GENETIC BASES FOR IMPROVING THE REPRODUCTIVE AND PRODUCTIVE QUALITIES OF THE SOUTH-KAZAKH MERINOES BRED IN THE DESERT CONDITIONS CHU-ILI LOW MOUNTAINS AND THE MOIYN-KUM SANDS

Esenbay Islamov; Kulmanova Gulzhan; Beibit Kulataev; Ilmira Mukhametzharova

doi:10.37884/2-2023/01

Аңдатпа

Мақалада әртүрлі меншік нысандар жағдайларындағы селекциялық және асыл тұқымдық жұмыс тәжірибесіне, сонымен қатар селекциялық және асыл тұқымдық жұмыстарды және де жоғары сапалы, бәсекеге қабілетті Қазақстан Республикасының оңтүстік өңірінің тау бөктеріндегі далалық және шөлді жайылымдарды жыл бойы пайдалану жағдайында қой шаруашылығы өнімдерін өндіру технологиясын жетілдіруге бағытталған қызмет ете алатын ғылыми зерттеулердің деректері көрсетілген.

Әртүрлі тұқымішілік типтегі қойлардың жыныстық және жастық топтары бойынша қан сарысуы ақуыздарының полиморфты жүйелерін зерттеу аллельдердің белгілі бір комбинацияларының болуын және трансферрин мен гемоглобин генотиптерінің ара қатынасын анықтады. Зерттеу нәтижесінде жануарлардың аллельдердің және генотиптердің комбинацияларының пайда болу жиілігінің өзіндік ерекше диапазоны бар екені анықталды. Алынған зерттеу нәтижелері бойынша жануарлардың өнімділік қасиеттерін ерте бағалау барысында генетикалық қан маркерлерін қолдану мүмкіндігі белгіленді.

Ғылыми негізделген асылдандыру әдістерін қолдану нәтижесінде Жамбыл облысындағы «Батай-Шу» ЖШС шаруашылығында шайыры ақ түсті, жуылған таза жүн қырқымы 3,1 кг және таза жүн шығымы 48-50 % құрайтын оңтүстік қазақ меринос қой тұқымының асыл тұқымды австрализацияланған қой отары құрылды.

іріктеу жұп таңдау генетикалық өзгергіштік жүн қырқымы тұқым қуалаушылық корреляция қайталанғыштық эритроциттер лейкоциттер тұқымішілік тип

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

[1] Islamov E.I., E`tologiya yagnyat/ E.I.Islamov, G.A.Kulmanova, B.T.Kulataev, R.Kady`ken, G.M. Zhumagalieva // Texnicheskoe i kadrovoe obespechenie innovacionny`x texnologij v sel`skom xozyajstve. Materialy` Mezhdunarodnoj nauchno-prakticheskoj konferencii, v dvux chastyax Chast` 1, g. Minsk, 24-25 oktyabrya 2019 g. Minsk: BGATU, 2019. S. 285-287.
[2] Islamov E.I. Povy`shenie sherstnoj produktivnosti ovcematok porody` yuzhnokazaxskij merinos razvodimy`x v usloviyax TOO «Bataj-Shu/ E.I.Islamov, B.T.Kulataev // FGBNU «Severo-Kavkazskij federal`ny`j nauchny`j agrarny`j centr» Nauchno-prakticheskij zhurnal. NOVOSTI NAUKI V APK. Vy`pusk po materialam VI Mezhdunarodnoj konferencii «Innovacionny`e razrabotki molody`x ucheny`x – razvitiyu agropromy`shlennogo kompleksa», 2018, № 2 (11). - 355 -359 s.
[3] Meat production of young Kazakh meat-wool sheep of south kazakh merinos in farm “Batay-Shu”. Islamov E.I., Kulmanova G.A., Zhumanova A.I., Tanaubai U.J. Journal "Studies and Results" ISSN 2304-3334 № 3 (83) (2019), p. 95-100.
[4] Islamov E.I. Condition and prospects of sheep breeding development in Kazakhstan / E.I. Islamov, G.A. Kulmanova// 12 th International symposium modern trends in livestock production, Belgrade, Serbia, 9-11 october 2019. P.96-107.
[5] Analysis of Genetic Diversity in three Kazakh Sheep using 12 microsatellites. Dossybaev K., Mussayeva A., Bekmanov B., Kulataev B. International Journal of Engineering & Technology. Vol. 7, № 4.38 (2018): Special Issue 38. P. 122-124.
[6] Islamov E. I. A Genetic Basis for Improving the Reproductive Qualities and Productivity of South-Kazakh Merinoes / E.I. Islamov, G.A. Kulmanova, B.T. Kulataev, A.I. Zhumanova// Archives of Razi Institute, Vol. 76, No. 5 (2021) 1371-1380
[7] Iskakova Zh.K. Sozdanie informacionnoj bazy` geneticheskix resursov grubosherstny`x porod na yuge Kazaxstana s ispol`zovaniem DNK texnologii/ Zh.K. Iskakova, N.N. Alibaev// AKTUAL`NY`E PROBLEMY` SOVREMENNOJ NAUKI. Sbornik tezisov nauchny`x trudov XXXI Mezhdunarodnoj nauchno-prakticheskoj konferencii, 2018, Izdatel`stvo: Obshhestvo s ogranichennoj otvetstvennost`yu "Finansovaya Rada Ukrainy`" (Kiev)
[8] Yuldashbaev Yu. A. Sovremenny`e texnologii soderzhaniya ovecz i koz/ Yu.A. Yuldashbayev, Yu. A.Kolosov, B. K.Salaev, N.M.Morozov, V.N.Kuz`min, T.N.Kuz`mina, I.Yu. Svinarev // M.: Lan`, 2021. - 112 s.
[9] Produktivny`e kachestva molodnyaka akzhaikskix myaso-sherstny`x ovec myasnogo tipa v usloviyax Zapadno-Kazaxstanskoj oblasti. Traisov B.B., Yuldashbaev Yu.A., Dzhaparova A.K., Esengaliev K.G. Ovcy, kozy`, sherstyanoe delo. № 2. – 2018.
[10] POLIMORFIZM BELKOV KROVI MATOK OVECz RAZLIChNY`X FENOTIPOV SEVEROKAVKAZSKOJ MYaSO-ShERSTNOJ PORODY`. Ismailov E.I., Chernobaj E.N., Tregubova N.V. Vestnik APK Stavropol`ya. № 1(37), 2020, 25-28 s.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2023. ШУ-ІЛЕ АЛАСА ТАУЛАРЫ МЕН МОЙЫНҚҰМ ҚҰМДАРЫНЫҢ ШӨЛ ЖАҒДАЙЫНДА ӨСІРІЛЕТІН ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚ МЕРИНОСЫНЫҢ КӨБЕЮ ЖӘНЕ ӨНІМДІЛІК ҚАСИЕТТЕРІН ЖАҚСАРТУДЫҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ. Izdenister natigeler. 2 (98) (Jun. 2023), 5–13. DOI:https://doi.org/10.37884/2-2023/01.

(1)ШУ-ІЛЕ АЛАСА ТАУЛАРЫ МЕН МОЙЫНҚҰМ ҚҰМДАРЫНЫҢ ШӨЛ ЖАҒДАЙЫНДА ӨСІРІЛЕТІН ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚ МЕРИНОСЫНЫҢ КӨБЕЮ ЖӘНЕ ӨНІМДІЛІК ҚАСИЕТТЕРІН ЖАҚСАРТУДЫҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ. Izdenister natigeler 2023, No. 2 (98), 5-13. https://doi.org/10.37884/2-2023/01.

ШУ-ІЛЕ АЛАСА ТАУЛАРЫ МЕН МОЙЫНҚҰМ ҚҰМДАРЫНЫҢ ШӨЛ ЖАҒДАЙЫНДА ӨСІРІЛЕТІН ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚ МЕРИНОСЫНЫҢ КӨБЕЮ ЖӘНЕ ӨНІМДІЛІК ҚАСИЕТТЕРІН ЖАҚСАРТУДЫҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ. (2023). Izdenister Natigeler, 2 (98), 5-13. https://doi.org/10.37884/2-2023/01

ШУ-ІЛЕ АЛАСА ТАУЛАРЫ МЕН МОЙЫНҚҰМ ҚҰМДАРЫНЫҢ ШӨЛ ЖАҒДАЙЫНДА ӨСІРІЛЕТІН ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚ МЕРИНОСЫНЫҢ КӨБЕЮ ЖӘНЕ ӨНІМДІЛІК ҚАСИЕТТЕРІН ЖАҚСАРТУДЫҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2 (98), p. 5–13, 2023. DOI: 10.37884/2-2023/01. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/290. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ШУ-ІЛЕ АЛАСА ТАУЛАРЫ МЕН МОЙЫНҚҰМ ҚҰМДАРЫНЫҢ ШӨЛ ЖАҒДАЙЫНДА ӨСІРІЛЕТІН ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚ МЕРИНОСЫНЫҢ КӨБЕЮ ЖӘНЕ ӨНІМДІЛІК ҚАСИЕТТЕРІН ЖАҚСАРТУДЫҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ”. 2023. Izdenister Natigeler, no. 2 (98) (June): 5-13. https://doi.org/10.37884/2-2023/01.

“ШУ-ІЛЕ АЛАСА ТАУЛАРЫ МЕН МОЙЫНҚҰМ ҚҰМДАРЫНЫҢ ШӨЛ ЖАҒДАЙЫНДА ӨСІРІЛЕТІН ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚ МЕРИНОСЫНЫҢ КӨБЕЮ ЖӘНЕ ӨНІМДІЛІК ҚАСИЕТТЕРІН ЖАҚСАРТУДЫҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ” (2023) Izdenister natigeler, (2 (98), pp. 5–13. doi:10.37884/2-2023/01.

[1]“ШУ-ІЛЕ АЛАСА ТАУЛАРЫ МЕН МОЙЫНҚҰМ ҚҰМДАРЫНЫҢ ШӨЛ ЖАҒДАЙЫНДА ӨСІРІЛЕТІН ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚ МЕРИНОСЫНЫҢ КӨБЕЮ ЖӘНЕ ӨНІМДІЛІК ҚАСИЕТТЕРІН ЖАҚСАРТУДЫҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ”, Izdenister natigeler, no. 2 (98), pp. 5–13, Jun. 2023, doi: 10.37884/2-2023/01.

“ШУ-ІЛЕ АЛАСА ТАУЛАРЫ МЕН МОЙЫНҚҰМ ҚҰМДАРЫНЫҢ ШӨЛ ЖАҒДАЙЫНДА ӨСІРІЛЕТІН ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚ МЕРИНОСЫНЫҢ КӨБЕЮ ЖӘНЕ ӨНІМДІЛІК ҚАСИЕТТЕРІН ЖАҚСАРТУДЫҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ”. Izdenister Natigeler, no. 2 (98), June 2023, pp. 5-13, https://doi.org/10.37884/2-2023/01.

“ШУ-ІЛЕ АЛАСА ТАУЛАРЫ МЕН МОЙЫНҚҰМ ҚҰМДАРЫНЫҢ ШӨЛ ЖАҒДАЙЫНДА ӨСІРІЛЕТІН ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚ МЕРИНОСЫНЫҢ КӨБЕЮ ЖӘНЕ ӨНІМДІЛІК ҚАСИЕТТЕРІН ЖАҚСАРТУДЫҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ”. Izdenister natigeler, no. 2 (98) (June 29, 2023): 5–13. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/290.

1.ШУ-ІЛЕ АЛАСА ТАУЛАРЫ МЕН МОЙЫНҚҰМ ҚҰМДАРЫНЫҢ ШӨЛ ЖАҒДАЙЫНДА ӨСІРІЛЕТІН ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚ МЕРИНОСЫНЫҢ КӨБЕЮ ЖӘНЕ ӨНІМДІЛІК ҚАСИЕТТЕРІН ЖАҚСАРТУДЫҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2023 Jun. 29 [cited 2026 Sep. 15];(2 (98):5-13. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/290

1.ШУ-ІЛЕ АЛАСА ТАУЛАРЫ МЕН МОЙЫНҚҰМ ҚҰМДАРЫНЫҢ ШӨЛ ЖАҒДАЙЫНДА ӨСІРІЛЕТІН ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚ МЕРИНОСЫНЫҢ КӨБЕЮ ЖӘНЕ ӨНІМДІЛІК ҚАСИЕТТЕРІН ЖАҚСАРТУДЫҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ. Izdenister natigeler. 2023;(2 (98):5-13. doi:10.37884/2-2023/01

[1] [1] Islamov E.I., E`tologiya yagnyat/ E.I.Islamov, G.A.Kulmanova, B.T.Kulataev, R.Kady`ken, G.M. Zhumagalieva // Texnicheskoe i kadrovoe obespechenie innovacionny`x texnologij v sel`skom xozyajstve. Materialy` Mezhdunarodnoj nauchno-prakticheskoj konferencii, v dvux chastyax Chast` 1, g. Minsk, 24-25 oktyabrya 2019 g. Minsk: BGATU, 2019. S. 285-287.

[2] [2] Islamov E.I. Povy`shenie sherstnoj produktivnosti ovcematok porody` yuzhnokazaxskij merinos razvodimy`x v usloviyax TOO «Bataj-Shu/ E.I.Islamov, B.T.Kulataev // FGBNU «Severo-Kavkazskij federal`ny`j nauchny`j agrarny`j centr» Nauchno-prakticheskij zhurnal. NOVOSTI NAUKI V APK. Vy`pusk po materialam VI Mezhdunarodnoj konferencii «Innovacionny`e razrabotki molody`x ucheny`x – razvitiyu agropromy`shlennogo kompleksa», 2018, № 2 (11). - 355 -359 s.

[3] [3] Meat production of young Kazakh meat-wool sheep of south kazakh merinos in farm “Batay-Shu”. Islamov E.I., Kulmanova G.A., Zhumanova A.I., Tanaubai U.J. Journal "Studies and Results" ISSN 2304-3334 № 3 (83) (2019), p. 95-100.

[4] [4] Islamov E.I. Condition and prospects of sheep breeding development in Kazakhstan / E.I. Islamov, G.A. Kulmanova// 12 th International symposium modern trends in livestock production, Belgrade, Serbia, 9-11 october 2019. P.96-107.

[5] [5] Analysis of Genetic Diversity in three Kazakh Sheep using 12 microsatellites. Dossybaev K., Mussayeva A., Bekmanov B., Kulataev B. International Journal of Engineering & Technology. Vol. 7, № 4.38 (2018): Special Issue 38. P. 122-124.

[6] [6] Islamov E. I. A Genetic Basis for Improving the Reproductive Qualities and Productivity of South-Kazakh Merinoes / E.I. Islamov, G.A. Kulmanova, B.T. Kulataev, A.I. Zhumanova// Archives of Razi Institute, Vol. 76, No. 5 (2021) 1371-1380

[7] [7] Iskakova Zh.K. Sozdanie informacionnoj bazy` geneticheskix resursov grubosherstny`x porod na yuge Kazaxstana s ispol`zovaniem DNK texnologii/ Zh.K. Iskakova, N.N. Alibaev// AKTUAL`NY`E PROBLEMY` SOVREMENNOJ NAUKI. Sbornik tezisov nauchny`x trudov XXXI Mezhdunarodnoj nauchno-prakticheskoj konferencii, 2018, Izdatel`stvo: Obshhestvo s ogranichennoj otvetstvennost`yu "Finansovaya Rada Ukrainy`" (Kiev)

[8] [8] Yuldashbaev Yu. A. Sovremenny`e texnologii soderzhaniya ovecz i koz/ Yu.A. Yuldashbayev, Yu. A.Kolosov, B. K.Salaev, N.M.Morozov, V.N.Kuz`min, T.N.Kuz`mina, I.Yu. Svinarev // M.: Lan`, 2021. - 112 s.

[9] [9] Produktivny`e kachestva molodnyaka akzhaikskix myaso-sherstny`x ovec myasnogo tipa v usloviyax Zapadno-Kazaxstanskoj oblasti. Traisov B.B., Yuldashbaev Yu.A., Dzhaparova A.K., Esengaliev K.G. Ovcy, kozy`, sherstyanoe delo. № 2. – 2018.

[10] [10] POLIMORFIZM BELKOV KROVI MATOK OVECz RAZLIChNY`X FENOTIPOV SEVEROKAVKAZSKOJ MYaSO-ShERSTNOJ PORODY`. Ismailov E.I., Chernobaj E.N., Tregubova N.V. Vestnik APK Stavropol`ya. № 1(37), 2020, 25-28 s.