Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

ГИДРОГЕЛЬДІҢ КӨМЕГІМЕН ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚ АЙМАҚТАРЫНДАҒЫ ТОПЫРАҚТЫҢ ЫЛҒАЛДЫЛЫҒЫН АРТТЫРУ

Азимов Абдугани 1 , Айдар Болысбек 1 , Ертаева Жайнагуль 2 , Гани Изтлеуов 1

1 М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан университеті; 2 "Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті" КеАҚ

doi.org/10.37884/4-2025/26 Бет. 255-262 Қабылданды 02.10.2025 Жарияланды 30.12.2025

Аңдатпа

Оңтүстік Қазақстанның құрғақ аймақтарында топырақтың ылғалдылығын арттыру мақсатында гидрогельдердің қасиеттерін әзірлеу және зерттеу жұмыстары жүргізілді. Зерттеу барысында полиакриламид және крахмал, акриламид және каолин негізіндегі гидрогельдер (КАКНГ) қолданылып, олардың топырақтың су сіңіру қабілетіне, өсімдіктердің өсуіне және өнімділігіне әсері бағаланды. Нәтижелер гидрогельдердің, әсіресе полиакриламид негізіндегі гидрогельдердің, топырақтың ылғалдылығын айтарлықтай жақсарта алатынын көрсетті. Сонымен қатар, гидрогельдердің топырақтың физика-химиялық қасиеттеріне оң әсері анықталды. Зерттеу барысында топырақтың су сіңіру қасиеттері, өсімдіктердің өсуі мен өнімділігі бақыланды, сонымен қатар топырақтың химиялық талдаулары жүргізілді. Гидрогельдерді қолдану топырақтың су сіңіру қасиеттерін айтарлықтай жақсартып, тәжірибе алқаптарда өсімдіктердің өсуін нығайтты. Полиакриламид негізіндегі гидрогель қолданылған алқаптарда күріш өнімі 18%-ға артты. Бидай мен мақсары өнімі сәйкесінше 12% және 15%-ға өсті. Крахмал, акриламид және каолин негізіндегі гидрогель төмен нәтижелер көрсетті, бірақ ол да бақылау алқаптарына н 8–10%-ға жоғары болды. Нәтижелер гидрогельдердің су тапшылығы жағдайында жоғары тиімділігін және құрғақ аймақтарда ауыл шаруашылық өндірісі үшін практикалық құндылығын растайды және . жабындау және тамшылы суару сияқты дәстүрлі ылғалды сақтау әдістерінің тиімділігін арттыру әлеуетін көрсетеді және климаттың өзгеруі контекстінде тұрақты ауыл шаруашылығы үшін құнды болады.

гидрогельдер топырақтың ылғалдылығы құрғақшылық өсімдіктердің өсуі өнімділік Оңтүстік Қазақстан

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Abdi, E., Saleh, H. R., Majnonian, B., & Deljouei, A. (2019). Soil fixation and erosion control by Haloxylon persicum roots in arid lands, Iran. Journal of Arid Land, 11, 86-96. https://doi.org/10.1007/s40333-018-0021-2
  2. 2. Aboelkhir, D. M., Mohamady Ghobashy, M., & Gayed, H. M. (2024). Optimizing the radiation synthesis and swelling of agar-based acrylate superabsorbent hydrogel for irrigation water conservation. International Journal of Biological Macromolecules, 282, 136826.
  3. 3. Ali, K., Asad, Z., Agbna, G. H., Saud, A., Khan, A., & Zaidi, S. J. (2024). Progress and innovations in hydrogels for sustainable agriculture. Agronomy, 14(12), 2815. https://doi.org/10.3390/agronomy14122815
  4. 4. Al-Omran, A. M., Falatah, A. M., Sheta, A. S., & Al-Harbi, A. R. (2004). Clay deposits for water management of sandy soils. Arid Land Research and Management, 18(2), 171-183. https://doi.org/10.1080/15324980490280825
  5. 5. Ashraf, A. M., Ragavan, T., & Begam, S. N. (2021). Superabsorbent polymers (SAPs) hydrogel: Water saving technology for increasing agriculture productivity in drought prone areas: A review. Agricultural Reviews, 42(2), 183-189. http://dx.doi.org/10.18805/ag.R-2023
  6. 6. Azeem, M. K., Islam, A., Khan, R. U., Rasool, A., Qureshi, M. A. U. R., Rizwan, M., Sher, F., & Rasheed, T. (2023). Eco‐friendly three‐dimensional hydrogels for sustainable agricultural applications: Current and future scenarios. Polymers for Advanced Technologies, 34(9), 3046-3062. https://doi.org/10.1002/pat.6122
  7. 7. Azimov, A. (2024). Assessing water quality for human consumption in the Shardara reservoir using nanofiltration methods. International Journal of Design & Nature and Ecodynamics, 19(6), 1979-1987. https://doi.org/10.18280/ijdne.190614
  8. 8. Grabowska-Polanowska, B., Garbowski, T., Bar-Michalczyk, D., & Kowalczyk, A. (2021). The benefits of synthetic or natural hydrogels application in agriculture: An overview article. Journal of Water and Land Development, 51, 208-224. https://doi.org/10.24425/jwld.2021.139032
  9. 9. Krasnopeeva, E. L., Panova, G. G., & Yakimansky, A. V. (2022). Agricultural applications of superabsorbent polymer hydrogels. International Journal of Molecular Sciences, 23(23), 15134. https://doi.org/10.3390/ijms232315134
  10. 10. Liu, Y., Guo, J., Li, L., Asem, M. D., Zhang, Y., Mohamad, O. A., Salam, N., & Li, W. (2017). Endophytic bacteria associated with endangered plant Ferula sinkiangensis KM Shen in an arid land: Diversity and plant growth-promoting traits. Journal of Arid Land, 9, 432-445. https://doi.org/10.1007/s40333-017-0015-5
  11. 11. Malik, S., Chaudhary, K., Malik, A., Punia, H., Sewhag, M., Berkesia, N., Nagora, M., Kalia, S., Malik, K., Kumar, D., Kumar, P., Kamboj, E., Ahlawat, V., Kumar, A., & Boora, K. (2022). Superabsorbent polymers as a soil amendment for increasing agriculture production with reducing water losses under water stress condition. Polymers, 15(1), 161. https://doi.org/10.3390/polym15010161
  12. 12. A. Zhildikbayeva, D. Molzhigitova, S. Turgunaliev, S. Elemesov, N. Ashimkhan, (2023). Efficiency of land use by peasant farms in the southern region of kazakhstan. Izdenister Natigeler, (1 (97), 110–118. https://doi.org/10.37884/1-2023/13

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ГИДРОГЕЛЬДІҢ КӨМЕГІМЕН ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚ АЙМАҚТАРЫНДАҒЫ ТОПЫРАҚТЫҢ ЫЛҒАЛДЫЛЫҒЫН АРТТЫРУ . Izdenister natigeler. 4 (108) (Dec. 2025), 255–262. DOI:https://doi.org/10.37884/4-2025/26.
(1)ГИДРОГЕЛЬДІҢ КӨМЕГІМЕН ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚ АЙМАҚТАРЫНДАҒЫ ТОПЫРАҚТЫҢ ЫЛҒАЛДЫЛЫҒЫН АРТТЫРУ . Izdenister natigeler 2025, No. 4 (108), 255-262. https://doi.org/10.37884/4-2025/26.
ГИДРОГЕЛЬДІҢ КӨМЕГІМЕН ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚ АЙМАҚТАРЫНДАҒЫ ТОПЫРАҚТЫҢ ЫЛҒАЛДЫЛЫҒЫН АРТТЫРУ . (2025). Izdenister Natigeler, 4 (108), 255-262. https://doi.org/10.37884/4-2025/26
ГИДРОГЕЛЬДІҢ КӨМЕГІМЕН ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚ АЙМАҚТАРЫНДАҒЫ ТОПЫРАҚТЫҢ ЫЛҒАЛДЫЛЫҒЫН АРТТЫРУ . Izdenister natigeler, [S. l.], n. 4 (108), p. 255–262, 2025. DOI: 10.37884/4-2025/26. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1115. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ГИДРОГЕЛЬДІҢ КӨМЕГІМЕН ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚ АЙМАҚТАРЫНДАҒЫ ТОПЫРАҚТЫҢ ЫЛҒАЛДЫЛЫҒЫН АРТТЫРУ ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 4 (108) (December): 255-62. https://doi.org/10.37884/4-2025/26.
“ГИДРОГЕЛЬДІҢ КӨМЕГІМЕН ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚ АЙМАҚТАРЫНДАҒЫ ТОПЫРАҚТЫҢ ЫЛҒАЛДЫЛЫҒЫН АРТТЫРУ ” (2025) Izdenister natigeler, (4 (108), pp. 255–262. doi:10.37884/4-2025/26.
[1]“ГИДРОГЕЛЬДІҢ КӨМЕГІМЕН ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚ АЙМАҚТАРЫНДАҒЫ ТОПЫРАҚТЫҢ ЫЛҒАЛДЫЛЫҒЫН АРТТЫРУ ”, Izdenister natigeler, no. 4 (108), pp. 255–262, Dec. 2025, doi: 10.37884/4-2025/26.
“ГИДРОГЕЛЬДІҢ КӨМЕГІМЕН ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚ АЙМАҚТАРЫНДАҒЫ ТОПЫРАҚТЫҢ ЫЛҒАЛДЫЛЫҒЫН АРТТЫРУ ”. Izdenister Natigeler, no. 4 (108), Dec. 2025, pp. 255-62, https://doi.org/10.37884/4-2025/26.
“ГИДРОГЕЛЬДІҢ КӨМЕГІМЕН ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚ АЙМАҚТАРЫНДАҒЫ ТОПЫРАҚТЫҢ ЫЛҒАЛДЫЛЫҒЫН АРТТЫРУ ”. Izdenister natigeler, no. 4 (108) (December 30, 2025): 255–262. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1115.
1.ГИДРОГЕЛЬДІҢ КӨМЕГІМЕН ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚ АЙМАҚТАРЫНДАҒЫ ТОПЫРАҚТЫҢ ЫЛҒАЛДЫЛЫҒЫН АРТТЫРУ . Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Dec. 30 [cited 2026 Sep. 15];(4 (108):255-62. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1115
1.ГИДРОГЕЛЬДІҢ КӨМЕГІМЕН ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚ АЙМАҚТАРЫНДАҒЫ ТОПЫРАҚТЫҢ ЫЛҒАЛДЫЛЫҒЫН АРТТЫРУ . Izdenister natigeler. 2025;(4 (108):255-262. doi:10.37884/4-2025/26