ЭФФЕКТИВНОСТЬ ПРИМЕНЕНИЯ НОВЫХ ВИДОВ ОРГАНИЧЕСКИХ УДОБРЕНИЙ И БИОПРЕПАРАТОВ НА ПОСАДКАХ КАРТОФЕЛЯ  В УСЛОВИЯХ ЮГО-ВОСТОКА КАЗАХСТАНА

Н.У. Буданов; Т.Е. Айтбаев; Л.А. Бурибаева; Г.Б. Джумадилова

doi:10.37884/1-2023/07

Аңдатпа

Ғылыми мақала «Қазақстанның оңтүстік-шығысы жағдайында картоп және асханалық тамыржемістілердің (сәбіз, қызылша) органикалық өнімдерін дақылдардың бейімді-экологиялық сорттарын қолдану және агротехнологияларын биологизациялау негізінде өндіру» тақырыбындағы ғылыми жоба аясында алынған зерттеу нәтижелерінің негізінде дайындалды. Зерттеулер көкөніс шаруашылығында және агрохимияда қолданылып жүрген жалпы әдістемелерге сәйкес жүргізілді. Қазақстанның оңтүстік-шығысының тау бөктеріндегі күңгірт қарақоңыр топырақ жағдайында картоп дақылында органикалық тыңайтқыштардың және биопрепараттардың жаңа түрлерінің тиімділігі зерттелді. Органикалық картоп өндіруде әртүрлі биоорганикалық тыңайтқыштардың маңыздылығы бағаланды. Картоппен жүргізілген танаптық тәжірибелерде Қазақстанда және шетелдерде өндірілетін органикалық тыңайтқыштардың, биотыңайтқыштардың және өсімдіктердің өсуін үдеткіш биопрепараттардың түйнектердің өнімділігі мен сапасына әрекеті анықталды. Ғылыми мақалада 2021-2022 жылдары алынған эксперименталды мәліметтер келтірілді. Зерттелген биотыңайтқыштардың өсімдіктердің өсу құбылысына оң әсерін тигізетіні белгілі болды. Картоп өсімдіктерінің биомассасының қарқынды жетілуі және қуатты түрде қалыптасуы атап көрсетілді. Өнімде нитраттар мөлшерінің азаюы есебінен оның сапасының жақсарғаны байқалды. Биоорганикалық тыңайтқыштар мен биопрепараттар картоптың өнімділігін 12,50-88,09% (2021 ж.) және 17,39-87,50% (2022 ж.) арттырды. Картоп түйнектеріндегі нитраттар мөлшері қолданылған тыңайтқыштардың түрлеріне байланысты біршама ауытқыды. Нитраттардың минималды деңгейі (60-84 мг/кг) StresStop, WORМiс, MEGAVit және BioZZ сияқты жаңа биотыңайтқыш түрлері қолданылып өсірілген өнімдерде болды. Тәжірибе бойынша картопта нитраттың ең аз мөлшері (49 мг/кг) 100% органикалық тыңайтқыш болып табылатын Терра Сорб фолиар биотыңайтқышы 3 л/га (3 рет) нормасымен қолданылған нұсқада жиналды.

картоп, органикалық тыңайтқыштар, биологиялық өнімдер, өнімділік, сапа, нитраттар, органикалық өндіріс, тиімділік.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Официальные статистические данные от Комитета по статистике МНЭ РК (дата обращения 05.01.2023).
2. Григорук В.В., Климов Е.В. Развитие органического сельского хозяйства в мире и Казахстане /под общ. ред. Х.Муминджанова. - Анкара, 2016. - 152 с.
3. Харитонов С.А. Органическое сельское хозяйство как инновационное направление в аграрном развитии // Аграрная Россия. - 2011. - №2. - С.54-56.
4. Ходаковская О.В. Мировые тенденции развития органического производства// Экономика, труд, управление в сельском хозяйстве. - 2011. - № 4. - С.70-73.
5. Organic Farming in Germany (2013): www.bmelv.de/Shared Docs /Standardartikel / EN/ Agriculture/ Organic Farming /Organiс Farming In Cermany.
6. Willer H., Lernoud J. The World of Organic Agriculture - Statis-tics and Emerging Trends 2016. FiBL-IFOAM Report, Frickand Bonn. - PP. 34-114.
7. Organic Farming in Germany (2013): www.bmelv.de/Shared Docs /Standardartikel/EN/ Agriculture/ Organic Farming / Organiс Farming In Cermany. html.
8. Сапаров А.С. Плодородие почвы и продуктивность культур. - Алматы, 2006. - 244 с.
9. Чекмарев П.А., Лукин С.В. Система удобрения в условиях биологизации земледелия // Достижения науки и техники АПК. - 2012. - №12. - С.10-12.
10. Черников В.А., Соколов О.А. Экологически безопасная продукция. - М.: «Колос», 2009. - 438 с.
11. Воздействие пестицидов и удобрений на окружающую среду и здоровье, и способы минимизации этого воздействия, 2022. Резюме для директивных органов, Программа по окружающей среде ООН: 18-20.
12. Теучеж А.А. Применение птичьего помета в качестве органического удобрения. Научный журнал КубГАУ, №128 (04). - 2017. - С.1-3.
13. Теучеж А.А. Разработка технологического регламента при подготовке к использованию навоза крупного рогатого скота в качестве органического удобрения / А.А.Теучеж // Матер. V междунар. науч.-эколог.конф. / КубГАУ. - 2017. - С.782-788.
14. Шарипова Д.С., Айтбаев Т.Е. Влияние различных видов севооборота на пораженность вредными организмами и продуктивность картофеля на юго-востоке Казахстана/ Ізденістер, нəтижелер - Исследования, результаты. - Алматы. - 2017. - №3 (75). - С. 373-378.
15. Пругар Я., Пругарова А. Избыточный азот в овощах. - М.: Агропромиздат, 1990. - 128 с. Prugar YA., Prugarova A. Izbytochnyj azot v ovoshhakh. - M.: Agropromizdat, 1990. - 128 s.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2023. ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА КАРТОП ЕГІСТІГІНДЕ ОРГАНИКАЛЫҚ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ ЖӘНЕ БИОПРЕПАРАТТАРДЫҢ ЖАҢА ТҮРЛЕРІН ҚОЛДАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ . Izdenister natigeler. 1 (97) (Mar. 2023), 54–63. DOI:https://doi.org/10.37884/1-2023/07.

(1)ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА КАРТОП ЕГІСТІГІНДЕ ОРГАНИКАЛЫҚ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ ЖӘНЕ БИОПРЕПАРАТТАРДЫҢ ЖАҢА ТҮРЛЕРІН ҚОЛДАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ . Izdenister natigeler 2023, No. 1 (97), 54-63. https://doi.org/10.37884/1-2023/07.

ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА КАРТОП ЕГІСТІГІНДЕ ОРГАНИКАЛЫҚ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ ЖӘНЕ БИОПРЕПАРАТТАРДЫҢ ЖАҢА ТҮРЛЕРІН ҚОЛДАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ . (2023). Izdenister Natigeler, 1 (97), 54-63. https://doi.org/10.37884/1-2023/07

ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА КАРТОП ЕГІСТІГІНДЕ ОРГАНИКАЛЫҚ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ ЖӘНЕ БИОПРЕПАРАТТАРДЫҢ ЖАҢА ТҮРЛЕРІН ҚОЛДАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ . Izdenister natigeler, [S. l.], n. 1 (97), p. 54–63, 2023. DOI: 10.37884/1-2023/07. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/195. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА КАРТОП ЕГІСТІГІНДЕ ОРГАНИКАЛЫҚ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ ЖӘНЕ БИОПРЕПАРАТТАРДЫҢ ЖАҢА ТҮРЛЕРІН ҚОЛДАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ ”. 2023. Izdenister Natigeler, no. 1 (97) (March): 54-63. https://doi.org/10.37884/1-2023/07.

“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА КАРТОП ЕГІСТІГІНДЕ ОРГАНИКАЛЫҚ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ ЖӘНЕ БИОПРЕПАРАТТАРДЫҢ ЖАҢА ТҮРЛЕРІН ҚОЛДАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ ” (2023) Izdenister natigeler, (1 (97), pp. 54–63. doi:10.37884/1-2023/07.

[1]“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА КАРТОП ЕГІСТІГІНДЕ ОРГАНИКАЛЫҚ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ ЖӘНЕ БИОПРЕПАРАТТАРДЫҢ ЖАҢА ТҮРЛЕРІН ҚОЛДАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ ”, Izdenister natigeler, no. 1 (97), pp. 54–63, Mar. 2023, doi: 10.37884/1-2023/07.

“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА КАРТОП ЕГІСТІГІНДЕ ОРГАНИКАЛЫҚ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ ЖӘНЕ БИОПРЕПАРАТТАРДЫҢ ЖАҢА ТҮРЛЕРІН ҚОЛДАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ ”. Izdenister Natigeler, no. 1 (97), Mar. 2023, pp. 54-63, https://doi.org/10.37884/1-2023/07.

“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА КАРТОП ЕГІСТІГІНДЕ ОРГАНИКАЛЫҚ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ ЖӘНЕ БИОПРЕПАРАТТАРДЫҢ ЖАҢА ТҮРЛЕРІН ҚОЛДАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ ”. Izdenister natigeler, no. 1 (97) (March 30, 2023): 54–63. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/195.

1.ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА КАРТОП ЕГІСТІГІНДЕ ОРГАНИКАЛЫҚ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ ЖӘНЕ БИОПРЕПАРАТТАРДЫҢ ЖАҢА ТҮРЛЕРІН ҚОЛДАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ . Izdenister natigeler [Internet]. 2023 Mar. 30 [cited 2026 Sep. 15];(1 (97):54-63. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/195

1.ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА КАРТОП ЕГІСТІГІНДЕ ОРГАНИКАЛЫҚ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ ЖӘНЕ БИОПРЕПАРАТТАРДЫҢ ЖАҢА ТҮРЛЕРІН ҚОЛДАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ . Izdenister natigeler. 2023;(1 (97):54-63. doi:10.37884/1-2023/07

[1] 1. Официальные статистические данные от Комитета по статистике МНЭ РК (дата обращения 05.01.2023).

[2] 2. Григорук В.В., Климов Е.В. Развитие органического сельского хозяйства в мире и Казахстане /под общ. ред. Х.Муминджанова. - Анкара, 2016. - 152 с.

[3] 3. Харитонов С.А. Органическое сельское хозяйство как инновационное направление в аграрном развитии // Аграрная Россия. - 2011. - №2. - С.54-56.

[4] 4. Ходаковская О.В. Мировые тенденции развития органического производства// Экономика, труд, управление в сельском хозяйстве. - 2011. - № 4. - С.70-73.

[5] 5. Organic Farming in Germany (2013): www.bmelv.de/Shared Docs /Standardartikel / EN/ Agriculture/ Organic Farming /Organiс Farming In Cermany.

[6] 6. Willer H., Lernoud J. The World of Organic Agriculture - Statis-tics and Emerging Trends 2016. FiBL-IFOAM Report, Frickand Bonn. - PP. 34-114.

[7] 7. Organic Farming in Germany (2013): www.bmelv.de/Shared Docs /Standardartikel/EN/ Agriculture/ Organic Farming / Organiс Farming In Cermany. html.

[8] 8. Сапаров А.С. Плодородие почвы и продуктивность культур. - Алматы, 2006. - 244 с.

[9] 9. Чекмарев П.А., Лукин С.В. Система удобрения в условиях биологизации земледелия // Достижения науки и техники АПК. - 2012. - №12. - С.10-12.

[10] 10. Черников В.А., Соколов О.А. Экологически безопасная продукция. - М.: «Колос», 2009. - 438 с.

[11] 11. Воздействие пестицидов и удобрений на окружающую среду и здоровье, и способы минимизации этого воздействия, 2022. Резюме для директивных органов, Программа по окружающей среде ООН: 18-20.

[12] 12. Теучеж А.А. Применение птичьего помета в качестве органического удобрения. Научный журнал КубГАУ, №128 (04). - 2017. - С.1-3.

[13] 13. Теучеж А.А. Разработка технологического регламента при подготовке к использованию навоза крупного рогатого скота в качестве органического удобрения / А.А.Теучеж // Матер. V междунар. науч.-эколог.конф. / КубГАУ. - 2017. - С.782-788.

[14] 14. Шарипова Д.С., Айтбаев Т.Е. Влияние различных видов севооборота на пораженность вредными организмами и продуктивность картофеля на юго-востоке Казахстана/ Ізденістер, нəтижелер - Исследования, результаты. - Алматы. - 2017. - №3 (75). - С. 373-378.

[15] 15. Пругар Я., Пругарова А. Избыточный азот в овощах. - М.: Агропромиздат, 1990. - 128 с. Prugar YA., Prugarova A. Izbytochnyj azot v ovoshhakh. - M.: Agropromizdat, 1990. - 128 s.