Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

КҮЗДІК БИДАЙ ҮЛГІЛЕРІ КОЛЛЕКЦИЯСЫНДАҒЫ САРЫ ТАТҚА (PUCCINIA STRIIFORMIS WEST END F. SP. TRITICI) ТӨЗІМДІЛІК КӨЗДЕРІН ИДЕНТИФИКАЦИЯЛАУ

Мадина Кумарбаева 1 , Алма Кохметова 1 , Женис Кеишилов 2 , Ангелина Малышева 1 , Ардак Болатбекова 2

1 "Өсімдіктер биологиясы және биотехнологиясы институты"; 2 Өсімдіктер биологиясы және биотехнологиясы институты

doi.org/10.37884/2-2023/09 Бет. 89-101 Қабылданды 28.03.2023 Жарияланды 29.06.2023

Аңдатпа

айтарлықтай әсер етеді. Соңғы ондаған жылдар бойы дақылдардың аурулары мен зиянкестерінің қауіптері жаһандық климаттың өзгеруі контекстінде барған сайын күшейіп келеді, бұл біздің азық-түлік өндірісі қауіпсіздігіне бірқатар қиындық туғызады. Соңғы жылдары Қазақстанда сары таттың таралуы мен зияндылығы артып келеді. Қазіргі уақытта Қазақстанда өсірілетін бидайдың коммерциялық сорттарының көпшілігі әлі де тат ауруларына төзімсіз болып келеді. Зерттеудің негізгі мақсаты - сары таттың дамуына мониторинг жүргізу және заманауи генетикалық және селекциялық әдістерді қолдана отырып Puccinia striiformis Westend f. sp. tritici төзімділіктің жаңа көздерін анықтау. Мониторинг нәтижелері бойынша сары таттың таралуы мен дамуы орташа деңгейде болғаны анықталды (48-52%). Фитопатологиялық скрининг нәтижесінде сары татқа иммундық реакция типімен ерекшеленген 57 бидай үлгісі (76,0 %) анықтады. Ауруларға төзімді және орташа төзімді реакция түрін көрсеткен және бірнеше төзімділік гендерінің болуымен сипатталатын 22 перспективті үлгілер анықталды. Бұл зерттеудің нәтижесінде іріктелігіп алынған күздік бидай генотиптері сары татқа төзімді бидай өсіру селекция бағдарламаларында қызығушылық тудырады.

бидай, сары тат, сорт, линия, төзімділік, фитопатологиялық скрининг, мониторинг, биомасса индексы

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1 Alexandratos N, Bruinsma J (2012) World agriculture towards 2030/2050: the 2012 revision: ESA Working Paper No. 12–03. Rome
  2. 2 Кохметова А.М. Қазақстанда өсірілетін бидай сорттарының пиренофороз Pyrenophora tritici-repentis ауруына төзімділігіне фитопатологиялық скрининг жүргізу [Текст]/ Кохметова А.М., Кеишилов Ж.С., Ғалымбек Қ., Кумарбаева М.Т. // «Ізденістер, нәтижелер-Исследования, результаты», –Алматы, 2019. №3. – Б. 213-218.
  3. 3 Кумарбаева М.Т. Фитопатологический скрининг на устойчивость к пиренофорозу и оценка хозяйственно-ценных признаков образцов озимой мягкой пшеницы [Текст]/ Кумарбаева М.Т., Кохметова А.М., Рсалиев А.С // Ізденістер, нәтижелер-Исследования, результаты, –Алматы, 2020. – №2. – С.247-252.
  4. 4 Кейшилов Ж.С. Күздік бидай коллекциясының пиренофорозға (Pyrenophora tritici-repentis) төзімділігін бағалау [Текст]/ Кейшилов Ж.С., Кохметова А.М., Маденова А.К., Кумарбаева М.Т., Жигитбекова А.Д. // «Ізденістер, нәтижелер-Исследования, результаты», –Алматы, 2020. – №2. –Б.128-135.
  5. 5 Маденова А.К. Тilletia caries қатты қара күйеге төзімді Вt-гендері бар бидайдың изогенді линияларының фитопатологиялық скринингі [Текст]/ Маденова А.К., Атишова М.Н., Кохметова А.М., Ғалымбек К., Кумарбаева М.Т. // «Ізденістер, нәтижелер». – 2018. – № 4. – Б. 111-116.
  6. 6 Kokhmetova A. Evaluation of wheat germplasm for resistance to leaf rust (Puccinia triticina) and identification the sources of Lr resistance genes using molecular markers [Текст]/ Kokhmetova A., Rsaliyev Sh., Atishova M., Kumarbayeva M. (2021). Plants., vol. 10, no. 7, p. 1484. https://doi. 10.3390/ plants10071484
  7. 7 Kokhmetova A. Identification of Stripe Rust Resistance Genes in Common Wheat Cultivars and Breeding Lines from Kazakhstan [Текст]/ Kokhmetova A., Rsaliyev A., Malysheva A., Atishova M. // Plants., (2021). vol. 10, no. 11, p. 2303. https: //doi.org/ 10.3390/ plants10112303.
  8. 8 Kokhmetova A. Genome-Wide Association Study of Tan Spot Resistance in a Hexaploid Wheat Collection From Kazakhstan [Текст]/ Kokhmetova A., Sehgal D., Ali S., Atishova M. // Front. Genet., (2021) vol. 11, p. 581214. https://doi.org/10.3389/fgene.2020.581214
  9. 9 Kokhmetova A.M. Pyrenophora tritici- repentis population structure in the Republic of Kazakhstan and identification of wheat germplasm resistant to tan spot [Текст]/ Kokhmetova A.M., Kovalenko N.M., Kumarbaeva M.T. // Vavilov. J. Genet. Breed., (2020) vol. 24, no. 7, pp. 722–729. https://doi.org/10.18699/ VJ20.666
  10. 10 Kokhmetova, A. Identification of high-yielding wheat genotypes resistant to Pyrenophora tritici-repentis (tan spot) [Текст]/ Kokhmetova A., Kumarbayeva M., Atishova M., Nehe A., Riley I.T., Morgounov A. // Euphytica. 2021, 217, 97. DOI:org/10.1007/s10681-021-02822-y
  11. 11 Bouvet L. Wheat genetic loci confer- ring resistance to yellow rust in the face of recent epidemics of genetically diverse races of the fungus Puccinia striiformis f.sp.tritici [Текст]/ Bouvet L, Percival-Alwyn L, Berry S, Fenwick P, Mantello CC, Hold- gate IJ, Mackay IJ, Cockram J (2021a) Res Square doi: https:// doi. org/ 10. 21203/ rs.3. rs- 459064/ v1
  12. 12 Wellings C.R. Global status of stripe rust: a review of historical and current threats [Текст]/ Wellings C.R. // Euphytica (2011) 179:129–141
  13. 13 Hovmøller M.S. Replacement of the European wheat yellow rust popula- tion by new races from the centre of diversity in the near-Hima- layan region [Текст]/ Hovmøller M.S., Walter S., Bayles R.A., Hubbard A., Flath K., Sommer- feldt N., Leconte M., Czembor P., Rodriguez-Algaba J., Thach T., Hansen J.G., Lassen P., Justesen A.F., Ali S., de Vallavieille-Pope C. // Plant Pathol (2016) 65:402–411
  14. 14 Hubbard A. Field pathogenomics reveals the emergence of a diverse wheat yellow rust population [Текст]/ Hubbard A., Lewis C., Yoshida K., Ramirez-Gonzalez R., de Vallavieille- Pope C., Thomas J. // Genome Biol (2015) 16:23
  15. 15 Downie R.C. Spetoria nodorum blotch of wheat: disease management and resistance breeding in the face of shift- ing disease dynamics and a changing environment [Текст]/ Downie R.C., Lin M., Borsi B., Ficke A., Lillemo M., Oliver R.P., Phan H., Tan K-C., Cockram J. // Phytopathol. (2020) https:// doi. org/ 10. 1094/ PHYTO- 07- 20- 0280- RVW
  16. 16 Койшибаев М.К. Болезни пшеницы [Текст]/ Койшибаев М.К. // Анкара: ФАО, 2018. – 365c.
  17. 17 Kokhmetova A.A. . Identification of Puccinia striiformis f.sp. tritici, characterization of wheat cultivars for resistance, and inheritance of resistance to stripe rust in Kazakhstan wheat cultivars. Kokhmetova A.A., Chen X.M., Rsaliyev S.Ssian Australas. J. Plant Sci. Biotechnol. 2010, 4, 64–70.
  18. 18 Peterson R.F., Campbell A.B., Hannah A.E. Adiagrammatic scale for estimating rust intensity of leaves and stem of cereals // Can. J. Res. Sect. – 1948. – Vol. C26. – P. 496-500.
  19. 19 Riede C.R., Anderson J.A. Linkage of RFLP markers to an aluminum tolerance gene in wheat // Crop Science. – 1996. – Vol. 36. – P. 905-909.
  20. 20 Chu Ch.D., Lu L., Zhang T. Sensitivity of Normalized Difference Vegetation Index (NDVI) to seasonal and Interannual climate conditions in the Lhasa area // Arctic, Antarctic, and Alpine Research. – 2007. – Vol. 79, №4 (39). – P. 635-641.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2023. КҮЗДІК БИДАЙ ҮЛГІЛЕРІ КОЛЛЕКЦИЯСЫНДАҒЫ САРЫ ТАТҚА (PUCCINIA STRIIFORMIS WEST END F. SP. TRITICI) ТӨЗІМДІЛІК КӨЗДЕРІН ИДЕНТИФИКАЦИЯЛАУ . Izdenister natigeler. 2 (98) (Jun. 2023), 89–101. DOI:https://doi.org/10.37884/2-2023/09.
(1)КҮЗДІК БИДАЙ ҮЛГІЛЕРІ КОЛЛЕКЦИЯСЫНДАҒЫ САРЫ ТАТҚА (PUCCINIA STRIIFORMIS WEST END F. SP. TRITICI) ТӨЗІМДІЛІК КӨЗДЕРІН ИДЕНТИФИКАЦИЯЛАУ . Izdenister natigeler 2023, No. 2 (98), 89-101. https://doi.org/10.37884/2-2023/09.
КҮЗДІК БИДАЙ ҮЛГІЛЕРІ КОЛЛЕКЦИЯСЫНДАҒЫ САРЫ ТАТҚА (PUCCINIA STRIIFORMIS WEST END F. SP. TRITICI) ТӨЗІМДІЛІК КӨЗДЕРІН ИДЕНТИФИКАЦИЯЛАУ . (2023). Izdenister Natigeler, 2 (98), 89-101. https://doi.org/10.37884/2-2023/09
КҮЗДІК БИДАЙ ҮЛГІЛЕРІ КОЛЛЕКЦИЯСЫНДАҒЫ САРЫ ТАТҚА (PUCCINIA STRIIFORMIS WEST END F. SP. TRITICI) ТӨЗІМДІЛІК КӨЗДЕРІН ИДЕНТИФИКАЦИЯЛАУ . Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2 (98), p. 89–101, 2023. DOI: 10.37884/2-2023/09. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/243. Acesso em: 15 sep. 2026.
“КҮЗДІК БИДАЙ ҮЛГІЛЕРІ КОЛЛЕКЦИЯСЫНДАҒЫ САРЫ ТАТҚА (PUCCINIA STRIIFORMIS WEST END F. SP. TRITICI) ТӨЗІМДІЛІК КӨЗДЕРІН ИДЕНТИФИКАЦИЯЛАУ ”. 2023. Izdenister Natigeler, no. 2 (98) (June): 89-101. https://doi.org/10.37884/2-2023/09.
“КҮЗДІК БИДАЙ ҮЛГІЛЕРІ КОЛЛЕКЦИЯСЫНДАҒЫ САРЫ ТАТҚА (PUCCINIA STRIIFORMIS WEST END F. SP. TRITICI) ТӨЗІМДІЛІК КӨЗДЕРІН ИДЕНТИФИКАЦИЯЛАУ ” (2023) Izdenister natigeler, (2 (98), pp. 89–101. doi:10.37884/2-2023/09.
[1]“КҮЗДІК БИДАЙ ҮЛГІЛЕРІ КОЛЛЕКЦИЯСЫНДАҒЫ САРЫ ТАТҚА (PUCCINIA STRIIFORMIS WEST END F. SP. TRITICI) ТӨЗІМДІЛІК КӨЗДЕРІН ИДЕНТИФИКАЦИЯЛАУ ”, Izdenister natigeler, no. 2 (98), pp. 89–101, Jun. 2023, doi: 10.37884/2-2023/09.
“КҮЗДІК БИДАЙ ҮЛГІЛЕРІ КОЛЛЕКЦИЯСЫНДАҒЫ САРЫ ТАТҚА (PUCCINIA STRIIFORMIS WEST END F. SP. TRITICI) ТӨЗІМДІЛІК КӨЗДЕРІН ИДЕНТИФИКАЦИЯЛАУ ”. Izdenister Natigeler, no. 2 (98), June 2023, pp. 89-101, https://doi.org/10.37884/2-2023/09.
“КҮЗДІК БИДАЙ ҮЛГІЛЕРІ КОЛЛЕКЦИЯСЫНДАҒЫ САРЫ ТАТҚА (PUCCINIA STRIIFORMIS WEST END F. SP. TRITICI) ТӨЗІМДІЛІК КӨЗДЕРІН ИДЕНТИФИКАЦИЯЛАУ ”. Izdenister natigeler, no. 2 (98) (June 29, 2023): 89–101. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/243.
1.КҮЗДІК БИДАЙ ҮЛГІЛЕРІ КОЛЛЕКЦИЯСЫНДАҒЫ САРЫ ТАТҚА (PUCCINIA STRIIFORMIS WEST END F. SP. TRITICI) ТӨЗІМДІЛІК КӨЗДЕРІН ИДЕНТИФИКАЦИЯЛАУ . Izdenister natigeler [Internet]. 2023 Jun. 29 [cited 2026 Sep. 15];(2 (98):89-101. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/243
1.КҮЗДІК БИДАЙ ҮЛГІЛЕРІ КОЛЛЕКЦИЯСЫНДАҒЫ САРЫ ТАТҚА (PUCCINIA STRIIFORMIS WEST END F. SP. TRITICI) ТӨЗІМДІЛІК КӨЗДЕРІН ИДЕНТИФИКАЦИЯЛАУ . Izdenister natigeler. 2023;(2 (98):89-101. doi:10.37884/2-2023/09