Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ БАҚТАРЫ МЕН ТАУЛЫ ОРМАНДАРЫНДАҒЫ СИВЕРС АЛМАСЫНЫҢ ПАЙДАЛЫ ЭНТОМОФАУНАСЫНЫҢ ТҮР ҚҰРАМЫН НАҚТЫЛАУ

Зибаш Бекназарова 1 , Избасар Темрешев 2 , Гүлжан Қалдыбекқызы 3 , Айжан Чадинова 1 , Эльмира Жұбатова 1 , Әбунасыр Жанбатыров 3

1 «Ж. Жиембаев атындағы Қазақ өсімдік қорғау және карантин ғылыми зерттеу институты» ЖШС; 2 Ж.Жиенбаев атындағы Қазақ өсімдіктерді қорғау және карантин ғылыми-зерттеу институты; 3 «Қазақ ұлттық аграрлық ұлттық зерттеу университеті» КЕАҚ

doi.org/10.37884/03-1-2025/19 Қабылданды 28.07.2025 Жарияланды 15.10.2025

Аңдатпа

Мақалада Қазақстанның оңтүстік-шығысындағы бақтарда және таулы жабайы жеміс ормандарындағы Сиверс алма ағашындағы алма жеміс жемірі (Cydia pomonella L) мен қабыршаққанатты зиянкестерінің энтомофагтарының (паразит, жыртқыш) жергілікті популяциясының мәліметтер келтірілген. Алма жеміс жемірінің мамандандырылған энтомофагы Mastrus ridens анықталды, ол бақтарда алма жеміс жеміріне қарсы қолдану үшін перспективті паразит болып табылады. Сондай-ақ, алма жеміс жемірі мен Mastrus ridens-тізертханалықөсіружұмыстарыжүргізілді.Паразиттізертханалықжағдайдаөсіру5жастағы алма жеміс жемірінің жұлдызқұрттарында240Стемпературада, 60%ылғалдылықтажүзеге асырылды.

Mastrus ridensэнтомофагынбақшаныалмажеміс жеміріненбиологиялыққорғаужүйесінеқосумәселесіншешуүшінзертханалықжағдайдабірқатарбиологиялық және химиялықинсектицидтердіңэктопаразитпенүйлесімділігінеәсерібағаланды.

Зертханалық жағдайда Mastrus ridens өте қиын көбеюіне байланысты, біз институттың зертханалық коллекциясында бар бракон паразитін (Braсon hebetor) сынап көрдік. Бракон алма жеміс жемірінің жұлдызқұрттарын тиімді түрде салдандырып, паразиттеу деңгейі 68,7% құрады.

алма жеміс жемірі энтомофаг Сиверс алмасы популяция паразит жыртқыш маструс

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1 Закон РК «О производстве органической продукции в РК» от 31.03.2021 г. (https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z2400000089).
  2. 2 Т. Ю. Бараненко, Л. М. Медведева. ЯБЛОННАЯ ПЛОДОЖОРКА, МЕРЫ БОРЬБЫ С НЕЙ // Научный журнал АПК России. – Челябинск. – 2018. – Т.25. – №2. – С.199-203 (https://rusapk.sursau.ru/upload/iblock/943/rusapk_25_2.pdf#page=9).
  3. 3 Балахнина И.В. и др. Биоразнобразие, как обязательное условие биогенетической регуляции яблонного сада. Биологическая защита растений-основа стабилизации агроэкосистем. – Краснодар. – 2018. – С.76-79 (https://www.researchgate.net/profile/Dina-Elisovetcaia/publication/384052753_SEEDS_OF_EUROPEAN_BEECH_Fagus_sylvatica_COLLECTED_FROM_THE_NATURAL_RESERVE_PLAIUL_FAGULUI_STUDY_OF_REPRODUCTIVE_CAPACITY/links/66e6e41ea438c86fdccfa791/SEEDS-OF-EUROPEAN-BEECH-Fagus-sylvatica-COLLECTED-FROM-THE-NATURAL-RESERVE-PLAIUL-FAGULUI-STUDY-OF-REPRODUCTIVE-CAPACITY.pdf).
  4. 4 Яковук, В. А. Экологическая защита сада / В. А. Яковук // Биологическая защита растений - основа стабилизации агроэкосистем : материалы Международной научно-практической конференции, Краснодар, 11–13 сентября 2018 года. Том Выпуск 10. – Краснодар: ИП Дедкова С.А. (типография «Гранат»), 2018. – С. 481-483. (https://elibrary.ru/item.asp?id=35597045)
  5. 5 В. А. Яковук, М. В. Пушня, Е. Ю. Родионова, И. В. Балахнина, А. Ю. Собина, А. С. Абдрахманова, А. А. Пачкин. Анализ многолетнего мониторинга лёта яблонной плодожорки как основа планирования защитных мероприятий. Земледелие. - № 7. – 2020. – С. 39-43 (doi:10.24411/0044-3913-2020-10708) file:///C:/Users/kaznii010/Downloads/analiz-mnogoletnego-monitoringa-lyota-yablonnoy-plodozhorki-kak-osnova-planirovaniya-zaschitnyh-meropriyatiy%20(1).pdf .
  6. 6 Милевская, И. А. Феромонный мониторинг сада яблони и особенности применения биологически активных веществ при защите от яблонной плодожорки [Использование регуляторов роста насекомых в условиях Ставропольского края] / И. А. Милевская // Экологическая безопасность в АПК. Реферативный журнал. – 2009. – № 2. – С. 506. (https://elibrary.ru/item.asp?id=12232471)
  7. 7 Макаров Е.М. Паразиты яблонной плодожорки в горных садах Алматинской области и пути их использования // Биол.методы защиты с.-х. культур в Казахстане. (Сб. науч.тр. КазНИИ защиты и карантина растений). – Алма-Ата. – 1983. – С. 117-126. (https://zool.kz/wp-content/uploads/2020/05/ter13_4.pdf)
  8. 8 Charles J.G., Dugdale J.S. Non-target species selection for host-range testing of Mastrus ridens. - New Zealand.: Entomologist, 2011. – Vol.34. – P.45-51. (https://www.agriculture.gov.au/sites/default/files/sitecollectiondocuments/ba/plant/2013/bca-ra-for-the-release-mastrus-ridens/Draft-RA-for-the-release-Mastrus-ridens.pdf)
  9. 9 Jermy T. & Nagy B.Genetic control studies of Carpocapsa pomonella (Linnaeus) in Hungary, pp. 65–73. In Proceedings, Panel: Application of Induced Sterility for Control of Lepidopterous Populations. Joint FAO/IAEA Division of Atomic Energy in Food and Agriculture, 1–5 June 1970, Vienna, Austria. STI/PUB/281. IAEA, Vienna, Austria. (https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/6bfa5d57-9d56-4c6d-bf4e-7fa38c6c2d31/content/i1537e03.pdf)
  10. 10 Bloem, S., Bloem, K.A. & Fielding, L.S. Mass-rearing and storing codling moth larvae in diapause: a novel approach to increase production for sterile insect release. J. Entomol. Soc. British Columb. – 1997. – Р.75–81. (https://journal.entsocbc.ca/index.php/journal/article/view/467)
  11. 11 F. E. Brinton, M. D. Proverbs, B. E. Carty. Artificial diet for mass production of the codling moth, Carpocapsa pomonella (Lepidoptera: Olethreutidae) // Canadian Entomologist , Volume 101, Issue 6, June 1969 , pp. 577 – 584. (https://doi.org/10.4039/Ent101577-6)
  12. 12 Dyck, V.A. Rearing codling moth for the sterile insect technique. Rome, Italy: Food and Agriculture Organization of the Unaited Nations Communication Division Vial delle Terme di Caracalla. – 2010. – 195 с. ` https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/6bfa5d57-9d56-4c6d-bf4e-7fa38c6c2d31/content/i1537e00.pdf~
  13. 13 Sauer, A. J., Fritsch, E., Undorf‑Spahn, K., Iwata, K., Kleespies, R. G., Nakai, M., & Jehle, J. A. (2021). Cross‑Resistance of the Codling Moth against Different Isolates of Cydia pomonella Granulovirus Is Caused by Two Different but Genetically Linked Resistance Mechanisms. Viruses, 13(10), 1952. https://doi.org/10.3390/v13101952
  14. 14 В. Н. Чайка. Проблемы массовых размножений насекомых. 1. Механизмы динамики популяций насекомых-фитофагов в концепциях эволюции генетического материала. Известия Харьковского энтомологического общества. - 2002, том IX, выпуск 1–2. – С. 250-262. (https://repo.btu.kharkiv.ua/server/api/core/bitstreams/c45bfa92-a705-418c-8225-91f5643226a0/content)
  15. 15 Агасьева И.С., Исмаилов В.Я., Федоренко Е.В., Нефедова М.В. Результаты апробации энтомоакарифагов в системах биологической защиты органических садов // Информационный бюллетень ВПРС МОББ. - 2017. – № 52. – С. 24-278. (file:///C:/Users/kaznii010/Downloads/52.pdf)
  16. 16 Нормативы биологической эффективности биоагентов (энтомофагов), стандарты и методики определения их качества. – Алматы. – 2012. – 39 с. (https://www.niizkr.kz/otdel-biozashity/)
  17. 17 Давлетшина А.Г., Боголюбова А.С. Рекомендации по массовому размножению габробракона (Habrobracon hebetorSay) в лабораторных условиях для практического использования его против хлопковой совки в Узбекистане. - Информационное сообщение. – 2018. – № 57. – С. 108-115. (https://www.researchgate.net/publication/342492713_MINISTERSTVO_VYSSEGO_I_SREDNEGO_SPECIALNOGO_OBRAZOVANIA_RESPUBLIKI_UZBEKISTAN_TASKENTSKIJ_GOSUDARSTVENNYJ_AGRARNYJ_UNIVERSITET_METODICESKOE_POSOBIE_dla_vypolnenia_laboratornyh_zanatij_po_kursu_Integri)
  18. 18 Темрешев И.И., Копжасаров Б.К., Бекназарова З.Б., Исина Ж.М. Калдыбеккызы Г., Кошмагамбетова М.Ж. Яблонная стеклянница Synanthedon myopaeformis (borkhausen, 1789) (lepidoptera, sesiidae) в Алматинской области Казахстана. Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты». – 2023. – №4. (100) – С.80-98 (https://doi.org/10.37884/4-2023/11).
  19. 19 Lettmann J, Mody K, Kursch-Metz T, Blüthgen N, Wehner K. 2021. Bracon wasps for ecological pest control–a laboratory experimen. PeerJ 9:e11540. https://doi.org/10.7717/peerj.11540.
  20. 20 S.-H.Yu, M.I.Ryoo, J.H.Na, W.I. Choi. Effect of host density on egg dispersion and the sex ratio of progeny of Bracon hebetor (Hymenoptera: Braconidae) // Journal of Stored Products Research. – Volume 39. – Issue 4. – 2003. – Р.385-393. https://doi.org/10.1016/S0022-474X(02)00032-2.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ БАҚТАРЫ МЕН ТАУЛЫ ОРМАНДАРЫНДАҒЫ СИВЕРС АЛМАСЫНЫҢ ПАЙДАЛЫ ЭНТОМОФАУНАСЫНЫҢ ТҮР ҚҰРАМЫН НАҚТЫЛАУ. Izdenister natigeler. 03-1(special) (Oct. 2025). DOI:https://doi.org/10.37884/03-1-2025/19.
(1)ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ БАҚТАРЫ МЕН ТАУЛЫ ОРМАНДАРЫНДАҒЫ СИВЕРС АЛМАСЫНЫҢ ПАЙДАЛЫ ЭНТОМОФАУНАСЫНЫҢ ТҮР ҚҰРАМЫН НАҚТЫЛАУ. Izdenister natigeler 2025, No. 03-1(special). https://doi.org/10.37884/03-1-2025/19.
ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ БАҚТАРЫ МЕН ТАУЛЫ ОРМАНДАРЫНДАҒЫ СИВЕРС АЛМАСЫНЫҢ ПАЙДАЛЫ ЭНТОМОФАУНАСЫНЫҢ ТҮР ҚҰРАМЫН НАҚТЫЛАУ. (2025). Izdenister Natigeler, 03-1(special). https://doi.org/10.37884/03-1-2025/19
ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ БАҚТАРЫ МЕН ТАУЛЫ ОРМАНДАРЫНДАҒЫ СИВЕРС АЛМАСЫНЫҢ ПАЙДАЛЫ ЭНТОМОФАУНАСЫНЫҢ ТҮР ҚҰРАМЫН НАҚТЫЛАУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 03-1(special), 2025. DOI: 10.37884/03-1-2025/19. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1085. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ БАҚТАРЫ МЕН ТАУЛЫ ОРМАНДАРЫНДАҒЫ СИВЕРС АЛМАСЫНЫҢ ПАЙДАЛЫ ЭНТОМОФАУНАСЫНЫҢ ТҮР ҚҰРАМЫН НАҚТЫЛАУ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 03-1(special) (October). https://doi.org/10.37884/03-1-2025/19.
“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ БАҚТАРЫ МЕН ТАУЛЫ ОРМАНДАРЫНДАҒЫ СИВЕРС АЛМАСЫНЫҢ ПАЙДАЛЫ ЭНТОМОФАУНАСЫНЫҢ ТҮР ҚҰРАМЫН НАҚТЫЛАУ” (2025) Izdenister natigeler [Preprint], (03-1(special). doi:10.37884/03-1-2025/19.
[1]“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ БАҚТАРЫ МЕН ТАУЛЫ ОРМАНДАРЫНДАҒЫ СИВЕРС АЛМАСЫНЫҢ ПАЙДАЛЫ ЭНТОМОФАУНАСЫНЫҢ ТҮР ҚҰРАМЫН НАҚТЫЛАУ”, Izdenister natigeler, no. 03-1, Oct. 2025, doi: 10.37884/03-1-2025/19.
“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ БАҚТАРЫ МЕН ТАУЛЫ ОРМАНДАРЫНДАҒЫ СИВЕРС АЛМАСЫНЫҢ ПАЙДАЛЫ ЭНТОМОФАУНАСЫНЫҢ ТҮР ҚҰРАМЫН НАҚТЫЛАУ”. Izdenister Natigeler, no. 03-1(special), Oct. 2025, https://doi.org/10.37884/03-1-2025/19.
“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ БАҚТАРЫ МЕН ТАУЛЫ ОРМАНДАРЫНДАҒЫ СИВЕРС АЛМАСЫНЫҢ ПАЙДАЛЫ ЭНТОМОФАУНАСЫНЫҢ ТҮР ҚҰРАМЫН НАҚТЫЛАУ”. Izdenister natigeler, no. 03-1(special) (October 15, 2025). Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1085.
1.ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ БАҚТАРЫ МЕН ТАУЛЫ ОРМАНДАРЫНДАҒЫ СИВЕРС АЛМАСЫНЫҢ ПАЙДАЛЫ ЭНТОМОФАУНАСЫНЫҢ ТҮР ҚҰРАМЫН НАҚТЫЛАУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Oct. 15 [cited 2026 Sep. 15];(03-1(special). Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1085
1.ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ БАҚТАРЫ МЕН ТАУЛЫ ОРМАНДАРЫНДАҒЫ СИВЕРС АЛМАСЫНЫҢ ПАЙДАЛЫ ЭНТОМОФАУНАСЫНЫҢ ТҮР ҚҰРАМЫН НАҚТЫЛАУ. Izdenister natigeler. 2025;(03-1(special). doi:10.37884/03-1-2025/19