ҚАЗАҚСТАНДА САЗАН ӨСІРУ ӨНДІРІСІНІҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ ЖƏНЕ ДАМУ БОЛАШАҒЫ

А.  Каржан; Ш.А. Әлпейісов*; Қ. Исбеков; Жаң  Рынмиң; Б. Токсабаева

doi:10.37884/2-2021/1

Аңдатпа

Бірлесіп жасалған зерттеу жұмыстарының негізінде, мəліметтер жинап реттеу əдісін пайдалану арқылы, Қазақстан сазан өсіру өндірісінің қазіргі жағдайы мен даму болашағына талдау жасалды. Нəтиже 20-ғасырдың басында Қазақстан көптеген өңірлеріндегі су алаптарына сазан балығын (Cyprinus carpio Linnaeus) жерсіндіру, қолдан көбейту, тоғандарда жетілген шабақтарды өсіру жəне сол шабақтарды ірі су алаптарына жіберіп, оның ауланатын кəсіптік балық түріне айналдырғандығын көрсетті. Қазіргі уақытта, сазанның жетілген шабақтарының өсірілу барысында өмір сүру коэффициенті 21.5%, салмағы 22.5 грамм/дана, бірлік өндіріс өнімі 450кг/гектар, су алаптарына жіберілу жалпы саны 103400000 дана/жыл, ірі су алаптарынан ауланатын жəне тоғандарда өсірілетін тауарлық балықтарының жылдық өнім мөлшері 150-3100 тонна болған. Қазақстанда сазан өсіру технологиясы кенде, тоғандарда жетілген шабақтарын өсіру өнімділігі төмен, көлемі кішігірім су айдындарында тауарлық сазан өсіру жоқтың қасы, сазан өсіру кəсібін дамытуда шетелдің озық техноло-гияларын енгізумен бірге, еліміздің балық шаруашылығына баса назар аударып, балық өсіру өндіріс құрылымын реттеуді күшейту керек.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мəліметі бойынша, əр адам жылына кемінде 16-18 кг балық тұтынуы керек. 2030 жылға қарай елімізде балықты тұтынуды жылына жан басына шаққанда 28 кг-ға дейін жеткізу жоспарлануда.
Қойылған міндеттерді іске асыру үшін тиімді ғылыми негізделген əзірлемелерді енгізу жолымен көл-тауарлық, тоған, индустриялық сияқты тауарлы балық өсірудің барлық бағыттарын қарқынды дамыту қажет. Балықтардың өсімдікқоректі түрлерінің балық өсіру материалын өндірудің экономикалық тиімді технологиялық тəсілдерін енгізу, елдің əртүрлі өңірлерінде тауарлы балық өсірудің рентабельділігін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

Қазақстан, сазан өсіру, қазіргі жағдайы, даму болашағы, су алаптары, гипофизарлық инъекция, тоған.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Ábirek Aryquly Báıimbet, Serik Raqyshjanuly Temirhan. Qazaqstannyń Balyq tárizdileri men balyqtarynyń qazaqsha-oryssha anyqtaýyshy. Almaty: «Qazaq unıversıteti» baspasy, 1999.- 223-234 b.
2. Mıtrofanov V.P., Dýkraves G.M., Sıdorova A.F. ı dr. Ryby Kazahstana. Tom 3. Alma-Ata: Izdatelstvo Naýka Kazahskoı SSR. - 1989.- s. 150-161.
3. Mıtrofanov I.V., Baımbetov A.A., Maıkl Dj. Mýr. Annotırovannyı chetyreh ıazychnyı (latınskıı, anglııskıı, rýsskıı, kazahskıı) slovar nazvanıı ryb Kazahstana. Almaty: Izdatelstvo NPO «Tethys». - 1999.- 23.- s. 48-49.
4. Mitrofanov V.P., Dukravec G.M., Sidorova A.F., et al. Fisheries of Kazakhstan.Volume 3. Almaty: Kazakh SSR (Soviet Socialist Republic) Sciences Press 7 - 19897 - r.150-165.
5. Adaqbek Karjan, Jan Ryńmın, Shoqan Álpeıisov t.b. Qytaıdyń sazan balyq ósirý tehnologıasynyń erekshelikteri. Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ǵylym akademıasynyń habarlary. Agralyq ǵylymdar serıasy.- 2016.- 34(4).- 33-40 b.
6. Isbekov K.B., Alpeısov Sh.A. Rybnoe hozáıstvo Kazahstana: Sovremennoe sostoıanıe ı perspektıvy razvıtıa. Materıaly mejdýnarodnoı naýchno-praktıcheskoı konferensıı «Prıorıtety ı perspektıvy razvıtıa rybnogo hozáıstva», Almaty: Izdatelstvo «Aıtumar». – 2014. - s. 5-8.
7. Tımırhanov S.R., Alpeısov Sh.A. Akvakýltýra Kazahstana: Perspektıvy razvıtıa. Materıaly mejdýnarodnoı naýchno-praktıcheskoı konferensıı «Prıorıtety ı perspektıvy razvıtıa rybnogo hozáıstva», Almaty: Izdatelstvo «Aıtumar». - 2014.- s. 8-20.
8. Ministry of Agriculture Fisheries and Fisheries Administration. Summary of 2016 National Fishery Statistics. Fishery Guidetobe Rich, 2017.- 20(11). – r.15-17.
9. Mýrzashev T.K., Týleýov A.M., Kım A.I. t.b. Aqtóbe oblysynyń sý aıdyndaryndaǵy balyq qorynyń qazirgi jaǵdaıy. «Balyq sharýshylyǵynyń basymdylyqtary men damý bolashaǵy». Halqaralyq ǵylymı tájirıbelik konferensıa materıaldary. Almaty: «Aıtumar» baspahanasy.- 2014.- 80-84 b.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2021. ҚАЗАҚСТАНДА САЗАН ӨСІРУ ӨНДІРІСІНІҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ ЖƏНЕ ДАМУ БОЛАШАҒЫ. Izdenister natigeler. 2 (90) (Jun. 2021), 5–16. DOI:https://doi.org/10.37884/2-2021/1.

(1)ҚАЗАҚСТАНДА САЗАН ӨСІРУ ӨНДІРІСІНІҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ ЖƏНЕ ДАМУ БОЛАШАҒЫ. Izdenister natigeler 2021, No. 2 (90), 5-16. https://doi.org/10.37884/2-2021/1.

ҚАЗАҚСТАНДА САЗАН ӨСІРУ ӨНДІРІСІНІҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ ЖƏНЕ ДАМУ БОЛАШАҒЫ. (2021). Izdenister Natigeler, 2 (90), 5-16. https://doi.org/10.37884/2-2021/1

ҚАЗАҚСТАНДА САЗАН ӨСІРУ ӨНДІРІСІНІҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ ЖƏНЕ ДАМУ БОЛАШАҒЫ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2 (90), p. 5–16, 2021. DOI: 10.37884/2-2021/1. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/13. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ҚАЗАҚСТАНДА САЗАН ӨСІРУ ӨНДІРІСІНІҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ ЖƏНЕ ДАМУ БОЛАШАҒЫ”. 2021. Izdenister Natigeler, no. 2 (90) (June): 5-16. https://doi.org/10.37884/2-2021/1.

“ҚАЗАҚСТАНДА САЗАН ӨСІРУ ӨНДІРІСІНІҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ ЖƏНЕ ДАМУ БОЛАШАҒЫ” (2021) Izdenister natigeler, (2 (90), pp. 5–16. doi:10.37884/2-2021/1.

[1]“ҚАЗАҚСТАНДА САЗАН ӨСІРУ ӨНДІРІСІНІҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ ЖƏНЕ ДАМУ БОЛАШАҒЫ”, Izdenister natigeler, no. 2 (90), pp. 5–16, Jun. 2021, doi: 10.37884/2-2021/1.

“ҚАЗАҚСТАНДА САЗАН ӨСІРУ ӨНДІРІСІНІҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ ЖƏНЕ ДАМУ БОЛАШАҒЫ”. Izdenister Natigeler, no. 2 (90), June 2021, pp. 5-16, https://doi.org/10.37884/2-2021/1.

“ҚАЗАҚСТАНДА САЗАН ӨСІРУ ӨНДІРІСІНІҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ ЖƏНЕ ДАМУ БОЛАШАҒЫ”. Izdenister natigeler, no. 2 (90) (June 30, 2021): 5–16. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/13.

1.ҚАЗАҚСТАНДА САЗАН ӨСІРУ ӨНДІРІСІНІҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ ЖƏНЕ ДАМУ БОЛАШАҒЫ. Izdenister natigeler [Internet]. 2021 Jun. 30 [cited 2026 Sep. 15];(2 (90):5-16. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/13

1.ҚАЗАҚСТАНДА САЗАН ӨСІРУ ӨНДІРІСІНІҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ ЖƏНЕ ДАМУ БОЛАШАҒЫ. Izdenister natigeler. 2021;(2 (90):5-16. doi:10.37884/2-2021/1

[1] 1. Ábirek Aryquly Báıimbet, Serik Raqyshjanuly Temirhan. Qazaqstannyń Balyq tárizdileri men balyqtarynyń qazaqsha-oryssha anyqtaýyshy. Almaty: «Qazaq unıversıteti» baspasy, 1999.- 223-234 b.

[2] 2. Mıtrofanov V.P., Dýkraves G.M., Sıdorova A.F. ı dr. Ryby Kazahstana. Tom 3. Alma-Ata: Izdatelstvo Naýka Kazahskoı SSR. - 1989.- s. 150-161.

[3] 3. Mıtrofanov I.V., Baımbetov A.A., Maıkl Dj. Mýr. Annotırovannyı chetyreh ıazychnyı (latınskıı, anglııskıı, rýsskıı, kazahskıı) slovar nazvanıı ryb Kazahstana. Almaty: Izdatelstvo NPO «Tethys». - 1999.- 23.- s. 48-49.

[4] 4. Mitrofanov V.P., Dukravec G.M., Sidorova A.F., et al. Fisheries of Kazakhstan.Volume 3. Almaty: Kazakh SSR (Soviet Socialist Republic) Sciences Press 7 - 19897 - r.150-165.

[5] 5. Adaqbek Karjan, Jan Ryńmın, Shoqan Álpeıisov t.b. Qytaıdyń sazan balyq ósirý tehnologıasynyń erekshelikteri. Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ǵylym akademıasynyń habarlary. Agralyq ǵylymdar serıasy.- 2016.- 34(4).- 33-40 b.

[6] 6. Isbekov K.B., Alpeısov Sh.A. Rybnoe hozáıstvo Kazahstana: Sovremennoe sostoıanıe ı perspektıvy razvıtıa. Materıaly mejdýnarodnoı naýchno-praktıcheskoı konferensıı «Prıorıtety ı perspektıvy razvıtıa rybnogo hozáıstva», Almaty: Izdatelstvo «Aıtumar». – 2014. - s. 5-8.

[7] 7. Tımırhanov S.R., Alpeısov Sh.A. Akvakýltýra Kazahstana: Perspektıvy razvıtıa. Materıaly mejdýnarodnoı naýchno-praktıcheskoı konferensıı «Prıorıtety ı perspektıvy razvıtıa rybnogo hozáıstva», Almaty: Izdatelstvo «Aıtumar». - 2014.- s. 8-20.

[8] 8. Ministry of Agriculture Fisheries and Fisheries Administration. Summary of 2016 National Fishery Statistics. Fishery Guidetobe Rich, 2017.- 20(11). – r.15-17.

[9] 9. Mýrzashev T.K., Týleýov A.M., Kım A.I. t.b. Aqtóbe oblysynyń sý aıdyndaryndaǵy balyq qorynyń qazirgi jaǵdaıy. «Balyq sharýshylyǵynyń basymdylyqtary men damý bolashaǵy». Halqaralyq ǵylymı tájirıbelik konferensıa materıaldary. Almaty: «Aıtumar» baspahanasy.- 2014.- 80-84 b.