ӨЗЕНДЕРДІҢ МОРФОМЕТРИЯЛЫҚ СИПАТТАМАЛАРЫН ГАЖ- ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ПАЙДАЛАНЫП АНЫҚТАУ

Д.`C. Тунгатар; Е.Т. Кайпбаев; Е.Ғ. Муханбет; С.Т.  Исах; Д.Д. Тұрсыналы

doi:10.37884/1-2023/14

Аңдатпа

Географиялық ақпараттық жүйелер гидрологияда су ресурстарын есептеу және бағалау үшін, су объектілерінің гидрологиялық режимін зерттеу мақсатында кеңірек қолданылуда. Деректерді жинау, өңдеу және интерпретациялау, гидрологиялық желілерді жобалау және географиялық ақпараттық жүйелері (ГАЖ) технологиясы мен дербес компьютерлерді кеңінен қолдану арқылы шешім қабылдау ұсыныстарын дайындаудың көптеген мәселелерін гидрологиялық тәжірибеде осы уақытқа дейін шешілгеннен жедел және тиімдірек шешуге болады. ГАЖ технологиясының су объектілерін гидрографиялық сипаттамаларымен, гидрологиялық бекеттерімен және өлшеу деректерімен бірге цифрлық немесе қағаз карталарда жедел ұсыну мүмкіндігі болып жатқан процестердің егжей-тегжейлі бейнесін алу үшін бақылау материалдарын автоматтандырылған кешенді талдау мен түсіндіруді жүргізуге мүмкіндік береді.

Бұл жұмыста Алматы облысының өзен бассейндерінде әртүрлі гидрологиялық мәселелерді шешу үшін ГАЖ-ды қолданудың әдістемелік тәсілдері ұсынылған. Сандық карталар таңдалған өзендердің қажетті физикалық-географиялық сипаттамаларын анықтады, олар бұрын жарияланған мәліметтермен салыстырылды. Зерттелетін өзендердің су жинау шекаралары нақтыланды. Бассейндердің пішіні мен орналасуына байланысты сызықтық және аумақтық объектілерді дәл өлшеу үшін картографиялық проекцияларды таңдау принципі ұсынылды. ГАЖ технологиясын қолданып, картометриялық жұмыстарды орындаудың ұсынылған әдістемелік тәсілдері уақыт шығындарын едәуір қысқартуға және өлшеу нәтижелерінің дәлдігін арттыруға мүмкіндік берді.

өзен, ГАЖ технологиясы, өзен ұзындығы, бассейн ауданы, өлшеу, карта, модель.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

Пайдаланылған әдебиеттер
1. Раклов, В. П. Картография и ГИС : учебное пособие / В. П. Раклов. - 3-е изд. Москва: Академический Проект, 2020. - 215 с.
2. Раклов, В. П. Географические информационные системы в тематической картографии: учебное пособие / В. П. Раклов. - Москва : Академический Проект, 2020. - 176 с.
3. Орлова Е.В. Применение ГИС для оценки водных ресурсов республики Коми // Геоинформатика. - 2007. - №4. - С. 21-25.
4. Орлова Е.В. Определение географических и гидрологических характеристик бассейна Печоры с использованием ГИС-технологии // Метеорология и гидрология. - 2008. - №4. - С. 81-88.
5. Spruce, J., Bolten, J., Srinivasan, R., & Lakshmi, V. (2018). Developing land use land cover maps for the lower mekong basin to aid hydrologic modeling and basin planning. Remote Sensing, 10(12) doi:10.3390/rs10121910. www.scopus.com
6. Шихов А.Н. Геоинформационные системы: применение ГИС-технологий при решении гидрологических задач: практикум: учеб. пособие / А. Н. Шихов, Е. С. Черепанова, А. И. Пономарчук; Перм. гос. нац. исслед. ун-т. – Пермь, 2014. – 91 с.
7. Коваленко В.В., Гайдукова Е.В., Викторова Н.В. Гидрологические прогнозы: модели и ГИС-технологии при краткосрочном прогнозировании изменения водности. Учебное пособие. – СПб.: РГГМУ, 2013. – 30 с.
8. Dams, J., Batelaan, O., Nossent, J., & Chormanski, J. (2009). Improving hydrological model parameterisation in urbanised catchments: Remote sensing derived impervious surface cover maps. Paper presented at the Water and Urban Development Paradigms: Towards an Integration of Engineering, Design and Management Approaches - Proceedings of the International Urban Water Conference, 405-410. www.scopus.com
9. Лурье И.К. Геоинформационное картографирование. Методы геоинформатики и цифровой обработки снимков: Учебник. - М.: КДУ, 2008. - 423 с.
10. Государственный водный кадастр Республики Казахстан Раздел 1. «Поверхностные воды» Ежегодные данные о режиме и ресурсах поверхностных вод суши 2020 г. Выпуск 7 Бассейны рек оз. Балкаш и оз. Алаколь, Нур-Султан 2022г.
11. Ресурсы поверхностных вод СССР. Бассейн оз. Балхаш. Основные гидрологические характеристики. Центральный и Южный Казахстан Казахстан. Т. 13, вып. 2. (за 1971…1975 гг. и весь период наблюдений). – Л.: Гидрометеоиздат, 1980. – 288 с.
12. Мустафаев Ж.С., Арвидас Повилайтис, Рыскулбекова Л.Н. Оценка природно - климатического потенциала водосбора бассейна реки Или. Ізденістер, нəтижелер – Исследования, результаты. No1 (81) 2019. ISSN 2304-3334 – с.103-111.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2023. ӨЗЕНДЕРДІҢ МОРФОМЕТРИЯЛЫҚ СИПАТТАМАЛАРЫН ГАЖ- ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ПАЙДАЛАНЫП АНЫҚТАУ. Izdenister natigeler. 1 (97) (Mar. 2023), 118–127. DOI:https://doi.org/10.37884/1-2023/14.

(1)ӨЗЕНДЕРДІҢ МОРФОМЕТРИЯЛЫҚ СИПАТТАМАЛАРЫН ГАЖ- ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ПАЙДАЛАНЫП АНЫҚТАУ. Izdenister natigeler 2023, No. 1 (97), 118-127. https://doi.org/10.37884/1-2023/14.

ӨЗЕНДЕРДІҢ МОРФОМЕТРИЯЛЫҚ СИПАТТАМАЛАРЫН ГАЖ- ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ПАЙДАЛАНЫП АНЫҚТАУ. (2023). Izdenister Natigeler, 1 (97), 118-127. https://doi.org/10.37884/1-2023/14

ӨЗЕНДЕРДІҢ МОРФОМЕТРИЯЛЫҚ СИПАТТАМАЛАРЫН ГАЖ- ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ПАЙДАЛАНЫП АНЫҚТАУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 1 (97), p. 118–127, 2023. DOI: 10.37884/1-2023/14. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/224. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ӨЗЕНДЕРДІҢ МОРФОМЕТРИЯЛЫҚ СИПАТТАМАЛАРЫН ГАЖ- ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ПАЙДАЛАНЫП АНЫҚТАУ”. 2023. Izdenister Natigeler, no. 1 (97) (March): 118-27. https://doi.org/10.37884/1-2023/14.

“ӨЗЕНДЕРДІҢ МОРФОМЕТРИЯЛЫҚ СИПАТТАМАЛАРЫН ГАЖ- ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ПАЙДАЛАНЫП АНЫҚТАУ” (2023) Izdenister natigeler, (1 (97), pp. 118–127. doi:10.37884/1-2023/14.

[1]“ӨЗЕНДЕРДІҢ МОРФОМЕТРИЯЛЫҚ СИПАТТАМАЛАРЫН ГАЖ- ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ПАЙДАЛАНЫП АНЫҚТАУ”, Izdenister natigeler, no. 1 (97), pp. 118–127, Mar. 2023, doi: 10.37884/1-2023/14.

“ӨЗЕНДЕРДІҢ МОРФОМЕТРИЯЛЫҚ СИПАТТАМАЛАРЫН ГАЖ- ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ПАЙДАЛАНЫП АНЫҚТАУ”. Izdenister Natigeler, no. 1 (97), Mar. 2023, pp. 118-27, https://doi.org/10.37884/1-2023/14.

“ӨЗЕНДЕРДІҢ МОРФОМЕТРИЯЛЫҚ СИПАТТАМАЛАРЫН ГАЖ- ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ПАЙДАЛАНЫП АНЫҚТАУ”. Izdenister natigeler, no. 1 (97) (March 30, 2023): 118–127. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/224.

1.ӨЗЕНДЕРДІҢ МОРФОМЕТРИЯЛЫҚ СИПАТТАМАЛАРЫН ГАЖ- ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ПАЙДАЛАНЫП АНЫҚТАУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2023 Mar. 30 [cited 2026 Sep. 15];(1 (97):118-27. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/224

1.ӨЗЕНДЕРДІҢ МОРФОМЕТРИЯЛЫҚ СИПАТТАМАЛАРЫН ГАЖ- ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ПАЙДАЛАНЫП АНЫҚТАУ. Izdenister natigeler. 2023;(1 (97):118-127. doi:10.37884/1-2023/14

[1] Пайдаланылған әдебиеттер

[2] 1. Раклов, В. П. Картография и ГИС : учебное пособие / В. П. Раклов. - 3-е изд. Москва: Академический Проект, 2020. - 215 с.

[3] 2. Раклов, В. П. Географические информационные системы в тематической картографии: учебное пособие / В. П. Раклов. - Москва : Академический Проект, 2020. - 176 с.

[4] 3. Орлова Е.В. Применение ГИС для оценки водных ресурсов республики Коми // Геоинформатика. - 2007. - №4. - С. 21-25.

[5] 4. Орлова Е.В. Определение географических и гидрологических характеристик бассейна Печоры с использованием ГИС-технологии // Метеорология и гидрология. - 2008. - №4. - С. 81-88.

[6] 5. Spruce, J., Bolten, J., Srinivasan, R., & Lakshmi, V. (2018). Developing land use land cover maps for the lower mekong basin to aid hydrologic modeling and basin planning. Remote Sensing, 10(12) doi:10.3390/rs10121910. www.scopus.com

[7] 6. Шихов А.Н. Геоинформационные системы: применение ГИС-технологий при решении гидрологических задач: практикум: учеб. пособие / А. Н. Шихов, Е. С. Черепанова, А. И. Пономарчук; Перм. гос. нац. исслед. ун-т. – Пермь, 2014. – 91 с.

[8] 7. Коваленко В.В., Гайдукова Е.В., Викторова Н.В. Гидрологические прогнозы: модели и ГИС-технологии при краткосрочном прогнозировании изменения водности. Учебное пособие. – СПб.: РГГМУ, 2013. – 30 с.

[9] 8. Dams, J., Batelaan, O., Nossent, J., & Chormanski, J. (2009). Improving hydrological model parameterisation in urbanised catchments: Remote sensing derived impervious surface cover maps. Paper presented at the Water and Urban Development Paradigms: Towards an Integration of Engineering, Design and Management Approaches - Proceedings of the International Urban Water Conference, 405-410. www.scopus.com

[10] 9. Лурье И.К. Геоинформационное картографирование. Методы геоинформатики и цифровой обработки снимков: Учебник. - М.: КДУ, 2008. - 423 с.

[11] 10. Государственный водный кадастр Республики Казахстан Раздел 1. «Поверхностные воды» Ежегодные данные о режиме и ресурсах поверхностных вод суши 2020 г. Выпуск 7 Бассейны рек оз. Балкаш и оз. Алаколь, Нур-Султан 2022г.

[12] 11. Ресурсы поверхностных вод СССР. Бассейн оз. Балхаш. Основные гидрологические характеристики. Центральный и Южный Казахстан Казахстан. Т. 13, вып. 2. (за 1971…1975 гг. и весь период наблюдений). – Л.: Гидрометеоиздат, 1980. – 288 с.

[13] 12. Мустафаев Ж.С., Арвидас Повилайтис, Рыскулбекова Л.Н. Оценка природно - климатического потенциала водосбора бассейна реки Или. Ізденістер, нəтижелер – Исследования, результаты. No1 (81) 2019. ISSN 2304-3334 – с.103-111.