ҚАПШАҒАЙ СУ ҚОЙМАСЫНДАҒЫ КАСПИЙ ҚАРАКӨЗІ RUTILUS CASPICUS  (YAKOVLEV 1870) ПОПУЛЯЦИЯСЫНЫҢ МОРФОЛОГИЯЛЫҚ БЕЛГІЛЕРІН ТАЛДАУ

Жарқын Баққожа; Гульмира Аблайсанова; Ербол Сансызбаев; Гулсим Искакова; Гулжанат Дүйсенбекова

doi:10.37884/4-2025/10

Аңдатпа

Бұл мақалада Қапшағай су қоймасын мекендейтін қаракөз (Rutilus caspicus) балығының морфологиялық талдауы берілген. Талдауда жалпы саны 25 дана қаракөз өлшенген, оның ішінде, 16 меристикалық және 23 пластикалық белгілері алынған. Морфологиялық өлшемдері алынған балықтардың жастық құрамы 3-6 жас аралығындағы дарақтар болды. Олардың дене ұзындығы мен салмағы, жыныстық айырмашылықтары, сондай-ақ, бұрынғы ғалымдардың жүргізген зерттеулермен салыстырмалы сипаттамасы берілді. Алынған барлық морфометриялық көрсеткіштер статистикалық өңдеуден өткізілді. Нәтижесінде дарақтардың орташа мәндері, орташа сызықтық ауытқулары, орташа квадраттық ауытқулары, вариация коэффициенттері және қоңдылық коэффициенттері есептелді. Алынған деректер негізгі компоненттер анализі (PCA) арқылы талданды.

Мақалада берілген зерттеу жұмыстары жалпыға ортақ ихтиологиялық әдістемелер негізінде жүргізілді және әдістемелерде аулауға қолданған құрма аулардың өлшемдері мен құрал-жабдықтардың сипаттамалары берілді.

Жүргізілген талдау нәтижесінде Қапшағай су қоймасындағы қаракөздің денелерінің ұзындық-салмақтық көрсеткіштеріне қатысты пластикалық белгілерінде айтарлықтай айырмашылықтар анықталғанмаған. Ал меристикалық (сандық) сипаттамалар ішінде омыртқа саны мен желбезек тілшелерінің мөлшерінде шамалы өзгерістер байқалған. Зерттеу нәтижелері популяцияның морфологиялық тұрақтылығын дәлелдеп, Қапшағай су қоймасының қаракөз балығы үшін қолайлы орта екенін көрсетті.

акклиматизант компонент Қапшағай су қоймасы қаракөз морфологиялық талдау меристикалық белгілер пластикалық белгілер популяция статистика

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Митрофанов В. П. Дукравец Г. М., Сидорова А.Ф., Солонипова Л.Н. Рыбы Казахстана: 2 том, Карповые. Алматы, 1987. – Б.50-70.
2. Дукравец Г. М., Мамилов Н. Ш., Митрофанов И. В. Рыбы Казахстана: аннотированный список, исправленный и дополненный //Selevinia. – 2016. Т. 24. Б. 47-71.
3. Бараков Р.Т., Конысбаев Т.Г., Мажибаева Ж.О., Нуртазин С.Т., Мурзашев Т.К. Характер питания и пищевые взаимоотношения трёх видов Cyprinidae в водохранилище Капшагай. Ғылым және білім, 2023 ж. 3 т, 2 шығ. (71), Б. 257–267. https://doi.org/10.52578/2305-9397-2023-3-2-257-267.
4. Правдин И.Ф. Руководство по изучению рыб. М.: Пищевая промышленность. 1966. 376 б.
5. Лакин Г.Ф. Биометрия: Учебное пособие для биол.спец.вузов - 4-е изд., перераб. и доп. - М.: Высш. шк., 1990. - 352 б.
6. Hammer Ø. et al. PAST: Paleontological statistics software package for education and data analysis // Palaeontologia electronica. – 2001. – T. 4. – №. 1. – 9 s.
7. https://medstatistic.ru/calculators/averagestudent.html 20.11.2024.
8. А.Ш. Гасанова, К.М. Гусейнов, Р.М. Бархалов, М.В. Хлопкова. К изучению биологии воблы Rutilus rutilus caspicus (Jakowlev, 1870) Крайновского прибрежья Каспийского моря. Известия вузов. Северо-кавказский регион. Естественные науки. 2021. №3. Б. 93-97. https://doi.org/10.36038/0131-6184-2025-2-56-64.
9. Fariborz Ghojoghi, Abolghasem Kamali, Soheil Eagderi, Mehdi Soltani, Iraj Hashemzadeh Segherloo. Morphological variation among the Caspian roach (Rutilus rutilus caspicus) populations from the Southern Caspian Sea using Geometric Morphometrics technique. ull. Env. Pharmacol. Life Sci., Vol 3. Spl Issue III 2014: 105-111. https://bepls.com/vol3.
10. Kuliyev, Z.M. (1984). Variation of morphometric indices in Caspian vobla, Rutilusrutilus caspicus. Journal of Ichthyology, 24(6): 139-148. http://www.bepls.com.
11. Утеулиев Т.А. биологическая характеристика и современная оценка промыслового запаса воблы Rutilus caspicus (Jakowlew, 1870) (Cyprinidae) в Жайык-Каспийском бассейне. Вестник Атырауского университета имени Х. Досмухамедова. № 2(57) 2020. Б. 106-111. https://www.vestnik-asu.kz/jour/article.
12. Balzhan Toxabayeva, Kuanysh Isbekov, Aleksandr Litvinenko, Saule Assylbekova, Gulmira Ablaisanova, Svetlana Dolgopolova, Mukhtar Baibatshanov4, Zhazira Bazarbayeva Rare and endangered populations of Fringebarbel sturgeon, Acipenser nudiventris Lovetsky, 1828, in Kapshagai Reservoir and Ili River on the territory of the Republic of Kazakhstan// Caspian Journal of Environmental Sciences, Vol. 23 No. 1 pp. 63-70. http://doi:10.22124/cjes.2025.8538.
13. Мұқатай А.А., Долгополова С.Ю., Айтқалиева А.А., Аблайсанова Г.М. Шу ауданындағы су айдындардың гидрологиялық жағдайлары мен су сапасы// Ізденістер, нәтижелер, №3 (107) 2025. Б. 549-557. https://doi.org/10.37884/3-2025/53.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ҚАПШАҒАЙ СУ ҚОЙМАСЫНДАҒЫ КАСПИЙ ҚАРАКӨЗІ RUTILUS CASPICUS (YAKOVLEV 1870) ПОПУЛЯЦИЯСЫНЫҢ МОРФОЛОГИЯЛЫҚ БЕЛГІЛЕРІН ТАЛДАУ. Izdenister natigeler. 4 (108) (Dec. 2025), 86–97. DOI:https://doi.org/10.37884/4-2025/10.

(1)ҚАПШАҒАЙ СУ ҚОЙМАСЫНДАҒЫ КАСПИЙ ҚАРАКӨЗІ RUTILUS CASPICUS (YAKOVLEV 1870) ПОПУЛЯЦИЯСЫНЫҢ МОРФОЛОГИЯЛЫҚ БЕЛГІЛЕРІН ТАЛДАУ. Izdenister natigeler 2025, No. 4 (108), 86-97. https://doi.org/10.37884/4-2025/10.

ҚАПШАҒАЙ СУ ҚОЙМАСЫНДАҒЫ КАСПИЙ ҚАРАКӨЗІ RUTILUS CASPICUS (YAKOVLEV 1870) ПОПУЛЯЦИЯСЫНЫҢ МОРФОЛОГИЯЛЫҚ БЕЛГІЛЕРІН ТАЛДАУ. (2025). Izdenister Natigeler, 4 (108), 86-97. https://doi.org/10.37884/4-2025/10

ҚАПШАҒАЙ СУ ҚОЙМАСЫНДАҒЫ КАСПИЙ ҚАРАКӨЗІ RUTILUS CASPICUS (YAKOVLEV 1870) ПОПУЛЯЦИЯСЫНЫҢ МОРФОЛОГИЯЛЫҚ БЕЛГІЛЕРІН ТАЛДАУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 4 (108), p. 86–97, 2025. DOI: 10.37884/4-2025/10. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1126. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ҚАПШАҒАЙ СУ ҚОЙМАСЫНДАҒЫ КАСПИЙ ҚАРАКӨЗІ RUTILUS CASPICUS (YAKOVLEV 1870) ПОПУЛЯЦИЯСЫНЫҢ МОРФОЛОГИЯЛЫҚ БЕЛГІЛЕРІН ТАЛДАУ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 4 (108) (December): 86-97. https://doi.org/10.37884/4-2025/10.

“ҚАПШАҒАЙ СУ ҚОЙМАСЫНДАҒЫ КАСПИЙ ҚАРАКӨЗІ RUTILUS CASPICUS (YAKOVLEV 1870) ПОПУЛЯЦИЯСЫНЫҢ МОРФОЛОГИЯЛЫҚ БЕЛГІЛЕРІН ТАЛДАУ” (2025) Izdenister natigeler, (4 (108), pp. 86–97. doi:10.37884/4-2025/10.

[1]“ҚАПШАҒАЙ СУ ҚОЙМАСЫНДАҒЫ КАСПИЙ ҚАРАКӨЗІ RUTILUS CASPICUS (YAKOVLEV 1870) ПОПУЛЯЦИЯСЫНЫҢ МОРФОЛОГИЯЛЫҚ БЕЛГІЛЕРІН ТАЛДАУ”, Izdenister natigeler, no. 4 (108), pp. 86–97, Dec. 2025, doi: 10.37884/4-2025/10.

“ҚАПШАҒАЙ СУ ҚОЙМАСЫНДАҒЫ КАСПИЙ ҚАРАКӨЗІ RUTILUS CASPICUS (YAKOVLEV 1870) ПОПУЛЯЦИЯСЫНЫҢ МОРФОЛОГИЯЛЫҚ БЕЛГІЛЕРІН ТАЛДАУ”. Izdenister Natigeler, no. 4 (108), Dec. 2025, pp. 86-97, https://doi.org/10.37884/4-2025/10.

“ҚАПШАҒАЙ СУ ҚОЙМАСЫНДАҒЫ КАСПИЙ ҚАРАКӨЗІ RUTILUS CASPICUS (YAKOVLEV 1870) ПОПУЛЯЦИЯСЫНЫҢ МОРФОЛОГИЯЛЫҚ БЕЛГІЛЕРІН ТАЛДАУ”. Izdenister natigeler, no. 4 (108) (December 30, 2025): 86–97. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1126.

1.ҚАПШАҒАЙ СУ ҚОЙМАСЫНДАҒЫ КАСПИЙ ҚАРАКӨЗІ RUTILUS CASPICUS (YAKOVLEV 1870) ПОПУЛЯЦИЯСЫНЫҢ МОРФОЛОГИЯЛЫҚ БЕЛГІЛЕРІН ТАЛДАУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Dec. 30 [cited 2026 Sep. 15];(4 (108):86-97. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1126

1.ҚАПШАҒАЙ СУ ҚОЙМАСЫНДАҒЫ КАСПИЙ ҚАРАКӨЗІ RUTILUS CASPICUS (YAKOVLEV 1870) ПОПУЛЯЦИЯСЫНЫҢ МОРФОЛОГИЯЛЫҚ БЕЛГІЛЕРІН ТАЛДАУ. Izdenister natigeler. 2025;(4 (108):86-97. doi:10.37884/4-2025/10

[1] 1. Митрофанов В. П. Дукравец Г. М., Сидорова А.Ф., Солонипова Л.Н. Рыбы Казахстана: 2 том, Карповые. Алматы, 1987. – Б.50-70.

[2] 2. Дукравец Г. М., Мамилов Н. Ш., Митрофанов И. В. Рыбы Казахстана: аннотированный список, исправленный и дополненный //Selevinia. – 2016. Т. 24. Б. 47-71.

[3] 3. Бараков Р.Т., Конысбаев Т.Г., Мажибаева Ж.О., Нуртазин С.Т., Мурзашев Т.К. Характер питания и пищевые взаимоотношения трёх видов Cyprinidae в водохранилище Капшагай. Ғылым және білім, 2023 ж. 3 т, 2 шығ. (71), Б. 257–267. https://doi.org/10.52578/2305-9397-2023-3-2-257-267.

[4] 4. Правдин И.Ф. Руководство по изучению рыб. М.: Пищевая промышленность. 1966. 376 б.

[5] 5. Лакин Г.Ф. Биометрия: Учебное пособие для биол.спец.вузов - 4-е изд., перераб. и доп. - М.: Высш. шк., 1990. - 352 б.

[6] 6. Hammer Ø. et al. PAST: Paleontological statistics software package for education and data analysis // Palaeontologia electronica. – 2001. – T. 4. – №. 1. – 9 s.

[7] 7. https://medstatistic.ru/calculators/averagestudent.html 20.11.2024.

[8] 8. А.Ш. Гасанова, К.М. Гусейнов, Р.М. Бархалов, М.В. Хлопкова. К изучению биологии воблы Rutilus rutilus caspicus (Jakowlev, 1870) Крайновского прибрежья Каспийского моря. Известия вузов. Северо-кавказский регион. Естественные науки. 2021. №3. Б. 93-97. https://doi.org/10.36038/0131-6184-2025-2-56-64.

[9] 9. Fariborz Ghojoghi, Abolghasem Kamali, Soheil Eagderi, Mehdi Soltani, Iraj Hashemzadeh Segherloo. Morphological variation among the Caspian roach (Rutilus rutilus caspicus) populations from the Southern Caspian Sea using Geometric Morphometrics technique. ull. Env. Pharmacol. Life Sci., Vol 3. Spl Issue III 2014: 105-111. https://bepls.com/vol3.

[10] 10. Kuliyev, Z.M. (1984). Variation of morphometric indices in Caspian vobla, Rutilusrutilus caspicus. Journal of Ichthyology, 24(6): 139-148. http://www.bepls.com.

[11] 11. Утеулиев Т.А. биологическая характеристика и современная оценка промыслового запаса воблы Rutilus caspicus (Jakowlew, 1870) (Cyprinidae) в Жайык-Каспийском бассейне. Вестник Атырауского университета имени Х. Досмухамедова. № 2(57) 2020. Б. 106-111. https://www.vestnik-asu.kz/jour/article.

[12] 12. Balzhan Toxabayeva, Kuanysh Isbekov, Aleksandr Litvinenko, Saule Assylbekova, Gulmira Ablaisanova, Svetlana Dolgopolova, Mukhtar Baibatshanov4, Zhazira Bazarbayeva Rare and endangered populations of Fringebarbel sturgeon, Acipenser nudiventris Lovetsky, 1828, in Kapshagai Reservoir and Ili River on the territory of the Republic of Kazakhstan// Caspian Journal of Environmental Sciences, Vol. 23 No. 1 pp. 63-70. http://doi:10.22124/cjes.2025.8538.

[13] 13. Мұқатай А.А., Долгополова С.Ю., Айтқалиева А.А., Аблайсанова Г.М. Шу ауданындағы су айдындардың гидрологиялық жағдайлары мен су сапасы// Ізденістер, нәтижелер, №3 (107) 2025. Б. 549-557. https://doi.org/10.37884/3-2025/53.