Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫН МЕХАНИКАЛАНДЫРУ ЖӘНЕ ЭЛЕКТРЛЕНДІРУ

ЖЫЛЖЫМАЛЫ ТАЗАЛАУ ЖӘНЕ ДЕЗИНФЕКЦИЯЛАУ ҚОНДЫРҒЫСЫН СЫНАУҒА АРНАЛҒАН СТЕНДТІК ШАХТАЛЫ ҚҰДЫҚ

Дархан Ордатаев 1 ORCID , Ермек Әуелбек 1 ORCID , Ербол Саркынов 2 ORCID , Құрманбек Жанымхан 2 ORCID , Олег Мешик 3 ORCID

1 Қазақ Ұлттық аграрлық зерттеу университеті, Алматы, Қазақстан; 2 Қазақ Ұлттық аграрлық зерттеу университеті, Алматы, 050010, Қазақстан Республикасы; 3 Брест мемлекеттік техникалық университеті, Брест, Беларусь

doi.org/10.37884/2-2026/19 Бет. 225-234 Қабылданды 09.04.2026 Жарияланды 30.04.2026

Аңдатпа

Мақалада жылжымалы шахта құдықтарын тазарту және дезинфекциялау қондырғысына зауыттық сынақтар жүргізуге арналған стендтік шахта құдығын қазу және жасау қарастырылады. Зерттеудің өзектілігі лайлануға және микробиологиялық ластануға бейім орталықтандырылмаған сумен жабдықтау көздерін пайдалану және тазалау тиімділігін арттыру қажеттілігімен байланысты. Жұмыстың мақсаты шахта құдықтарын пайдаланудың нақты жағдайларын жаңғыртуға, қондырғының функционалдық және ресурстық сипаттамаларын кешенді тексеруді қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін сынақ стендін құру болып табылады. Жұмыс орны: Алматы облысы, Еңбекшіқазақ ауданы, Саймасай ауылы. Жобада тереңдігі 30 м–ге дейін және диаметрі 1,0-1,2 м-ге дейін реттелетін стендтік шахта құдығын құру көзделген, құрылым құрама темірбетон сақиналар немесе ішкі қаптамасы бар монолитті құрылым түрінде жүзеге асырылады. Зерттеу әдістері ретінде инженерлік жобалау, гидрогеологиялық жағдайларды модельдеу және эксперименттік сынақтар қолданылды. Стендтік құдықтың конструкциясы геометрияны, тереңдікті, түбіндегі шөгінділердің болуын және су ағынын қоса алғанда, негізгі пайдалану параметрлерін модельдеуді көздейді. Бұл өз кезегінде қондырғының әртүрлі жұмыс режимдерінде тиімділігін бағалауға мүмкіндік береді. Жұмыста стендтің құрылымдық ерекшеліктері, сынақтарды жүргізу әдістемесі және қондырғының негізгі тораптарының тиімділігін бағалау критерийлері сипатталған. Әзірленген стендте сынақтар жүргізу жабдықтың құрылымдық кемшіліктерін анықтауға, жұмыс режимдерін оңтайландыруға және тұтастай алғанда жүйенің сенімділігін арттыруға мүмкіндік береді. Күтілетін нәтижелерге бірнеше сынақтар үшін эксперименттік база құру, далалық зерттеулерге шығындарды азайту және технологияны сумен жабдықтау тәжірибесіне енгізуді жеделдету кіреді. Ұсынылған тәсіл шахта құдықтарын тазарту мен дезинфекциялау сапасын арттыруды, су көздерінің санитарлық жағдайын, ауылдық және шалғай аудандардағы сумен жабдықтау сенімділігін жақсартуды қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, зерттеу нәтижелері осы бағыттағы технологияларды одан әрі жетілдіруге ғылыми негіз бола алады.

шахталы құдық стендтік сынақтар тазалау және залалсыздандыру жылжымалы қондырғы төменгі шөгінділер сумен жабдықтау пневмогидравликалық эрозия эксперименттік стенд

Қаржыландыру немесе алғыс

Авторлар ИРН AP26194045 «Шахта ұңғымаларын тазарту кезінде пневмогидравликалық эрозия әдісін зерттеу және жер асты шөгінділерін жою және жылжымалы қондырғының эксперименттік үлгісін жасау» гранттық қаржыландыру жобасы аясында зерттеулер жүргізуге және осы мақаланы дайындауға мүмкіндік берген қаржылық қолдау үшін алғыс білдіреді. Алынған гранттық қаржыландыру ғылыми зерттеулерді орындауға, нәтижелерді өңдеу мен талдауға, сондай-ақ материалдарды жариялауға дайындауға ықпал етті.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. Abdreshov, Sh & Aldiyarova, A. & Kaypbaev, E.. (2020). RESEARCH RESULTS OF THE IMPROVED HYDRAULIC JET PUMPING UNIT. NEWS of National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan. 6. 14-22. doi: 10.32014/2020.2518-170X.125 . [in English]
  2. Әуелбек, Е., Саркынов , Е., Радзевичус , А., Қапар , Ш., & Oңласын Ұ. (2023). МЕТОДИКА РАСЧЕТА И ОПРЕДЕЛЕНИЕ ПАРАМЕТРОВ ВСАСЫВАЮЩИХ УСТРОЙСТВ ПЕРЕДВИЖНОЙ УСТАНОВКИ ДЛЯ ОЧИСТКИ ШАХТНЫХ КОЛОДЦЕВ. Izdenister Natigeler, (1 (97), 173–180. https://doi.org/10.37884/1-2023/20 [in Russian]
  3. Әуелбек Е.К., Ордатаев Д.Б., Саркынов Е., Жакупова Ж.З. Шахталы құдықтарын тазартуға және дезинфекциялауға арналған жылжымалы қондырғы: конструкторлық құжаттаманы әзірлеу // Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты. Vol. 28. Іs. 1. Number 109. 2026. Рр. 0–00 (In Kaz.). https://doi.org/ 10.58420.ptk.2026.109.01.000
  4. El-Bayoumi M., Abouel-Fotouh A. M., Berry A. E. (2023). LAB-SCALE SYSTEM FOR SMALL RAM PUMP’S TESTING AND PERFORMANCE EVALUATION. Frontiers in Heat and Mass Transfer, 20(1), 1–6. https://doi.org/10.5098/hmt.20.8[in English]
  5. Evangelista, Stefania, Giuseppe Tortora, and Giacomo Viccione. 2023. "Experimental and Numerical CFD Modelling of the Hydrodynamic Effects Induced by a Ram Pump Waste Valve" Sustainability 15, no. 17: 13104. https://doi.org/10.3390/su151713104[in English]
  6. Kassymbekov Zhuzbay Kozhabaevich, Atamanova Olga Viktorovna, Alimova Kulyash Kapbasovna, & Kassymbekov Galymzhan Zhuzbaevich. (2020). PROTECTION OF CENTRIFUGAL PUMPS FROM ABRASIVE WEAR USING A VACUUM HYDROCYCLONE. Scientific Journal of Pedagogy and Economics, (1), 6–13. https://journals.nauka-nanrk.kz/bulletin-science/article/view/676. [in English]
  7. Piñon-Flores, L.F., Gutiérrez-Ruiz, M.E., González-Chávez, J.L. et al. Removal of Metal(Loids) from Acid Mine Drainage Using Manganese Oxide Wastes from a Mining-Metallurgical Process. Mine Water Environ 43, 449–462 (2024). https://doi.org/10.1007/s10230-024-01003-2 [in English]
  8. Sarkynov, Y., Yakovlev, A., Trofimov, G., Zhakupova , Z., Ryskulbekova , L., Zhanymkhan , K., & Yussupov , Z. (2024). CALCULATION TO DETERMINE THE TECHNICAL AND ECONOMIC EFFICIENCY OF PUMPING UNITS FOR LIFTING WATER FROM WATERCOURSES POWERED BY WATER ENERGY FOR WATERING PASTURES AND IRRIGATION OF LAND. Izdenister Natigeler, (3(103). Retrieved from https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/645 [in English]
  9. Тлеш, Д., Халхабай , Б., Хойшиев , А., & Байарыстанов , М. (2025). ШАХТА СУЛАРЫН ТИІМДІ ТАЗАРТУДЫҢ ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ. Izdenister Natigeler, (2 (106), 401–409. https://doi.org/10.37884/2-2025/40 [in Kazakh]
  10. V.A. Tumlert, Zh.K. Kasymbekov, R.A. Dzhaisambekova, E.V. Tumlert, B.Sh. Amanbayeva; INFLUENCE OF THE HYDROGEOLOGICAL MODE OF OPERATION ON THE CHARACTER OF COLLATING OF THE FILTER AND THE FILTER ZONE OF SEASONAL WELLS. NEWS of the National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan SERIES OF GEOLOGY AND TECHNICAL SCIENCES ISSN 2224-5278 Volume 3, Number 459 (2023), 295–304 https://doi.org/10.32014/2023.2518-170X.314 [in English]
  11. Zhurinov M., Kassymbekov Zh., Kassymbekov G. Zh. 2019. Mastering and development hydropower in Kazakhstan. The National Academy of Sciences of the Republic of Кazakhstan, Series of Geology and Technical Sciences, 3(435), 219–224 https://doi.org/10.32014/2019.2518-170X.88 [in English]

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]Ордатаев , Д. et al. 2026. ЖЫЛЖЫМАЛЫ ТАЗАЛАУ ЖӘНЕ ДЕЗИНФЕКЦИЯЛАУ ҚОНДЫРҒЫСЫН СЫНАУҒА АРНАЛҒАН СТЕНДТІК ШАХТАЛЫ ҚҰДЫҚ. Izdenister natigeler. 28, 2 (110) (Apr. 2026), 225–234. DOI:https://doi.org/10.37884/2-2026/19.
(1)Ордатаев , Д.; Әуелбек , Е.; Саркынов , Е.; Жанымхан , Қ.; Мешик , О. ЖЫЛЖЫМАЛЫ ТАЗАЛАУ ЖӘНЕ ДЕЗИНФЕКЦИЯЛАУ ҚОНДЫРҒЫСЫН СЫНАУҒА АРНАЛҒАН СТЕНДТІК ШАХТАЛЫ ҚҰДЫҚ. Izdenister natigeler 2026, 28 (2 (110), 225-234. https://doi.org/10.37884/2-2026/19.
Ордатаев , Д., Әуелбек , Е., Саркынов , Е., Жанымхан , Қ., & Мешик , О. (2026). ЖЫЛЖЫМАЛЫ ТАЗАЛАУ ЖӘНЕ ДЕЗИНФЕКЦИЯЛАУ ҚОНДЫРҒЫСЫН СЫНАУҒА АРНАЛҒАН СТЕНДТІК ШАХТАЛЫ ҚҰДЫҚ. Izdenister Natigeler, 28(2 (110), 225-234. https://doi.org/10.37884/2-2026/19
ОРДАТАЕВ , Дархан; ӘУЕЛБЕК , Ермек; САРКЫНОВ , Ербол; ЖАНЫМХАН , Құрманбек; МЕШИК , Олег. ЖЫЛЖЫМАЛЫ ТАЗАЛАУ ЖӘНЕ ДЕЗИНФЕКЦИЯЛАУ ҚОНДЫРҒЫСЫН СЫНАУҒА АРНАЛҒАН СТЕНДТІК ШАХТАЛЫ ҚҰДЫҚ. Izdenister natigeler, [S. l.], v. 28, n. 2 (110), p. 225–234, 2026. DOI: 10.37884/2-2026/19. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1328. Acesso em: 30 oct. 2026.
Ордатаев , Дархан, Ермек Әуелбек, Ербол Саркынов, Құрманбек Жанымхан, and Олег Мешик. 2026. “ЖЫЛЖЫМАЛЫ ТАЗАЛАУ ЖӘНЕ ДЕЗИНФЕКЦИЯЛАУ ҚОНДЫРҒЫСЫН СЫНАУҒА АРНАЛҒАН СТЕНДТІК ШАХТАЛЫ ҚҰДЫҚ”. Izdenister Natigeler 28 (2 (110): 225-34. https://doi.org/10.37884/2-2026/19.
Ордатаев , Д. (2026) “ЖЫЛЖЫМАЛЫ ТАЗАЛАУ ЖӘНЕ ДЕЗИНФЕКЦИЯЛАУ ҚОНДЫРҒЫСЫН СЫНАУҒА АРНАЛҒАН СТЕНДТІК ШАХТАЛЫ ҚҰДЫҚ”, Izdenister natigeler, 28(2 (110), pp. 225–234. doi:10.37884/2-2026/19.
[1]Д. Ордатаев, Е. Әуелбек, Е. Саркынов, Қ. Жанымхан, and О. Мешик, “ЖЫЛЖЫМАЛЫ ТАЗАЛАУ ЖӘНЕ ДЕЗИНФЕКЦИЯЛАУ ҚОНДЫРҒЫСЫН СЫНАУҒА АРНАЛҒАН СТЕНДТІК ШАХТАЛЫ ҚҰДЫҚ”, Izdenister natigeler, vol. 28, no. 2 (110), pp. 225–234, Apr. 2026, doi: 10.37884/2-2026/19.
Ордатаев , Дархан, et al. “ЖЫЛЖЫМАЛЫ ТАЗАЛАУ ЖӘНЕ ДЕЗИНФЕКЦИЯЛАУ ҚОНДЫРҒЫСЫН СЫНАУҒА АРНАЛҒАН СТЕНДТІК ШАХТАЛЫ ҚҰДЫҚ”. Izdenister Natigeler, vol. 28, no. 2 (110), Apr. 2026, pp. 225-34, https://doi.org/10.37884/2-2026/19.
Ордатаев , Дархан, Ермек Әуелбек, Ербол Саркынов, Құрманбек Жанымхан, and Олег Мешик. “ЖЫЛЖЫМАЛЫ ТАЗАЛАУ ЖӘНЕ ДЕЗИНФЕКЦИЯЛАУ ҚОНДЫРҒЫСЫН СЫНАУҒА АРНАЛҒАН СТЕНДТІК ШАХТАЛЫ ҚҰДЫҚ”. Izdenister natigeler 28, no. 2 (110) (April 30, 2026): 225–234. Accessed October 30, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1328.
1.Ордатаев Д, Әуелбек Е, Саркынов Е, Жанымхан Қ, Мешик О. ЖЫЛЖЫМАЛЫ ТАЗАЛАУ ЖӘНЕ ДЕЗИНФЕКЦИЯЛАУ ҚОНДЫРҒЫСЫН СЫНАУҒА АРНАЛҒАН СТЕНДТІК ШАХТАЛЫ ҚҰДЫҚ. Izdenister natigeler [Internet]. 2026 Apr. 30 [cited 2026 Oct. 30];28(2 (110):225-34. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1328
1.Ордатаев Д, Әуелбек Е, Саркынов Е, Жанымхан Қ, Мешик О. ЖЫЛЖЫМАЛЫ ТАЗАЛАУ ЖӘНЕ ДЕЗИНФЕКЦИЯЛАУ ҚОНДЫРҒЫСЫН СЫНАУҒА АРНАЛҒАН СТЕНДТІК ШАХТАЛЫ ҚҰДЫҚ. Izdenister natigeler. 2026;28(2 (110):225-234. doi:10.37884/2-2026/19