ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚ АЙМАҒЫНДА ДӘНДІК ЖҮГЕРІНІ СУ ҮНЕМДЕУ ТЕХНОЛОГИЯСЫН ПАЙДАЛАНА ОТЫРЫП СУАРУ БАРЫСЫНДА  ЖАПЫРАҚТЫ ҚОРЕКТЕНДІРУДІ ҚОЛДАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ

Индира Кудайбергенова; Вячеслав  Жарков

doi:10.37884/2-2023/29

Аңдатпа

Қазақстанның оңтүстігінің құрғақ жағдайында су ресурстарын ұтымды пайдалану және топырақ құнарлылығын сақтай отырып, дәндік жүгерінің тұрақты және жоғары өнімділігін қамтамасыз ететін тиімді суару технологияларын енгізу мәселелері ерекше өзекті болып отыр. Қазіргі уақытта өсімдіктердің даму жағдайларын оңтайландырудың перспективалық технологиясы тамшылатып суару болып табылады, оны суару кезінде қолдану өсімдіктерге қажетті қоректік минералды заттарды енгізуге мүмкіндік береді.

Зерттеудің мақсаты өсімдіктерді жапырақты қоректендірудің дәндік жүгері өнімділігіне әсерін анықтау болды. Зерттеу әдісі - тәжірибе нұсқалары арасындағы айырмашылықтарды анықтау үшін арнайы бөлінген учаскедегі далалық тәжірибе. Далалық тәжірибе ауылшаруашылық өндірісіне ғылыми жетістіктерді енгізудің объективті негіздемесі үшін жүгеріні жапырақты қоректендірудің әсерін зерттеуді және сандық бағалауды қарастырады. Тәжірибелердің негізгі факторлары жүгеріні жапырақты қоректендірудіңжасыл массаның өсуіне және жүгерінің өнімділігіне әсерін анықтау болды. Жүгерінің өнімділігін арттыруға бағытталған өсімдіктерді жапырақты қоректендіруді қолдана отырып, дәндік жүгеріні өсірудің технологиялық әдістері зерттелді. Тәжірибе нұсқаларында өсімдіктерді жапырақпен қоректендірусіз бақылау нұсқасымен салыстырғанда 2 кг/га, 4 кг/га және 6 кг/га нормаларымен «5 түптену жапырағы», «9 түптену жапырағы» және «түтіктену» фазаларында жүгері өсімдіктерін жапырақты қоректендіру қарастырылған. 4 кг/га нормалы Кристалон препаратымен жүгеріні жапырақты қоректендіру өсімдік жапырақтарын өңдеу кезінде жүгері дәнінің өнімділігін 2 кг/га өңдеу нормаларымен салыстырғанда 7,6% - ға және өсімдік жапырақтарын өңдеусіз бақылау нұсқасымен салыстырғанда 14,7% - ға арттыруды қамтамасыз етеді. Жүгері жапырақтарын жапырақты қоректендіру нормасын 6 кг/га дейін арттыру өнімнің шығымдылығын айтарлықтай арттырмайды.

Қазақстанның оңтүстігінде жүгері жапырақтарын 4 кг/га нормасымен жапырақты қоректендіру қолдануға ұсынылады.

дәндік жүгері, тамшылатып суару, су ресурстарын ұтымды пайдалану, жапырақты қоректендіру, суару режимі, фенологиялық даму фазалары, өнімділік

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1 Abdreshov, S.A., Seitassanov, I.S., Yakovlev, A.A., Zulpykharov, B.A., Zhakupova, Z.Z. 2019. Technology of water lifting from wells using an improved water jet pump installation. International Journal of Mechanical and Production Engineering Research and Development, 9(6): 1155–1166.
2 Balgabaev, N.N., Kalashnikov, P.A., Baizakova, A.E., Kalashnikov, A.A. 2017. The technology of cultivating lump crops with mist sprinkling in the conditions of the Zhambyl region. OnLine Journal of Biological Sciencesthis link is disabled, 17(2): 110–120.
3 Angold, Ye.V., Zharkov, V.A. 2014. Special features of drip-sprinkler irrigation technology. Water Science and Technology-Water Supply, 14(5): 841-849.
4 Abd El-Wahed, M.H., Alib, E.A. 2013. Effect of irrigation systems, amounts of irrigation water and mulching on corn yield, water use efficiency and net profit. Agricultural Water Management, vol. 120: 64-71.
5 Oktem, A. 2008 Effect of water shortage on yield, and protein and mineral compositions of drip-irrigated sweet corn in sustainable agricultural systems. Agricultural Water Management, vol. 95, iss. 9: 1003-1010.
6 Murley, C.B., Sharma, S., Warren, J.G., Arnall, D.B., Raun, W.R. 2018 Yield response of corn and grain sorghum to row offsets on subsurface drip laterals. Agricultural Water Management, vol. 208, iss. 30: 357-362.
7 Царев А. П., Косачев А. М., Денисов Е. П., Солодовников А. П. 1996. Кукуруза в Саратовской области. Саратов: Саратовская государственная сельскохозяйственная академия, стр. 152.
8 Motazedian, A., Kazemeini, S.A., Bahrani, M.J. 2019. Sweet corn growth and GrainYield as influenced by irrigation and wheat residue management. Agricultural Water Management, vol. 224.
9 Pandey, R.K., Crawford, T.W., Maranville, J.W. 2000. Deficit irrigation and nitrogen effects on maize in a Sahelian environment: II. Shoot growth, nitrogen uptake and water extraction. Agricultural Water Management, vol. 46, iss. 1: 15-27.
10 Xiao, C., Zou, H., Fan, J., Zhang, F., Li, Y., Sun, S., Pulatov, A. 2021. Optimizing irrigation amount and fertilization rate of drip-fertigated spring maize in northwest China based on multi-level fuzzy comprehensive evaluation model. Agricultural Water Management, vol. 257.
11 Wang, Y.-L., Wu, P.-N., Li, P.-F., Wang, X.-N., Zhu, X. 2019. Effects of organic manure combined with nitro-gen fertilizer on spring maize yield and soil fertility under drip irrigation. Acta Agronomica Sinica (China), vol. 45, iss. 8: 1230 – 1237.
12 Chauhdary, J.N., Bakhsh, A., Engel, B.A., Ragab, R. 2019. Improving corn production by adopting efficient ferti-gation practices: Experimental and modeling ap-proach. Agricultural Water Management, vol. 221: 449 – 461.
13 Azad, N., Behmanesh, J., Rezaverdinejad, V., Abbasi, F., Navabian, M. 2018. Developing an optimization model in drip fertigation management to consider environmental issues and supply plant requirements. Agricultural Water Management, vol. 208: 344 – 356.
14 Ashebir, H.T. 2021 Optimization of irrigation scheduling and nitrogen rate of maize to improveyield and water use efficiency under irrigated agriculture. Hydrology: Current Research, vol. 12.
15 Lamm, F.R., Trooien, T.P. 2003. Subsurface Drip Irrigation for Corn Production: A Review of 10 Years of Research in Kansas. Irrigation Science, 22(3): 195-200.
16 Souza, Ênio G.F., da Cruz, E.A., da França, R. F., dos Santos, M. G., da Silva, T. G. F., Leite, M. L. de M. V., Barros Júnior, A. P., & Bezerra Neto, F. 2021. Economic nitrogen doses via fertigation for corn cultivation in a semiarid environment. Acta Scientiarum. Agronomy, 43(1).
17 Болдыкова И.А. Потребление элементов питания растениями кукурузы в 2010 году при внекорневой подкормке микроэлементами. Научное обеспечение агропромышленного комплекса: материалы 4-й Всероссийской научно-практической конференции, Краснодар: КубГАУ: 7-9.
18 Enakiev, Yu.I., Bahitova, A.R., Lapushkin, V.M. 2018 Microelements (cu, mo, zn, mn, fe) in corn grain according to their availability in the fallow sod-podzolic soil profile. Bulgarian Journal of Agricultural Science, 24 (2): 285–289.
19 Kalashnikov, N.P., Tikhonchuk, P.V., Fokin, S.A. 2020 The influence of micronutrients on the productivity of corn during cultivation on green mass in the southern zone of Amur region. IOP Conference Series Earth and Environmental Science, 547(1).
20 Бельтюков Л.П., Кувшинова Е.К., Тюрин И.М., Козлов В.А. Урожайность гибридов кукурузы в 2015 году в зависимости от удобрений и густоты зарослей: монография. Зерноград: Азово-Черноморский инженерный институт, ДГАУ, стр. 182.
21 Cao, X., Zheng, H., Miao, P., Sun, C. 2022. The Effect of Drip Fertigation with Yellow River Water on Water Consumption and Yield of Summer Maize. Journal of Irrigation and Drainage, 41(3): 33-39.
22 Доспехов Б.А. 1979. Методология полевого опыта. 4-е издание, переработанное и дополненное. Москва: Колос, стр. 416.
23 19 Cristalon types and application method of fertilizer, dose and analogs. Date Views 21.10.2022 www.dachamechty.ru/udobreniya/kristalon.html.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2023. ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚ АЙМАҒЫНДА ДӘНДІК ЖҮГЕРІНІ СУ ҮНЕМДЕУ ТЕХНОЛОГИЯСЫН ПАЙДАЛАНА ОТЫРЫП СУАРУ БАРЫСЫНДА ЖАПЫРАҚТЫ ҚОРЕКТЕНДІРУДІ ҚОЛДАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler. 2 (98) (Jun. 2023), 295–305. DOI:https://doi.org/10.37884/2-2023/29.

(1)ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚ АЙМАҒЫНДА ДӘНДІК ЖҮГЕРІНІ СУ ҮНЕМДЕУ ТЕХНОЛОГИЯСЫН ПАЙДАЛАНА ОТЫРЫП СУАРУ БАРЫСЫНДА ЖАПЫРАҚТЫ ҚОРЕКТЕНДІРУДІ ҚОЛДАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler 2023, No. 2 (98), 295-305. https://doi.org/10.37884/2-2023/29.

ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚ АЙМАҒЫНДА ДӘНДІК ЖҮГЕРІНІ СУ ҮНЕМДЕУ ТЕХНОЛОГИЯСЫН ПАЙДАЛАНА ОТЫРЫП СУАРУ БАРЫСЫНДА ЖАПЫРАҚТЫ ҚОРЕКТЕНДІРУДІ ҚОЛДАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ. (2023). Izdenister Natigeler, 2 (98), 295-305. https://doi.org/10.37884/2-2023/29

ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚ АЙМАҒЫНДА ДӘНДІК ЖҮГЕРІНІ СУ ҮНЕМДЕУ ТЕХНОЛОГИЯСЫН ПАЙДАЛАНА ОТЫРЫП СУАРУ БАРЫСЫНДА ЖАПЫРАҚТЫ ҚОРЕКТЕНДІРУДІ ҚОЛДАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2 (98), p. 295–305, 2023. DOI: 10.37884/2-2023/29. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/313. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚ АЙМАҒЫНДА ДӘНДІК ЖҮГЕРІНІ СУ ҮНЕМДЕУ ТЕХНОЛОГИЯСЫН ПАЙДАЛАНА ОТЫРЫП СУАРУ БАРЫСЫНДА ЖАПЫРАҚТЫ ҚОРЕКТЕНДІРУДІ ҚОЛДАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ”. 2023. Izdenister Natigeler, no. 2 (98) (June): 295-305. https://doi.org/10.37884/2-2023/29.

“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚ АЙМАҒЫНДА ДӘНДІК ЖҮГЕРІНІ СУ ҮНЕМДЕУ ТЕХНОЛОГИЯСЫН ПАЙДАЛАНА ОТЫРЫП СУАРУ БАРЫСЫНДА ЖАПЫРАҚТЫ ҚОРЕКТЕНДІРУДІ ҚОЛДАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ” (2023) Izdenister natigeler, (2 (98), pp. 295–305. doi:10.37884/2-2023/29.

[1]“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚ АЙМАҒЫНДА ДӘНДІК ЖҮГЕРІНІ СУ ҮНЕМДЕУ ТЕХНОЛОГИЯСЫН ПАЙДАЛАНА ОТЫРЫП СУАРУ БАРЫСЫНДА ЖАПЫРАҚТЫ ҚОРЕКТЕНДІРУДІ ҚОЛДАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ”, Izdenister natigeler, no. 2 (98), pp. 295–305, Jun. 2023, doi: 10.37884/2-2023/29.

“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚ АЙМАҒЫНДА ДӘНДІК ЖҮГЕРІНІ СУ ҮНЕМДЕУ ТЕХНОЛОГИЯСЫН ПАЙДАЛАНА ОТЫРЫП СУАРУ БАРЫСЫНДА ЖАПЫРАҚТЫ ҚОРЕКТЕНДІРУДІ ҚОЛДАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ”. Izdenister Natigeler, no. 2 (98), June 2023, pp. 295-0, https://doi.org/10.37884/2-2023/29.

“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚ АЙМАҒЫНДА ДӘНДІК ЖҮГЕРІНІ СУ ҮНЕМДЕУ ТЕХНОЛОГИЯСЫН ПАЙДАЛАНА ОТЫРЫП СУАРУ БАРЫСЫНДА ЖАПЫРАҚТЫ ҚОРЕКТЕНДІРУДІ ҚОЛДАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ”. Izdenister natigeler, no. 2 (98) (June 29, 2023): 295–305. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/313.

1.ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚ АЙМАҒЫНДА ДӘНДІК ЖҮГЕРІНІ СУ ҮНЕМДЕУ ТЕХНОЛОГИЯСЫН ПАЙДАЛАНА ОТЫРЫП СУАРУ БАРЫСЫНДА ЖАПЫРАҚТЫ ҚОРЕКТЕНДІРУДІ ҚОЛДАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2023 Jun. 29 [cited 2026 Sep. 15];(2 (98):295-30. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/313

1.ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚ АЙМАҒЫНДА ДӘНДІК ЖҮГЕРІНІ СУ ҮНЕМДЕУ ТЕХНОЛОГИЯСЫН ПАЙДАЛАНА ОТЫРЫП СУАРУ БАРЫСЫНДА ЖАПЫРАҚТЫ ҚОРЕКТЕНДІРУДІ ҚОЛДАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler. 2023;(2 (98):295-305. doi:10.37884/2-2023/29

[1] 1 Abdreshov, S.A., Seitassanov, I.S., Yakovlev, A.A., Zulpykharov, B.A., Zhakupova, Z.Z. 2019. Technology of water lifting from wells using an improved water jet pump installation. International Journal of Mechanical and Production Engineering Research and Development, 9(6): 1155–1166.

[2] 2 Balgabaev, N.N., Kalashnikov, P.A., Baizakova, A.E., Kalashnikov, A.A. 2017. The technology of cultivating lump crops with mist sprinkling in the conditions of the Zhambyl region. OnLine Journal of Biological Sciencesthis link is disabled, 17(2): 110–120.

[3] 3 Angold, Ye.V., Zharkov, V.A. 2014. Special features of drip-sprinkler irrigation technology. Water Science and Technology-Water Supply, 14(5): 841-849.

[4] 4 Abd El-Wahed, M.H., Alib, E.A. 2013. Effect of irrigation systems, amounts of irrigation water and mulching on corn yield, water use efficiency and net profit. Agricultural Water Management, vol. 120: 64-71.

[5] 5 Oktem, A. 2008 Effect of water shortage on yield, and protein and mineral compositions of drip-irrigated sweet corn in sustainable agricultural systems. Agricultural Water Management, vol. 95, iss. 9: 1003-1010.

[6] 6 Murley, C.B., Sharma, S., Warren, J.G., Arnall, D.B., Raun, W.R. 2018 Yield response of corn and grain sorghum to row offsets on subsurface drip laterals. Agricultural Water Management, vol. 208, iss. 30: 357-362.

[7] 7 Царев А. П., Косачев А. М., Денисов Е. П., Солодовников А. П. 1996. Кукуруза в Саратовской области. Саратов: Саратовская государственная сельскохозяйственная академия, стр. 152.

[8] 8 Motazedian, A., Kazemeini, S.A., Bahrani, M.J. 2019. Sweet corn growth and GrainYield as influenced by irrigation and wheat residue management. Agricultural Water Management, vol. 224.

[9] 9 Pandey, R.K., Crawford, T.W., Maranville, J.W. 2000. Deficit irrigation and nitrogen effects on maize in a Sahelian environment: II. Shoot growth, nitrogen uptake and water extraction. Agricultural Water Management, vol. 46, iss. 1: 15-27.

[10] 10 Xiao, C., Zou, H., Fan, J., Zhang, F., Li, Y., Sun, S., Pulatov, A. 2021. Optimizing irrigation amount and fertilization rate of drip-fertigated spring maize in northwest China based on multi-level fuzzy comprehensive evaluation model. Agricultural Water Management, vol. 257.

[11] 11 Wang, Y.-L., Wu, P.-N., Li, P.-F., Wang, X.-N., Zhu, X. 2019. Effects of organic manure combined with nitro-gen fertilizer on spring maize yield and soil fertility under drip irrigation. Acta Agronomica Sinica (China), vol. 45, iss. 8: 1230 – 1237.

[12] 12 Chauhdary, J.N., Bakhsh, A., Engel, B.A., Ragab, R. 2019. Improving corn production by adopting efficient ferti-gation practices: Experimental and modeling ap-proach. Agricultural Water Management, vol. 221: 449 – 461.

[13] 13 Azad, N., Behmanesh, J., Rezaverdinejad, V., Abbasi, F., Navabian, M. 2018. Developing an optimization model in drip fertigation management to consider environmental issues and supply plant requirements. Agricultural Water Management, vol. 208: 344 – 356.

[14] 14 Ashebir, H.T. 2021 Optimization of irrigation scheduling and nitrogen rate of maize to improveyield and water use efficiency under irrigated agriculture. Hydrology: Current Research, vol. 12.

[15] 15 Lamm, F.R., Trooien, T.P. 2003. Subsurface Drip Irrigation for Corn Production: A Review of 10 Years of Research in Kansas. Irrigation Science, 22(3): 195-200.

[16] 16 Souza, Ênio G.F., da Cruz, E.A., da França, R. F., dos Santos, M. G., da Silva, T. G. F., Leite, M. L. de M. V., Barros Júnior, A. P., & Bezerra Neto, F. 2021. Economic nitrogen doses via fertigation for corn cultivation in a semiarid environment. Acta Scientiarum. Agronomy, 43(1).

[17] 17 Болдыкова И.А. Потребление элементов питания растениями кукурузы в 2010 году при внекорневой подкормке микроэлементами. Научное обеспечение агропромышленного комплекса: материалы 4-й Всероссийской научно-практической конференции, Краснодар: КубГАУ: 7-9.

[18] 18 Enakiev, Yu.I., Bahitova, A.R., Lapushkin, V.M. 2018 Microelements (cu, mo, zn, mn, fe) in corn grain according to their availability in the fallow sod-podzolic soil profile. Bulgarian Journal of Agricultural Science, 24 (2): 285–289.

[19] 19 Kalashnikov, N.P., Tikhonchuk, P.V., Fokin, S.A. 2020 The influence of micronutrients on the productivity of corn during cultivation on green mass in the southern zone of Amur region. IOP Conference Series Earth and Environmental Science, 547(1).

[20] 20 Бельтюков Л.П., Кувшинова Е.К., Тюрин И.М., Козлов В.А. Урожайность гибридов кукурузы в 2015 году в зависимости от удобрений и густоты зарослей: монография. Зерноград: Азово-Черноморский инженерный институт, ДГАУ, стр. 182.

[21] 21 Cao, X., Zheng, H., Miao, P., Sun, C. 2022. The Effect of Drip Fertigation with Yellow River Water on Water Consumption and Yield of Summer Maize. Journal of Irrigation and Drainage, 41(3): 33-39.

[22] 22 Доспехов Б.А. 1979. Методология полевого опыта. 4-е издание, переработанное и дополненное. Москва: Колос, стр. 416.

[23] 23 19 Cristalon types and application method of fertilizer, dose and analogs. Date Views 21.10.2022 www.dachamechty.ru/udobreniya/kristalon.html.