУ НЕГІЗІНДЕГІ БҰРШЫШТЫҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ РЕСУРСТАРЫН КЕШЕНДІ БАҒАЛАУ”. 2023. Izdenister Natigeler, no. 3 (99) (September): 181-90. https://doi.org/10.37884/3-2023/19.
“КЛАСТЕРЛІК ТАЛДАУ НЕГІЗІНДЕГІ БҰРШЫШТЫҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ РЕСУРСТАРЫН КЕШЕНДІ БАҒАЛАУ” (2023) Izdenister natigeler, (3 (99), pp. 181–190. doi:10.37884/3-2023/19.
[1]“КЛАСТЕРЛІК ТАЛДАУ НЕГІЗІНДЕГІ БҰРШЫШТЫҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ РЕСУРСТАРЫН КЕШЕНДІ БАҒАЛАУ”, Izdenister natigeler, no. 3 (99), pp. 181–190, Sep. 2023, doi: 10.37884/3-2023/19.
“КЛАСТЕРЛІК ТАЛДАУ НЕГІЗІНДЕГІ БҰРШЫШТЫҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ РЕСУРСТАРЫН КЕШЕНДІ БАҒАЛАУ”. Izdenister Natigeler, no. 3 (99), Sept. 2023, pp. 181-90, https://doi.org/10.37884/3-2023/19.
“КЛАСТЕРЛІК ТАЛДАУ НЕГІЗІНДЕГІ БҰРШЫШТЫҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ РЕСУРСТАРЫН КЕШЕНДІ БАҒАЛАУ”. Izdenister natigeler, no. 3 (99) (September 29, 2023): 181–190. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/352.
1.КЛАСТЕРЛІК ТАЛДАУ НЕГІЗІНДЕГІ БҰРШЫШТЫҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ РЕСУРСТАРЫН КЕШЕНДІ БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2023 Sep. 29 [cited 2026 Sep. 15];(3 (99):181-90. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/352
1.КЛАСТЕРЛІК ТАЛДАУ НЕГІЗІНДЕГІ БҰРШЫШТЫҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ РЕСУРСТАРЫН КЕШЕНДІ БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler. 2023;(3 (99):181-190. doi:10.37884/3-2023/19