Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
СУ, ЖЕР ЖӘНЕ ОРМАН РЕСУРСТАРЫ

ҰЛТТЫҚ БАҒАЛАУ ФОРМАТЫНДАҒЫ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ АҒЫНДЫ МЕН СУЖІБЕРУЛЕР

Әсел Сапарова 1 , [Малик Бурлибаев] 1 , Жумахан Мустафаев 1

1 «География және су қауіпсіздігі институты» АҚ

doi.org/10.37884/3-2023/27 Бет. 259-272 Қабылданды 03.07.2023 Жарияланды 29.09.2023

Аңдатпа

Халықаралық-құқықтық негіз барлық тараптар үшін әділ, ақылға қонымды, экологиялық тұрақты және міндетті су пайдалану мен су бөлудің режимін қамтамасыз етуге тиіс. Биоөнімділік пен биоәртүрлілікті сақтау және көбейту үшін табиғаттың өзінің суға деген қажеттіліктерін ескеру қажет. Басқаша айтқанда, табиғи нысан ретінде өзен ағындысының табиғи сипатын сақтау. Ағындының міндетті шығындары мен өзен атырауының экологиялық талаптарын ескере отырып, су ресурстарының экологиялық рұқсат етілген көлемін ғана алынуға болады.

Өзен экожүйелерін сақтау үшін өзендерден рұқсат етілген су алу көлемін және экологиялық ағындыны ғылыми негіздеу маңызды міндет болып табылады. Экологиялық ағынды бағалау процесі өте күрделі, ресурстарды көп қажет етеді және аймақтағы, белгілі бір елдегі және бірнеше елдерді қамтитын трансшекаралық алаптардағы экологиялық ағындыны анықтау үшін әдістерді таңдау маңызды.

Мақалада экологиялық ағынды мәселелері және анықтамасына шолу қарастырылған. Экологиялық ағынды нормалау әдістемесіне шолу жасалды. Ағындының түрлі қамтамасыздықтары үшін жалпы есептеу алгоритмі берілген. Сырдария, Арыс және Келес өзендерінің тұйықтаушы тұстамалары үшін экологиялық ағынды және өзен ағындысының шекті рұқсат етілетін алыну көлемінің түрлі қамтамасыздықтағы мәндері алынды.

экологиялық ағынды, сужіберу, өзен жүйесі, рұқсат етілетін су алу, қайтарымсыз өзен ағындысын алу, методология, экологиялық сужіберуді нормалау

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Jiao, Y.; Liu, J.; Li, C.; Xu, Z.;Cui, Y. Refined Calculation of Multi-Objective Ecological Flow in Rivers, North China. Water 2023, 15, 1003. https://doi.org/10.3390/ w15051003. www.scopus.com
  2. 2. Вагапова А.Р. Оценка допустимых объемов изъятия стока из рек аридной зоны Казахстана // Гидрометеорология и экология. – Алматы, 2010. №2 – С. 48-54
  3. 3. European Commission 2015 Ecological Flows in the Implementation of the WFD. CIS guidance document No 31, Technical Report. 2015-086, Brussels, Belgium
  4. 4. Экологические попуски. Публикации Тренингового центра МКВК. Выпуск 1, Ташкент 2003. – 76 с. http://cawater-info.net/library/rus/01_eco.pdf
  5. 5. Бурлибаев М.Ж., Фащевский Б.В., Опп К., Бурлибаева Д.М., Кайдарова Р.К., Вагапов А.Р. Научные основы нормирования экологического стока рек Казахстана. – Алматы: Издательство «Қағанат», 2014. – 408 с.
  6. 6. Б.В. Фащевский, М.Ж. Бурлибаев, К. Опп, Д.М. Бурлибаева О концепции научного обоснования методики нормирования экологического стока и потенциально-свободного стока рек Казахстана // Гидрометеорология и экология. – Алматы, 2012. №4 – С. 66-100.
  7. 7. Бурлибаев М.Ж., Бурлибаева Д.М. Концептуальные основы нормирования экологического и свободного стока рек Казахстана // Водное хозяйство России. 2020. № 5. С. 52–73.
  8. 8. Арыстанова А., Козыкеева А.Т., Мустафаев Ж.С. Особенности формирования гидрохимического режима водосбора реки Жайык // Ізденістер, нəтижелер – Исследования, результаты. № 4 (76) 2017. С. 243-252 ISSN 2304-334-02 https://izdenister.kaznau.kz/files/full/2017_4.pdf
  9. 9. Владимиров А.М., Имамов Ф.А. Принцип оценки экологического стока рек. Вопросы экологии и гидрологические расчеты. Санкт-П. 1994. – Вып. 116. – С. 4-7.
  10. 10. А.А. Вольчек, О.П. Мешик, Н.Н. Шешко Способы оценки величины экологического стока на примере р. Ясельда // Здоровая окружающая среда – основа безопасности регионов: материалы первого международного экологического форума в Рязани, Рязань, 11–13 мая 2017 г. : в 2 т. / под ред.: Е. С. Иванова. – Рязань: ФГБОУ ВО РГАТУ, 2017. – Т. 1. – C. 44–59.
  11. 11. Б.П. Ткачев, В.И. Буланов Малые реки: современное состояние и экологические проблемы. – Новосибирск, 2002. – 114 с.
  12. 12. Маркин, В.Н. Определение экологически допустимого воздействия на малые реки // В.Н. Маркин // Оценка экологически допустимого воздействия на малые реки [Электронный ресурс]. – 2005. – Режим доступа: http://www.msuee.ru/kmirz/Htmls4/Markin/DopVozd.htm.]
  13. 13. Региональный отчет «Распределение трансграничных водных ресурсов. Экологический сток – основа сохранения водных экосистем (Российская Федерация)». Отчет по договору на оказание услуг №70/19 – KAPE. Москва, 2020 г. – 37 с.
  14. 14. Фащевский Б.В. Экологическое обоснование допустимой степени регулирования речного стока / Б. В. Фащевский. - Минск: БелНИИНТИ, 1989. - 51 с.
  15. 15. Айдаров И.П., Венецианов Е.В., Раткович Д.Я. К проблеме экологического возрождения речных бассейнов // Водные ресурсы. - 2002. - Том 29, №2,- С. 240-252.
  16. 16. Ковалевский В.С., Раткович Д.Я. Об экологически допустимых изъятиях речных вод // Водные ресурсы. Январь – февраль. – 2003. — № 1. Том 30. – Наука. С. 117 – 125.
  17. 17. Яцик А.В. Экологические основы рационального водопользования. –К.: Издательство Генеза. – 1997. – 640 с.
  18. 18. Дубинина В.Г., Косолапов А.Е., Коронкевич Н.И., Никитина О.И., Чебанов М.С. Актуализация методических указаний по нормированию допустимого безвозвратного изъятия речного стока и установлению экологического стока для сохранения водных экосистем // Водное хозяйство России: проблемы, технологии, управление. 2022. № 2. С. 16-26. DOI: 10.35567/19994508_2022_2_2.
  19. 19. В.Г. Дубинина, О.И. Никитина, М.Л. Марков Методические подходы к определению объемов допустимого безвозвратного изъятия стока из слабоизученных, неизученных и малых рек // Водное хозяйство России. 2015. № 4. С. 80–97.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2023. ҰЛТТЫҚ БАҒАЛАУ ФОРМАТЫНДАҒЫ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ АҒЫНДЫ МЕН СУЖІБЕРУЛЕР. Izdenister natigeler. 3 (99) (Sep. 2023), 259–272. DOI:https://doi.org/10.37884/3-2023/27.
(1)ҰЛТТЫҚ БАҒАЛАУ ФОРМАТЫНДАҒЫ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ АҒЫНДЫ МЕН СУЖІБЕРУЛЕР. Izdenister natigeler 2023, No. 3 (99), 259-272. https://doi.org/10.37884/3-2023/27.
ҰЛТТЫҚ БАҒАЛАУ ФОРМАТЫНДАҒЫ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ АҒЫНДЫ МЕН СУЖІБЕРУЛЕР. (2023). Izdenister Natigeler, 3 (99), 259-272. https://doi.org/10.37884/3-2023/27
ҰЛТТЫҚ БАҒАЛАУ ФОРМАТЫНДАҒЫ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ АҒЫНДЫ МЕН СУЖІБЕРУЛЕР. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 3 (99), p. 259–272, 2023. DOI: 10.37884/3-2023/27. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/321. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ҰЛТТЫҚ БАҒАЛАУ ФОРМАТЫНДАҒЫ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ АҒЫНДЫ МЕН СУЖІБЕРУЛЕР”. 2023. Izdenister Natigeler, no. 3 (99) (September): 259-72. https://doi.org/10.37884/3-2023/27.
“ҰЛТТЫҚ БАҒАЛАУ ФОРМАТЫНДАҒЫ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ АҒЫНДЫ МЕН СУЖІБЕРУЛЕР” (2023) Izdenister natigeler, (3 (99), pp. 259–272. doi:10.37884/3-2023/27.
[1]“ҰЛТТЫҚ БАҒАЛАУ ФОРМАТЫНДАҒЫ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ АҒЫНДЫ МЕН СУЖІБЕРУЛЕР”, Izdenister natigeler, no. 3 (99), pp. 259–272, Sep. 2023, doi: 10.37884/3-2023/27.
“ҰЛТТЫҚ БАҒАЛАУ ФОРМАТЫНДАҒЫ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ АҒЫНДЫ МЕН СУЖІБЕРУЛЕР”. Izdenister Natigeler, no. 3 (99), Sept. 2023, pp. 259-72, https://doi.org/10.37884/3-2023/27.
“ҰЛТТЫҚ БАҒАЛАУ ФОРМАТЫНДАҒЫ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ АҒЫНДЫ МЕН СУЖІБЕРУЛЕР”. Izdenister natigeler, no. 3 (99) (September 29, 2023): 259–272. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/321.
1.ҰЛТТЫҚ БАҒАЛАУ ФОРМАТЫНДАҒЫ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ АҒЫНДЫ МЕН СУЖІБЕРУЛЕР. Izdenister natigeler [Internet]. 2023 Sep. 29 [cited 2026 Sep. 15];(3 (99):259-72. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/321
1.ҰЛТТЫҚ БАҒАЛАУ ФОРМАТЫНДАҒЫ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ АҒЫНДЫ МЕН СУЖІБЕРУЛЕР. Izdenister natigeler. 2023;(3 (99):259-272. doi:10.37884/3-2023/27