СУБКЛИНИКАЛЫҚ МАСТИТТІҢ ТАРАЛУЫ ЖӘНЕ АЛДЫН – АЛУ ШАРАЛАРЫ

Примкул Ибрагимов; Мереке Токаева; Гульмира Алпысбаева; Бахыт Барахов; Шамдария Әбу; Манас Турабеков

doi:10.37884/4-2025/02

Аңдатпа

Сүт өндіруде сүт сапасының төмендеуіне әсер етуші факторлардың бірі – сауын сиырлар арасында кеңінен тараған субклиникалық мастит болып табылады. Сауын сиырлардан қауіпсіз және сапалы шикі сүт алу сүт-тауарлы фермалары үшін мастит ауруымен күрес шаралары өзекті мәселе болып табылады. Мастит ауруы - өндірілетін сүттің негізгі көрсеткіштерінің төмендеуіне, сиырлардың өнімділігінің азаюына, сондай-ақ, маститті емдеуге кететін шығынның көбеюіне, шаруашылықтағы жануарлардың жарамдылық мерзіміне кері әсерін тигізіп, үлкен зиянын тигізетінін ескерертін болсақ, сүтті мал шаруашылығында бұл мәселені шешу маңыздылығын жоймайды.

Өндірістік зерттеулер нәтижесінде, субклиникалық маститтің таралуын алдын-алу мақсатында ай сайын шаруашылықтағы сауын сиырлардың барлығын тест-диагностикумдардың көмегімен мастит ауруының формаларын желіннің әр бөлігінің зақымдану дәрежесі мен жиілігін тексеру жұмыстары жүргізілді. Нәтижесінде, шаруашылықта сауылатын сиырлар арасында жалпы маститпен 22,6% ауырса, соның ішінде маститтің субклиникалық түрі – 20,3%, клиникалық түрі – 2,3% құрады. Ал, желіннің төрттен бір бөлігінің бұзылуы барлық сиырлардың - 45,8% -ында тіркелсе, төрттен екі бөлігі патологиясымен - 29,2%, төрттен үш бөлігі - 20,8% және қалған бөлігі – 4,2% көлемінде анықталды.

Шаруашылықтағы маститпен ауыратын сауын сиырлардан алынған сүт сынамаларын бактериологиялық зерттеу кезінде микроорганизмдердің мынадай түрлері анықталды: Streptococcus agalaetiae, Staphylococcus aureus, Staphylococcus hominis, Streptococcus dysgalaetiae, Staphylococcus haemolyticus, Staphylococcus saprophyticus, Staphylococcus epidermidis, Escherichia сoli, Clostridium perfringens, Candida тектес саңырауқұлақтар.

Өндірісте маститтің алдын алуға қолданылатын препараттардың тиімділігін бағалау жқмыстарының нәтижесінде, «Септогель» препаратының терапиялық әсері 83,3-85% құрап, «Этрис-1» маститке қарсы препаратынан 3,7 %-ға тиімділігі жоғары екені анықталды. Сонымен қатар, «Этрис-1» препаратын пайдаланғанда сиырлардың екеуінде мазасыздықпен, кішігірім агрессияның пайда болуы анықталды.

субклиникалық мастит сүтті шаруашылық сүт безінің қабынуы диагностика соматикалық торшалар сүттің сапасы терапевтік әсер

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1 Тагаев О.О. Пути совершенствования ветеринарно-санитарных мероприятий на объектах ветеринарного надзора. [Текст] / Тагаев О.О. // Диссертация докт. вет. наук. - Алматы, 2010. 363 с.
2 Ledo, J., Hettinga, KA., Bijman, J., Kussaga, J., & Luning, P. A. (2021). A tailored food safety and hygiene training approach for dairy farmers in an emerging dairy chain. Food Control, 124, 107918.
3 Wang N. Mechanisms by which mastitis affects reproduction in dairy cow: A review. [Text] / Wang N., Zhou C., Basang W., Zhu Y., Wang X., Li C. & Zhou X. // Reproduction in Domestic Animals, 2021, 56(9), 1165-1175.
4 Blowey R. Mastitis Control in Dairy Herds, 2nd Edition [Text] / R. Blowey, P. Edmondson // CAB International, UK. – 2010. – 274 p.
5 Лучко, И.Т. Воспаление молочной железы у коров (этиология, патогенез, диагностика, лечение и профилактика): монография. [Текст] / И.Т. Лучко // Министерство сельского хозяйства и продовольствия Республики Беларусь, Учреждение образования "Гродненский государственный аграрный университет". - Гродно: ГГАУ, 2019. - 183 с.
6 Sebastian Smulski, Marek Gehrke, Kacper Libera, Adam Cieslak, Haihao Huang, Amlan Kumar Patra & Malgorzata Szumacher-Strabel. Effects of various mastitis treatments on the reproductive performance of cows // BMC Veterinary Research volume 16, Article number: 99 (2020).
7 Kumari, T., Bhakat, C., & Choudhary, R. K. (2018). A review on subclinical mastitis in dairy cattle. Int. J. Pure Appl. Biosci, 6(2), 1291-1299.
8 Богуш, А. Сквозь такое «сито» не пройти маститу / А. Богуш, О. Ивашкевич, В. Иванов // Белорусское сельское хозяйство. – 2013. – № 6. – С. 88-90.
9 Molineri, A.I., Camussone, C., Zbrun, M.V., Archilla, G.S., Cristiani, M., Neder, V. & Signorini, M. (2021). Antimicrobial resistance of Staphylococcus aureus isolated from bovine mastitis: Systematic review and meta-analysis. Preventive Veterinary Medicine, 188, 105261.
10 Колчина, А.Ф. Контроль состояния сосков вымени коров при машинном доении / А.Ф. Колчина, А.С. Баркова, А.В. Елесин // Современные проблемы ветеринарного акушерства и биотехнологии воспроизведения животных: материалы Междунар. науч.–практ. конф., посвящ. 85–летию со дня рождения Г.А. Черемисова и 50–летию созд. Воронежской школы вет. акушер.– Воронеж: Истоки, 2012. – С. 256–261.
11 Танбаева Г.А. Субклиникалық маститтің алдын алуға бағытталған ветеринариялық-санитариялық шаралардың тиімділігі. [Текст] / Танбаева Г.А., Тагаев О.О., Барахов Б.Б. // «Ғылым және білім» Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университетінің ғылыми-практикалық журналы. Орал қаласы, № 3-1 (76) 2024. С. 85-94. https://ojs.wkau.kz/index.php/gbj/issue/view/91/217
12 Барахов Б.Б. Влияние условий содержания воспроизводственную способность молочных коров. [Текст] / Барахов Б.Б., Мырзабеков Ж.Б., Алпысбаева Г.Е., Малдыбаева А.А. // «Исследование, результаты», научный журнал. г. Алматы. №2 (86), 2020. С. 12-19. https://izdenister.kaznaru.edu.kz/files/full/2020_2.pdf
13 Шкиль Н.Н. Оценка эффективности гомеопатического препарата мастигом и его влияния на антибиотикочувствительность микроорганизмов при лечении мастита коров. [Текст] / Шкиль Н.Н., Шкиль Н.А., Филатова Е.В. // Инновации и продовольственная безопасность. – 2014. – №. 3. – С. 65-69.
14 Комаров В.Ю. Эффективность применения препарата «Сухостин» для лечения мастита у коров в сухостойный период. [Текст] / В.Ю. Комаров, В.Б. Андреев, Б.Л. Белкин // Вестник аграрной науки Вестник ОрелГАУ, 2017. - № 3. - С. 107-110.
15 G. Tanbayeva. Effectiveness of Antimicrobial Preparations for the Sanitation of the Udder of Dairy Cows [Text] / G. Tanbayeva, B. Barakhov, O. Tagayev, Zh. Myrzabekov, P. Ibragimov, G. Alpysbayeva, M. Kalmagambetov, D. Narbayeva // International Journal of Veterinary Science Volume 13, No. 5, 2024, 647-654. https://doi.org/10.47278/journal.ijvs/2024.151
16 Барахов Б.Б. Индикатор для диагностики мастита у коров. [Текст] / Барахов Б.Б., Мырзабеков Ж.Б., Тагаев О.О., Танбаева Г.А., Токаева М.О., Нарбаева Д.Н., Коспаков Ж.К. // Патент на полезную модель. №2328 от 26.04.2017 г.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. СУБКЛИНИКАЛЫҚ МАСТИТТІҢ ТАРАЛУЫ ЖӘНЕ АЛДЫН – АЛУ ШАРАЛАРЫ. Izdenister natigeler. 4 (108) (Dec. 2025), 12–20. DOI:https://doi.org/10.37884/4-2025/02.

(1)СУБКЛИНИКАЛЫҚ МАСТИТТІҢ ТАРАЛУЫ ЖӘНЕ АЛДЫН – АЛУ ШАРАЛАРЫ. Izdenister natigeler 2025, No. 4 (108), 12-20. https://doi.org/10.37884/4-2025/02.

СУБКЛИНИКАЛЫҚ МАСТИТТІҢ ТАРАЛУЫ ЖӘНЕ АЛДЫН – АЛУ ШАРАЛАРЫ. (2025). Izdenister Natigeler, 4 (108), 12-20. https://doi.org/10.37884/4-2025/02

СУБКЛИНИКАЛЫҚ МАСТИТТІҢ ТАРАЛУЫ ЖӘНЕ АЛДЫН – АЛУ ШАРАЛАРЫ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 4 (108), p. 12–20, 2025. DOI: 10.37884/4-2025/02. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1091. Acesso em: 15 sep. 2026.

“СУБКЛИНИКАЛЫҚ МАСТИТТІҢ ТАРАЛУЫ ЖӘНЕ АЛДЫН – АЛУ ШАРАЛАРЫ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 4 (108) (December): 12-20. https://doi.org/10.37884/4-2025/02.

“СУБКЛИНИКАЛЫҚ МАСТИТТІҢ ТАРАЛУЫ ЖӘНЕ АЛДЫН – АЛУ ШАРАЛАРЫ” (2025) Izdenister natigeler, (4 (108), pp. 12–20. doi:10.37884/4-2025/02.

[1]“СУБКЛИНИКАЛЫҚ МАСТИТТІҢ ТАРАЛУЫ ЖӘНЕ АЛДЫН – АЛУ ШАРАЛАРЫ”, Izdenister natigeler, no. 4 (108), pp. 12–20, Dec. 2025, doi: 10.37884/4-2025/02.

“СУБКЛИНИКАЛЫҚ МАСТИТТІҢ ТАРАЛУЫ ЖӘНЕ АЛДЫН – АЛУ ШАРАЛАРЫ”. Izdenister Natigeler, no. 4 (108), Dec. 2025, pp. 12-20, https://doi.org/10.37884/4-2025/02.

“СУБКЛИНИКАЛЫҚ МАСТИТТІҢ ТАРАЛУЫ ЖӘНЕ АЛДЫН – АЛУ ШАРАЛАРЫ”. Izdenister natigeler, no. 4 (108) (December 30, 2025): 12–20. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1091.

1.СУБКЛИНИКАЛЫҚ МАСТИТТІҢ ТАРАЛУЫ ЖӘНЕ АЛДЫН – АЛУ ШАРАЛАРЫ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Dec. 30 [cited 2026 Sep. 15];(4 (108):12-20. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1091

1.СУБКЛИНИКАЛЫҚ МАСТИТТІҢ ТАРАЛУЫ ЖӘНЕ АЛДЫН – АЛУ ШАРАЛАРЫ. Izdenister natigeler. 2025;(4 (108):12-20. doi:10.37884/4-2025/02

[1] 1 Тагаев О.О. Пути совершенствования ветеринарно-санитарных мероприятий на объектах ветеринарного надзора. [Текст] / Тагаев О.О. // Диссертация докт. вет. наук. - Алматы, 2010. 363 с.

[2] 2 Ledo, J., Hettinga, KA., Bijman, J., Kussaga, J., & Luning, P. A. (2021). A tailored food safety and hygiene training approach for dairy farmers in an emerging dairy chain. Food Control, 124, 107918.

[3] 3 Wang N. Mechanisms by which mastitis affects reproduction in dairy cow: A review. [Text] / Wang N., Zhou C., Basang W., Zhu Y., Wang X., Li C. & Zhou X. // Reproduction in Domestic Animals, 2021, 56(9), 1165-1175.

[4] 4 Blowey R. Mastitis Control in Dairy Herds, 2nd Edition [Text] / R. Blowey, P. Edmondson // CAB International, UK. – 2010. – 274 p.

[5] 5 Лучко, И.Т. Воспаление молочной железы у коров (этиология, патогенез, диагностика, лечение и профилактика): монография. [Текст] / И.Т. Лучко // Министерство сельского хозяйства и продовольствия Республики Беларусь, Учреждение образования "Гродненский государственный аграрный университет". - Гродно: ГГАУ, 2019. - 183 с.

[6] 6 Sebastian Smulski, Marek Gehrke, Kacper Libera, Adam Cieslak, Haihao Huang, Amlan Kumar Patra & Malgorzata Szumacher-Strabel. Effects of various mastitis treatments on the reproductive performance of cows // BMC Veterinary Research volume 16, Article number: 99 (2020).

[7] 7 Kumari, T., Bhakat, C., & Choudhary, R. K. (2018). A review on subclinical mastitis in dairy cattle. Int. J. Pure Appl. Biosci, 6(2), 1291-1299.

[8] 8 Богуш, А. Сквозь такое «сито» не пройти маститу / А. Богуш, О. Ивашкевич, В. Иванов // Белорусское сельское хозяйство. – 2013. – № 6. – С. 88-90.

[9] 9 Molineri, A.I., Camussone, C., Zbrun, M.V., Archilla, G.S., Cristiani, M., Neder, V. & Signorini, M. (2021). Antimicrobial resistance of Staphylococcus aureus isolated from bovine mastitis: Systematic review and meta-analysis. Preventive Veterinary Medicine, 188, 105261.

[10] 10 Колчина, А.Ф. Контроль состояния сосков вымени коров при машинном доении / А.Ф. Колчина, А.С. Баркова, А.В. Елесин // Современные проблемы ветеринарного акушерства и биотехнологии воспроизведения животных: материалы Междунар. науч.–практ. конф., посвящ. 85–летию со дня рождения Г.А. Черемисова и 50–летию созд. Воронежской школы вет. акушер.– Воронеж: Истоки, 2012. – С. 256–261.

[11] 11 Танбаева Г.А. Субклиникалық маститтің алдын алуға бағытталған ветеринариялық-санитариялық шаралардың тиімділігі. [Текст] / Танбаева Г.А., Тагаев О.О., Барахов Б.Б. // «Ғылым және білім» Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университетінің ғылыми-практикалық журналы. Орал қаласы, № 3-1 (76) 2024. С. 85-94. https://ojs.wkau.kz/index.php/gbj/issue/view/91/217

[12] 12 Барахов Б.Б. Влияние условий содержания воспроизводственную способность молочных коров. [Текст] / Барахов Б.Б., Мырзабеков Ж.Б., Алпысбаева Г.Е., Малдыбаева А.А. // «Исследование, результаты», научный журнал. г. Алматы. №2 (86), 2020. С. 12-19. https://izdenister.kaznaru.edu.kz/files/full/2020_2.pdf

[13] 13 Шкиль Н.Н. Оценка эффективности гомеопатического препарата мастигом и его влияния на антибиотикочувствительность микроорганизмов при лечении мастита коров. [Текст] / Шкиль Н.Н., Шкиль Н.А., Филатова Е.В. // Инновации и продовольственная безопасность. – 2014. – №. 3. – С. 65-69.

[14] 14 Комаров В.Ю. Эффективность применения препарата «Сухостин» для лечения мастита у коров в сухостойный период. [Текст] / В.Ю. Комаров, В.Б. Андреев, Б.Л. Белкин // Вестник аграрной науки Вестник ОрелГАУ, 2017. - № 3. - С. 107-110.

[15] 15 G. Tanbayeva. Effectiveness of Antimicrobial Preparations for the Sanitation of the Udder of Dairy Cows [Text] / G. Tanbayeva, B. Barakhov, O. Tagayev, Zh. Myrzabekov, P. Ibragimov, G. Alpysbayeva, M. Kalmagambetov, D. Narbayeva // International Journal of Veterinary Science Volume 13, No. 5, 2024, 647-654. https://doi.org/10.47278/journal.ijvs/2024.151

[16] 16 Барахов Б.Б. Индикатор для диагностики мастита у коров. [Текст] / Барахов Б.Б., Мырзабеков Ж.Б., Тагаев О.О., Танбаева Г.А., Токаева М.О., Нарбаева Д.Н., Коспаков Ж.К. // Патент на полезную модель. №2328 от 26.04.2017 г.