Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

ИЗЕННІҢ (BASSIA PROSTRATA) ЗИЯНКЕС БӨЖЕКТЕРІНЕ ҚАРСЫ ФУМИГАНТТАРДЫҢ БИОЛОГИЯЛЫҚ ТИІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ

Гүлайша  Әбдраманова 1 , Меруерт Қанатова 1 , Мөлдір Алимкулова 1

1 "Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті" КеАҚ

doi.org/10.37884/4-2025/22 Бет. 213-223 Қабылданды 01.10.2025 Жарияланды 30.12.2025

Аңдатпа

Мақалада Оңтүстік-Шығыс Қазақстанның шөлді аймағындағы изеннің (Bassia prostrata) зиянкес-бөжектерінің дәрнәсілдеріне қарсы «Квикфос» және «Гермес» фумиганттарының биологиялық тиімділігін зерттеу нәтижелері берілген. Зерттеу жұмыстары Бақанас ауданының тәжірибелік алаңдарында орындалды және ондағы өсімдіктердің биоалуантүрлілігі мен зиянкес-бөжектердің табиғи саны ескерілді. Тиімділікті бағалау үшін бақылау тобы және келесідей төрт тәжірибелік нұсқа пайдаланылды: «Квикфос» – 1,0 және 2,0 г/м³ концентрацияда, «Гермес» – 5 және 10 мл/кг концентрацияда. Дәрнәсілдердің саны өңдеуге дейін және өңдеуден кейін 1, 3, 7 және 14‑ші күндері есептелді.

Зерттеу нәтижелеріне сәйкес, «Квикфос» 2,0 г/м³ концентрацияда ең жоғары биологиялық тиімділікті көрсетті, осы топта өңдеуден кейінгі алғашқы күні дәрнәсілдердің саны 60,6 %-ға төмендеді, үшінші күні—85 %-ға дейін, ал 7‑14 күн аралығында тиімділік 90 % деңгейіне дейін жетті. «Квикфос» 1,0 г/м³ концентрацияда пайдаланылған топта да фумигант жоғары тиімділікпен ерекшеленіп, көрсеткіш 40,6 %-дан 70,3 %-ға дейін артты. Ал, «Гермес» фумиганты салыстырмалы түрде әлсіз белсенділік көрсетті, оның тиімділігі 10 мл/кг концентрацияда– 65 %, ал 5 мл/кг қолданған кезде 50 %-ға жетті. Осылайша, «Квикфос» 2,0 г/м³ концентрациясы изен тұқымдарын тез әрі толық өңдеуге ұсынылады, ал «Гермес» экологиялық қауіпсіздігі жоғары, жайылым өсімдіктерінің биоалуантүрлілігін сақтау үшін кешенді қорғау жүйесінде қолдануға лайықты.

изен фумигант Квикфос Гермес зиянкес бөжектер дәрнәсілдер Қазақстанның шөлді аймағы

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. На 750 тысяч гектаров увеличена площадь заповедников в пустынях Казахстана [Электронный ресурс]. — Международное информационное агентство «Казинформ», 05.12.2017. — URL: https://www.inform.kz/ru/na-750-tysyach-gektarov-uvelichena-ploschad-zapovednikov-v-pustynyah-kazahstana_a3093205
  2. 2. Makulbekova A. Current status and future prospects of soybean production in Kazakhstan // Plant Breeding and Biotechnology. – 2017. – Vol. 5, № 2. – P. 55–66. DOI: https://doi.org/10.9787/PBB.2017.5.2.55
  3. 3. Zheleznova I. Temporal and Spatial Variability of Dryness Conditions in Kazakhstan during 1979–2021 Based on Reanalysis Data // Climate. – 2022. – Vol. 10 (10), - Р. 144. DOI: https://doi.org/10.3390/cli10100144
  4. 4. Koyun N. K. The investigation of some morphological characteristics of forage kochia genotypes determined emergence ratio // International Journal of Innovative Approaches in Agricultural Research. – 2023. – Vol. 7(4). – Р. 442–454. DOI: https://doi.org/10.29329/ijiaar.2023.630.6
  5. 5. Rakhmakulova Z. The effect of elevated temperature on salt tolerance mechanism in C₄ xero-halophyte Kochia prostrata // Russian Journal of Plant Physiology. – 2022. – Vol. 69 (1). – P. 137. DOI: https://doi.org/10.1134/S1021443722060322.
  6. 6. Shuyskaya E. Effects of vertically heterogeneous soil salinity on genetic polymorphism and productivity of Bassia prostrata // American Journal of Plant Sciences. – 2022. – Vol. 13 (5). – P. 673–688. DOI: https://doi.org/10.4236/ajps.2022.135045
  7. 7. Heidari F. Effects of drought stress on morphological and physiological traits of Kochia prostrata // International Journal of Natural Sciences Research. – 2022. – Vol. 10 (2). – P. 102–115. DOI: https://doi.org/10.18488/63.v10i2.3189.
  8. 8. Dosmukhamedov Kh. Influence of soil and climatic conditions on the chemical composition and nutritional value of Kochia prostrata feed in the arid zone of Western Kazakhstan // Caspian Journal of Environmental Sciences. – 2023. – Vol. 21 (4). – P. 853–863. DOI: https://doi.org/10.22124/cjes.2023.7134.
  9. 9. Садыров А. Н. Семена пустынно-пастбищных растений, проблемы, решения // Глобус. – 2020. – №. 3 (49). – С. 28-32. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/semena-pustynno-pastbischnyh-rasteniy-problemy-resheniya.
  10. 10. Сорокань А. В. и др. Экологическая роль микросимбионтов во взаимоотношениях растений и насекомых-фитофагов // Успехи современной биологии. – 2017. – Т. 137. – №. 2. – С. 135-149. URL: https://www.researchgate.net/publication/319314454_EKOLOGICESKAA_ROL_MIKROSIMBIONTOV_VO_VZAIMOOTNOSENIAH_RASTENIJ_I_NASEKOMYH-FITOFAGOV
  11. 11. Abdramanova G., Taranov B., Zhunussova A., Baizhunis M., Mardenova G. Species composition and seasonal activity fluctuations of insect pests affecting the generative organs of saxaul (Haloxylon Ammodendron) and pasture plants in South-Eastern Kazakhstan // International Journal of Agriculture and Biosciences. - 2025. – Vol. 14(5). – P. 955-966. DOI: https://doi.org/10.47278/journal.ijab/2025.07
  12. 12. Abdramanova G. Species composition and seasonal activity fluctuations of insect pests affecting the generative organs of saxaul (Haloxylon Ammodendron) and pasture plants in South-Eastern Kazakhstan // International Journal of Agriculture and Biosciences. - 2025. – Vol. 14(5). – P. 955-966. DOI: https://doi.org/10.47278/journal.ijab/2025.071
  13. 13. Нурмуратов Т.Н. Экологические основы защиты пастбищ пустынь юго-восточного Казахстана от вредных насекомых и грызунов // автореферат дис. ... доктора биологических наук : 06.01.11.- Санкт-Петербург ; Пушкин, 1997.- 54 с.
  14. 14. Абдраманова Г.А. Таксономические разнобразие тлей (Hemiptera: Aphidomorpha), повреждающих растения семейств Amaranthaceae и Asteraceae (Artemisia), на пастбищных территориях юго-восточного Казахстана [Tекст] / Г.А.Абдранманова, Р.Х.Кадырбеков // Исследования, результаты. – 2023. - №3 (99). – С. 73-81. DOI: https://doi.org/10.37884/3-2023/07
  15. 15. Калинникова Т. Б. Последствия применения инсектицидов для организмов, не являющихся мишенями их действия // Российский журнал прикладной экологии. – 2020. – №. 1 (21). – С. 33-40. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/posledstviya-primeneniya-insektitsidov-dlya-organizmov-ne-yavlyayuschihsya-mishenyami-ih-deystviya.
  16. 16. Pathak V. M. Current status of pesticide effects on environment, human health and it’s eco-friendly management as bioremediation: A comprehensive review // Frontiers in microbiology. – 2022. – Vol. 13. – P. 962619. DOI: https://doi.org/10.3389/fmicb.2022.962619
  17. 17. Yarahmadi F. Insecticides and natural enemies: applications in integrated pest management programs–challenges, criteria, and evaluation for recommendations // Insecticides in pest control-impact, challenges and strategies. – InTechOpen, 2024. – Р. 1-19. DOI: https://doi.org/10.5772/intechopen.1005830
  18. 18. Abdramanova G.A. First record of xerobion hortobagyi (szelegiewicz 1978) from Kazakhstan with notes on its bionomics (hemiptera: aphididae, phidina) [Tекст] / G.A. Abdramanova, R.Kh. Kadyrbekov // Исследования, результаты. – 2025. - №2 (106). – С. 155-161. DOI: https://doi.org/10.37884/2-2025/15
  19. 19. Середняк Д. П. Особенности режимов фумигации против наиболее распространенных вредителей хлебных запасов // Земледелие и растениеводство. – 2022. – №. 3. – С. 21-25. URL: file:///C:/Users/ATU%20Biotech/Downloads/531-1044-1-SM.pdf
  20. 20. Morris E. K. Effective methods of biofumigation: a meta-analysis // Plant and Soil. – 2020. – Vol. 446. – Iss.1. – P. 379-392. DOI: https://doi.org/10.1007/s11104-019-04352-y
  21. 21. Блох В. Г. Биологическая эффективность фунгицидов против болезней древесных растений при их введении методом стволовых инъекций // Труды БГТУ. Серия 1: Лесное хозяйство, природопользование и переработка возобновляемых ресурсов. – 2023. – №. 2 (270). – С. 67-75. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/biologicheskaya-effektivnost-fungitsidov-protiv-bolezney-drevesnyh-rasteniy-pri-ih-vvedenii-metodom-stvolovyh-inektsiy
  22. 22. Положенцев В. П. Эффективность использования инсектицидов при хранении зерна // Вестник Рязанского государственного агротехнологического университета им. ПА Костычева. – 2018. – №. 2 (38). – С. 53-58. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/effektivnost-ispolzovaniya-insektitsidov-pri-hranenii-zerna/viewer

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ИЗЕННІҢ (BASSIA PROSTRATA) ЗИЯНКЕС БӨЖЕКТЕРІНЕ ҚАРСЫ ФУМИГАНТТАРДЫҢ БИОЛОГИЯЛЫҚ ТИІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler. 4 (108) (Dec. 2025), 213–223. DOI:https://doi.org/10.37884/4-2025/22.
(1)ИЗЕННІҢ (BASSIA PROSTRATA) ЗИЯНКЕС БӨЖЕКТЕРІНЕ ҚАРСЫ ФУМИГАНТТАРДЫҢ БИОЛОГИЯЛЫҚ ТИІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler 2025, No. 4 (108), 213-223. https://doi.org/10.37884/4-2025/22.
ИЗЕННІҢ (BASSIA PROSTRATA) ЗИЯНКЕС БӨЖЕКТЕРІНЕ ҚАРСЫ ФУМИГАНТТАРДЫҢ БИОЛОГИЯЛЫҚ ТИІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ. (2025). Izdenister Natigeler, 4 (108), 213-223. https://doi.org/10.37884/4-2025/22
ИЗЕННІҢ (BASSIA PROSTRATA) ЗИЯНКЕС БӨЖЕКТЕРІНЕ ҚАРСЫ ФУМИГАНТТАРДЫҢ БИОЛОГИЯЛЫҚ ТИІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 4 (108), p. 213–223, 2025. DOI: 10.37884/4-2025/22. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1104. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ИЗЕННІҢ (BASSIA PROSTRATA) ЗИЯНКЕС БӨЖЕКТЕРІНЕ ҚАРСЫ ФУМИГАНТТАРДЫҢ БИОЛОГИЯЛЫҚ ТИІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 4 (108) (December): 213-23. https://doi.org/10.37884/4-2025/22.
“ИЗЕННІҢ (BASSIA PROSTRATA) ЗИЯНКЕС БӨЖЕКТЕРІНЕ ҚАРСЫ ФУМИГАНТТАРДЫҢ БИОЛОГИЯЛЫҚ ТИІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ” (2025) Izdenister natigeler, (4 (108), pp. 213–223. doi:10.37884/4-2025/22.
[1]“ИЗЕННІҢ (BASSIA PROSTRATA) ЗИЯНКЕС БӨЖЕКТЕРІНЕ ҚАРСЫ ФУМИГАНТТАРДЫҢ БИОЛОГИЯЛЫҚ ТИІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ”, Izdenister natigeler, no. 4 (108), pp. 213–223, Dec. 2025, doi: 10.37884/4-2025/22.
“ИЗЕННІҢ (BASSIA PROSTRATA) ЗИЯНКЕС БӨЖЕКТЕРІНЕ ҚАРСЫ ФУМИГАНТТАРДЫҢ БИОЛОГИЯЛЫҚ ТИІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ”. Izdenister Natigeler, no. 4 (108), Dec. 2025, pp. 213-2, https://doi.org/10.37884/4-2025/22.
“ИЗЕННІҢ (BASSIA PROSTRATA) ЗИЯНКЕС БӨЖЕКТЕРІНЕ ҚАРСЫ ФУМИГАНТТАРДЫҢ БИОЛОГИЯЛЫҚ ТИІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ”. Izdenister natigeler, no. 4 (108) (December 30, 2025): 213–223. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1104.
1.ИЗЕННІҢ (BASSIA PROSTRATA) ЗИЯНКЕС БӨЖЕКТЕРІНЕ ҚАРСЫ ФУМИГАНТТАРДЫҢ БИОЛОГИЯЛЫҚ ТИІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Dec. 30 [cited 2026 Sep. 15];(4 (108):213-2. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1104
1.ИЗЕННІҢ (BASSIA PROSTRATA) ЗИЯНКЕС БӨЖЕКТЕРІНЕ ҚАРСЫ ФУМИГАНТТАРДЫҢ БИОЛОГИЯЛЫҚ ТИІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler. 2025;(4 (108):213-223. doi:10.37884/4-2025/22