Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
МАЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖӘНЕ ВЕТЕРИНАРИЯ

ЖАҢА КЛИМАТТЫҚ ЖАҒДАЙДА ҚАЗАҚТЫҢ ЕТТІ-ЖҮНДІ БИЯЗЫЛАУ ЖҮНДІ ҚОЙ ТҰҚЫМЫНЫҢ ӨНДІРУШІ ҚОШҚАРЛАРДЫ ҰСТАУ ЖӘНЕ ӨСІРУ КЕЗІНДЕГІ ӨНІМДІ ЖӘНЕ РЕПРОДУКТИВТІ ҚАСИЕТТЕРІ

Есенбай Исламов 1 , Гульжан Құлманова 1 , Сауле Жумашева 1

1 "Қазақ АӨК және РСТ Экономика ҒЗИ" ЖШС

doi.org/10.37884/3-2025/02 Бет. 14-23 Қабылданды 11.07.2025 Жарияланды 30.09.2025

Аңдатпа

Зерттеу объектісі ретінде шу сүлесіндегі қазақтың етті-жүнді биязылау жүнді қой тұқымы қойлары болды. Зерттеу әдістемесіне сәйкес қойлардың әртүрлі жыныстық-жас топтарында (қошқарлар, аналықтар,  тоқтылар) жүннің сапалық көрсеткіштері зерттелді. «Батай-Шу» ЖШС-де қырқу кезінде жүн шығымы жеке есебі жүргізіліп, зертханалық талдау үшін 15 қошқардан, 40 аналықтан, 10 еркек тоқтылардан және 15 ұрғашы тоқтылардың жүн үлгілері іріктеліп алынды, жүннің ұзындығы мен жіңішкелігі, пішіні мен көлемі анықталды.

Жүндердің сорттық құрамы, штапельдің ластану аймағы және жүннің жағдайы белгіленді. Жаңа тұқымдық топтағы қойлар ірі көлемімен, мықты конституциясымен және жақсы дене бітімімен сипатталады, олар тез жетіледі және сапасы жоғары біркелкі жартылай биязы жүнімен қатар ет өнімділігі айқын болады. Жүннің ұзындығы - 9-11 см, таза жүн шығымы бірнеше жыл ішінде орта есеппен - 57%. Орташа жүн шығымы: қошқарларда - шамамен 8 кг және аналықтарда 4 кг; жоғары жүн шығымы қошқарларда - 12 кг дейін,  ал аналықтарда - 8,2 кг дейін.

Жаңа тұқымдық топтағы қойлар жақсы өнімділікке ие. Ересек аналықтар бойынша қозылардың шығымы бірнеше жыл ішінде орташа есеппен 135% шамасында болды, ал кейбір жылдары 100 аналыққа 143,8 қозы туды. Қозылардың іскерлік шығымы 100 аналыққа 117,8 құрады. Қозылар ірі, мықты, өскелең болып туады және кейіннен жақсы дамиды. Орта есеппен 6 жыл ішінде қозылардың тірідей салмағы аналықтардан алынған сәтте (4-4,5 ай): еркек тоқтыларда - 32,5 кг және ұрғашы тоқтыларда - 31,2 кг құрады.

Жамбыл облысының  Шу ауданында орналасқан «Батай-Шу» ЖШС-де өсірілетін әртүрлі генеалогиялық желісі бар қазақ етті-жүнді биязылау жүнді тұқымды қойлар, олардың өнімділік бағыты мен биологиялық ерекшеліктеріне байланысты жүн және ет өнімділігі жақсы дамуымен сипатталады.

тұқым жүн өнімділігі жүн шығымы жүн жіңішкелігі жүн сапасы

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Послание Главы государства Касым-Жомарта Токаева народу Казахстана «Справедливый Казахстан: закон и порядок, экономический рост, общественный оптимизм», от 2 сентября 2024 года.
  2. 2. Концепция развития агропромышленного комплекса Республики Казахстан на 2021-2030 годы [Электронный ресурс].-2021.- URL: https: //www.adilet.zan.kz/kaz/docs/P2100000960 (дата обращения 15.06.2024)
  3. 3. Скоробогатов Ю.А., Касымов К.М., Бетембаева М.М., Бальмонт А.В., Мурзагалиев А.М., Рахимжанов Ж.А., Батыршанов Н.Б., Мирзабеков С.Ш. Племенная работа с мясо-шерстными казахскими тонкорунными овцами. -Рекомендации. - Алма-Ата: Кайнар, 1983. - 20 с.
  4. 4. Islamov T.I., Kulmanova G.A., Kulataev B.T., Zhumanova A.S. A Genetic Basis for Improving the Reproductive Qualities and Productivity of South-Kazakh Merinoes Islamov, E.I., Kulmanova, G.A., Kulataev, B.T., Zhumanova, A.I. Archives of Razi Institute, 2021, 76(5), pp. 1371–1380 DOI:10.22092/ARI.2021.356168.1795 https://www.scopus.com/record/display.uri?eid=2-s2.0-85123285718&origin=resultslist&sort=plf-f
  5. 5. Onur YILMAZ, Tamer SEZENLER, Nezih ATA, Yalçın YAMAN, İbrahim CEMAL, Orhan KARACA. Polymorphism of the ovine calpastatin gene in some Turkish sheep breeds. Turk J Vet Anim Sci (2014) 38: 354-357.
  6. 6. Effects of inhibin-α and anti-inhibin-α immunization on the reproductive hormones in kazakh sheep Bakhet B.; Lina S.; Kanat T.;Rizabek K.; Gulmira Y.; Bibigul S.; Yang H. Yang H.; Jiang Q.; Xie J.; Oralhazi H. DOI 10.36899/JAPS.2022.5.0530 https://www.webofscience.com/wos/woscc/full-record/WOS:000910997900001
  7. 7. Construction and functional verification of siRNA eukaryotic expression vector directed at the follicular inhibin alpha gene in ye mule sheep. Huang, Zengwen; Hazihan, WuReliHazi Hazihan W.; Bodai, Baheti; Rizabek, Kadyken; Ulzhan, Nuralieva; Karlygash, Omarova; Zhang, Juan; Gu, Yaling DOI 10.17582/JOURNAL.PJZ/20191117061142
  8. https://www.webofscience.com/wos/woscc/full-record/WOS:000591669100008
  9. 8. Screening and evaluating of long non-coding RNAs in prenatal and postnatal pituitary gland of sheep. Li, Xiaoyue; Li, Cunyuan; Wureli, Hazi; Ni, Wei Ni W.; Zhang, Mengdan; Li, Huixiang; Xu, Yueren; Rizabek, Kadyken; Bolatkhan, Makhatov; Askar, Dzhunysov; Gulzhan, Kulmanova; Hou, Xiaoxu DOI 10.1016/j.ygeno.2019.06.009
  10. https://www.webofscience.com/wos/woscc/full-record/WOS:000506628500103
  11. 9. Исламов Е.И., Petrovic P.M., Кулманова Г.А., Бекбаева Д.Н., Кулатаев Б.Т. Физиологические, биохимические и молекулярно-генетические особенности формирования мясной и шерстной продуктивности овец. Монография. КазНАИУ, Изд. Айтумар.Алматы, 2022.-300 с.
  12. 10. Islamov T.I., Kulmanova G.A., Kulataev B.T., Bekbaeva D.N., Zhumanova A.S.; Increasing the Reliability of Animal Genotype in Betterment of Wool Productivity in South-Kazakh Merino sheep in Kazakhstan. DOI: 10.22092/ARI.2021.356235.1809 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35546992/
  13. 11. Ожин Ф.В., Родина И.И. и др. Искусственное осеменение сельскохозяйственных животных. Руководство для зоотехников и ветеринарных работников. –М.: Изд. с/х литературы. -1961. - С. 272-300.
  14. 12. Шергин Н.П. Биохимия сперматозоидов сельскохозяйственных животных. - М., Колос, 1967.- С. 207.
  15. 13. Исламов Е.И. Селекционно-племенной план работы со стадом овец ТОО «Батай-Шу» на период 2020-2030 гг. – Алматы.2019г. - С.58-60.
  16. 14. Кулманова Г.А., Исламов Е.И., Жаксыбек А. Шерстная продуктивность казахских мясо-шерстных овец в к/х Батай-шу. Журнал «Исследования и результаты» №3, Изд. Агроуниверситет, 2019г., с.100-105

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ЖАҢА КЛИМАТТЫҚ ЖАҒДАЙДА ҚАЗАҚТЫҢ ЕТТІ-ЖҮНДІ БИЯЗЫЛАУ ЖҮНДІ ҚОЙ ТҰҚЫМЫНЫҢ ӨНДІРУШІ ҚОШҚАРЛАРДЫ ҰСТАУ ЖӘНЕ ӨСІРУ КЕЗІНДЕГІ ӨНІМДІ ЖӘНЕ РЕПРОДУКТИВТІ ҚАСИЕТТЕРІ. Izdenister natigeler. 3 (107) (Sep. 2025), 14–23. DOI:https://doi.org/10.37884/3-2025/02.
(1)ЖАҢА КЛИМАТТЫҚ ЖАҒДАЙДА ҚАЗАҚТЫҢ ЕТТІ-ЖҮНДІ БИЯЗЫЛАУ ЖҮНДІ ҚОЙ ТҰҚЫМЫНЫҢ ӨНДІРУШІ ҚОШҚАРЛАРДЫ ҰСТАУ ЖӘНЕ ӨСІРУ КЕЗІНДЕГІ ӨНІМДІ ЖӘНЕ РЕПРОДУКТИВТІ ҚАСИЕТТЕРІ. Izdenister natigeler 2025, No. 3 (107), 14-23. https://doi.org/10.37884/3-2025/02.
ЖАҢА КЛИМАТТЫҚ ЖАҒДАЙДА ҚАЗАҚТЫҢ ЕТТІ-ЖҮНДІ БИЯЗЫЛАУ ЖҮНДІ ҚОЙ ТҰҚЫМЫНЫҢ ӨНДІРУШІ ҚОШҚАРЛАРДЫ ҰСТАУ ЖӘНЕ ӨСІРУ КЕЗІНДЕГІ ӨНІМДІ ЖӘНЕ РЕПРОДУКТИВТІ ҚАСИЕТТЕРІ. (2025). Izdenister Natigeler, 3 (107), 14-23. https://doi.org/10.37884/3-2025/02
ЖАҢА КЛИМАТТЫҚ ЖАҒДАЙДА ҚАЗАҚТЫҢ ЕТТІ-ЖҮНДІ БИЯЗЫЛАУ ЖҮНДІ ҚОЙ ТҰҚЫМЫНЫҢ ӨНДІРУШІ ҚОШҚАРЛАРДЫ ҰСТАУ ЖӘНЕ ӨСІРУ КЕЗІНДЕГІ ӨНІМДІ ЖӘНЕ РЕПРОДУКТИВТІ ҚАСИЕТТЕРІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 3 (107), p. 14–23, 2025. DOI: 10.37884/3-2025/02. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/993. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ЖАҢА КЛИМАТТЫҚ ЖАҒДАЙДА ҚАЗАҚТЫҢ ЕТТІ-ЖҮНДІ БИЯЗЫЛАУ ЖҮНДІ ҚОЙ ТҰҚЫМЫНЫҢ ӨНДІРУШІ ҚОШҚАРЛАРДЫ ҰСТАУ ЖӘНЕ ӨСІРУ КЕЗІНДЕГІ ӨНІМДІ ЖӘНЕ РЕПРОДУКТИВТІ ҚАСИЕТТЕРІ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 3 (107) (September): 14-23. https://doi.org/10.37884/3-2025/02.
“ЖАҢА КЛИМАТТЫҚ ЖАҒДАЙДА ҚАЗАҚТЫҢ ЕТТІ-ЖҮНДІ БИЯЗЫЛАУ ЖҮНДІ ҚОЙ ТҰҚЫМЫНЫҢ ӨНДІРУШІ ҚОШҚАРЛАРДЫ ҰСТАУ ЖӘНЕ ӨСІРУ КЕЗІНДЕГІ ӨНІМДІ ЖӘНЕ РЕПРОДУКТИВТІ ҚАСИЕТТЕРІ” (2025) Izdenister natigeler, (3 (107), pp. 14–23. doi:10.37884/3-2025/02.
[1]“ЖАҢА КЛИМАТТЫҚ ЖАҒДАЙДА ҚАЗАҚТЫҢ ЕТТІ-ЖҮНДІ БИЯЗЫЛАУ ЖҮНДІ ҚОЙ ТҰҚЫМЫНЫҢ ӨНДІРУШІ ҚОШҚАРЛАРДЫ ҰСТАУ ЖӘНЕ ӨСІРУ КЕЗІНДЕГІ ӨНІМДІ ЖӘНЕ РЕПРОДУКТИВТІ ҚАСИЕТТЕРІ”, Izdenister natigeler, no. 3 (107), pp. 14–23, Sep. 2025, doi: 10.37884/3-2025/02.
“ЖАҢА КЛИМАТТЫҚ ЖАҒДАЙДА ҚАЗАҚТЫҢ ЕТТІ-ЖҮНДІ БИЯЗЫЛАУ ЖҮНДІ ҚОЙ ТҰҚЫМЫНЫҢ ӨНДІРУШІ ҚОШҚАРЛАРДЫ ҰСТАУ ЖӘНЕ ӨСІРУ КЕЗІНДЕГІ ӨНІМДІ ЖӘНЕ РЕПРОДУКТИВТІ ҚАСИЕТТЕРІ”. Izdenister Natigeler, no. 3 (107), Sept. 2025, pp. 14-23, https://doi.org/10.37884/3-2025/02.
“ЖАҢА КЛИМАТТЫҚ ЖАҒДАЙДА ҚАЗАҚТЫҢ ЕТТІ-ЖҮНДІ БИЯЗЫЛАУ ЖҮНДІ ҚОЙ ТҰҚЫМЫНЫҢ ӨНДІРУШІ ҚОШҚАРЛАРДЫ ҰСТАУ ЖӘНЕ ӨСІРУ КЕЗІНДЕГІ ӨНІМДІ ЖӘНЕ РЕПРОДУКТИВТІ ҚАСИЕТТЕРІ”. Izdenister natigeler, no. 3 (107) (September 30, 2025): 14–23. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/993.
1.ЖАҢА КЛИМАТТЫҚ ЖАҒДАЙДА ҚАЗАҚТЫҢ ЕТТІ-ЖҮНДІ БИЯЗЫЛАУ ЖҮНДІ ҚОЙ ТҰҚЫМЫНЫҢ ӨНДІРУШІ ҚОШҚАРЛАРДЫ ҰСТАУ ЖӘНЕ ӨСІРУ КЕЗІНДЕГІ ӨНІМДІ ЖӘНЕ РЕПРОДУКТИВТІ ҚАСИЕТТЕРІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Sep. 30 [cited 2026 Sep. 15];(3 (107):14-23. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/993
1.ЖАҢА КЛИМАТТЫҚ ЖАҒДАЙДА ҚАЗАҚТЫҢ ЕТТІ-ЖҮНДІ БИЯЗЫЛАУ ЖҮНДІ ҚОЙ ТҰҚЫМЫНЫҢ ӨНДІРУШІ ҚОШҚАРЛАРДЫ ҰСТАУ ЖӘНЕ ӨСІРУ КЕЗІНДЕГІ ӨНІМДІ ЖӘНЕ РЕПРОДУКТИВТІ ҚАСИЕТТЕРІ. Izdenister natigeler. 2025;(3 (107):14-23. doi:10.37884/3-2025/02