Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

АҚМОЛА ОБЛЫСЫНЫҢ ҚҰРҒАҚ ДАЛА АЙМАҒЫНДАҒЫ ЖАЗДЫҚ РАПСТЫҢ КОЛЛЕКЦИЯЛЫҚ ҮЛГІЛЕРІНІҢ ӨНІМДІЛІГІНЕ ГИДРОТЕРМИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЛАРДЫҢ ӘСЕРІН ЗЕРТТЕУ

Евгений Тен 1 , Ирина Ошергина 1 , Юлия Дорогова 1

1 «А.И. Бараев атындағы астық шаруашылығы ғылыми-өндірістік орталығы» ЖШС

doi.org/10.37884/2-2025/14 Бет. 141-155 Қабылданды 01.04.2025 Жарияланды 30.06.2025

Аңдатпа

Бұл мақалада экологиялық-географиялық шығу тегі әртүрлі жаздық рапстың үлгілері зерттелген. Сорт үлгілері, Майқұдық жергілікті селекциясының стандартты сортымен салыстырылды. Зерттеулер "А.И. Бараев атындағы Астық шаруашылығының ғылыми-өндірістік орталығы" жауапкершілігі шектеулі серіктестігінде жүргізілді. Себу жұмыстары дәнді-бұршақ және майлы дақылдардың селекциясы зертханасының стационарда, БРӨШИ мен АШӨО-да әзірленген әдістемелерге сәйкес, алғы дақыл сүрі танаптан кейін жүргізілді.. Мақалада жаздық рапстың коллекциялық үлгілерінің құрғақшылық пен артық ылғалға реакциясы, олардың дамуы, өсуі және ылғалдылығы әртүрлі жылдардағы өнімділік көрсеткіштері қарастырылады (2023-2024 жж.). 2023 жыл өте құрғақ (ГТК = 0,10) болды, ал 2024 жылы (GTK = 1,53) жауын-шашын мөлшері алдыңғы жылдан 2 есе артық болды. Осылайша, тәжірибе барысында алынған деректер рапстың шаруашылыққа пайдалы белгілер кешені бойынша Солтүстік Қазақстан жағдайында селекция үшін неғұрлым қолайлы, өнімділігі жоғары, иілгіш үлгілерді (түрішілік будандастыру үшін ата-аналық жұптарды іріктеу) анықтауға мүмкіндік берді. Мәселен, әлемдік рапс коллекциясының қарастырылған сорттарының ішінде (37 дана) климаттың күрт өзгеруіне барынша бейімделген 9 сорт үлгісі бөлінді: Майқұдық, ст., RY105, Ярвэлон, VNIIMK-21, ОР005, Ole, Викинг, 44c73, K601.

жаздық рапс коллекциялық үлгілер құрғақшылық ылғалдандыру өнімділік элементтері икемділік өнімділік

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Schiessl S.V., Huettel B., Kuehn D., Reinhardt R., Snowdon R.J. Flowering Time Gene Variation in Brassica Species Shows Evolutionary Principles. Front. Plant Sci. – 2017. - №8. – рр.17-42. https://doi.org/10.3389/fpls.2017.01742
  2. 2. Chalhoub B., Denoeud F., Liu S., Parkin I. A. P., Tang H., Wang X., Chiquet J. Early allopolyploid evolution in the post-neolithic Brassica napus oilseed genome. Science. – 2014. - №345.- рр. 950–953. https://doi.org/10.1126/science.
  3. 3. Wang L., Liu F., Ju L., Xue B., Wang Y., Wang D., Hou D. Genome Structures and Evolution Analysis of Hsp90 Gene Family in Brassica napus Reveal the Possible Roles of Members in Response to Salt Stress and the Infection of Sclerotinia sclerotiorum. Front. Plant Sci.- 2022.- № 13.- рр.85-4034. https://doi.org/10.3389/fpls.2022.854034
  4. 4. Chalhoub B., Denoeud F., Liu S., Parkin I. A., Tang H., Wang X. Early allopolyploid evolution in the post-Neolithic Brassica napus oilseed genome. Science.- 2014.- № 345, рр. 950–953. https://doi.org/10.1126/science.1253435
  5. 5. Warner D. J., Lewis K. A. Evaluation of the risks of contaminating low erucic acid rapeseed with high erucic rapeseed and identification of mitigation strategies. Agriculture. - 2019.- № 9. - Р.190. https://doi.org/10.3390/agriculture9090190
  6. 6. Teshome D. T., Zharare G. E., Naidoo S. The threat of the combined effect of biotic and abiotic stress factors in forestry under a changing climate. Front. Plant Sci. - 2020.- №11. – рр. 60-1009. https://doi.org/10.3389/fpls.2020.601009
  7. 7. Chaves M. M., Maroco J. P., Pereira J. S. Understanding plant responses to drought - from genes to the whole plant. Funct. Plant Biol. - 2003.- №30.- рр. 239–264. https://doi.org/10.1071/FP02076
  8. 8. Yamaguchi-Shinozaki K., Shinozaki K. Transcriptional regulatory networks in cellular responses and tolerance to dehydration and cold stresses. Annu. Rev. Plant Biol. - 2006. -№57.- рр. 781–803. https://doi.org/10.1146/annurev.arplant.57.032905.
  9. 9. Sham A., Al-Ashram H., Whitley K., Iratni R., El-Tarabily,K. A., Abuqamar S. F. Metatranscriptomic analysis of multiple environmental stresses identifies RAP2. 4 gene associated with Arabidopsis immunity to Botrytis cinerea. Sci. Rep.- 2019.- №9. -рр. 1–15. https://doi.org/10.1038/s41598-019-53694-1
  10. 10. Sham A., Al-Azzawi A., Al-Ameri S., Al-Mahmoud B., Awwad F., Al-Rawashdeh A., Transcriptome analysis reveals genes commonly induced by Botrytis cinerea infection, cold, drought and oxidative stresses in Arabidopsis. PLoS One.- 2014. - №9.- 26 Р. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0113718
  11. 11. Sham A., Moustafa K., Al-Ameri S., Al-Azzawi A., Iratni R., Abuqamar S. Identification of Arabidopsis candidate genes in response to biotic and abiotic stresses using comparative microarrays. PLoS One. – 2015. - №10. – рр. 1-21. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0125666
  12. 12. Cheng Y. T., Zhang L., He S. Y. Plant-microbe interactions facing environmental challenge. Cell Host Microbe. – 2019. - №26. – рр. 183–192. https://doi.org/10.1016/j. chom.2019.07.009
  13. 13. Ghulam S., Muhammad A., Abid M., Muhammad K., Nawaz S., Nasir M. Cheema CHAKWAL SARSON: A NEW HIGH YIELDING RAPESEED VARIETY/ Pakistan J. Agric. Res.- Vol 24.- No. 1-4.- 2011.- рр. 23-49.
  14. 14. Тен Е.А., Ошергина И.П., Крадецкая О.О. Новый сорт ярового рапса Рагнарр // Izdenister Natigeler.- 2024. - №2 (102). – С.218–228. https://doi.org/10.37884/2-2024/21
  15. 15. Тен Е.А., Ошергина И.П. Пластичность коллекционных сортов ярового рапса их стабильность и урожайность, в условиях засухи Северного Казахстана 2020-2022 гг. // Высшая школа: научные исследования. – 2 023. - №2. - С. 160-170. https://doi.org/10.34660/INF.2023.88.17.141
  16. 16. Децина А.А., Илларионова И.В., Щербинина В.О. Оценка экологической пластичности и стабильности крупноплодных сортов подсолнечника // Масличные культуры. – 2019. – Вып. 3 (179). – С. 35–39.
  17. 17. Ошергина И.П., Тен Е.А. Результаты конкурсного сортоиспытания образцов ярового рапса в жёстких условиях 2019 года// Аграрная Россия 2021. - №6.- С. 3-7. https://doi.org/10.30906/1999-5636-2021-6-3-7
  18. 18. Hu Q, Hua W, Yin Y. Rapeseed research and production in China. The Crop Journal.- 2017.- №5(2).- рр.127-135. https://doi.org/10.1016/j.cj.2016.06.005
  19. 19. Тен Е.А. Ошергина И.П. Влияние гидротермических условий на продуктивность ярового рапса в условиях Северного Казахстана/ Е.А. Тен, И.П. Ошергина // Владимирский земледелец. - №2. – 2020. – С. 47-51.
  20. 20. Руководство по проведению весенне-полевых работ в Акмолинской области в 2024 году. Практические рекомендации / Акшалов К.А., Заболотских В.В., Кияс А.А., Кочоров А.С., Курманбаев А., Жанзаков Б., Наздрачев Я.П., Рукавицина И.В., Филиппова Н.И., Коберницкий В.И., Бабкенов А.Т., Ошергина И.П., Тен Е.А., Кужинов М.Б. Байшоланов С. С. – Шортанды: НПЦ зернового хозяйства им. А. И. Бараева, 2024. – 84 с.
  21. 21. Стратегия и тактика проведения уборки урожая сельскохозяйственных культур и осенне-полевых работ в 2024 году в Акмолинской области: Рекомендации/ Акшалов К.А., Бабкенов А.Т., Дашкевич С.М., Жанзаков Б.Ж., Заболотских В.В., Кияс А.А., Коберницкий В.И., Кочоров А.С., Курманбаев А.И., Мамыкин Е.В, Ошергина И.П., Тен Е.А. . – Научный: НПЦЗХ им. А.И. Бараева, 2024. – 36 с.
  22. 22. Рекомендации по выращиванию масличных культур НИИСХ Юго-Востока. – 2002. – 27 с.
  23. 23. Методические указания по изучению коллекции технических и масличных культур. – Л.: ВИР. – 1968. – 39 с.
  24. 24. Методика государственного сортоиспытания сельскохозяйственных культур / под ред. С.О. Скобаева. – Алматы. – 2002. –378 с.
  25. 25. Масличные культуры семейства крестоцветных (рапс озимый и яровой, сурепица озимая и яровая, горчица белая, сарептская и черная, крамбе, индау, рыжик) Методические указания по изучению мировой коллекции масличных культур. Выпуск ΙΙΙ. – Ленинград. – 1976. – С. 12-17.
  26. 26. Статистический и биометрико-генетический анализ в растениеводстве и селекции. Пакет программ AGROS 2.11. - Тверь 2000.- 97с.
  27. 27. Доспехов Б.А. Методика полевого опыта (с основами статистической обработки результатов исследований). – М.- 2012.- 352 с.
  28. 28. Eberhart S.A., Russell W.A. Stability parameters for comparing varieties // Crop. Sci. – 1966. – № 1. – V.6. – P. 36–40.
  29. 29. Schiessl S.V., Huettel B., Kuehn D., Reinhardt R., Snowdon RJ. Flowering Time Gene Variation in Brassica Species Shows Evolutionary Principles. Front. Plant Sci. - 2017). - №8. - рр. 17-42. https://doi.org/10.3389/fpls.2017.01742
  30. 30. Wang L, Liu F, Ju L, Xue B, Wang Y, Wang D., Hou D. Genome Structures and Evolution Analysis of Hsp90 Gene Family in Brassica napus Reveal the Possible Roles of Members in Response to Salt Stress and the Infection of Sclerotinia sclerotiorum. Front. Plant Sci. – 2022. - № 13. рр.8-54. https://doi.org/10.3389/fpls.2022.854034
  31. 31. Арова О.З. Шевхужева Л.А. Программирование урожаев сельскохозяйственных культур. - 1 изд. - Черкесск: Библиотечно-издательский центр СКГА 369000, 2023. - 172 с.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. АҚМОЛА ОБЛЫСЫНЫҢ ҚҰРҒАҚ ДАЛА АЙМАҒЫНДАҒЫ ЖАЗДЫҚ РАПСТЫҢ КОЛЛЕКЦИЯЛЫҚ ҮЛГІЛЕРІНІҢ ӨНІМДІЛІГІНЕ ГИДРОТЕРМИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЛАРДЫҢ ӘСЕРІН ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler. 2 (106) (Jun. 2025), 141–155. DOI:https://doi.org/10.37884/2-2025/14.
(1)АҚМОЛА ОБЛЫСЫНЫҢ ҚҰРҒАҚ ДАЛА АЙМАҒЫНДАҒЫ ЖАЗДЫҚ РАПСТЫҢ КОЛЛЕКЦИЯЛЫҚ ҮЛГІЛЕРІНІҢ ӨНІМДІЛІГІНЕ ГИДРОТЕРМИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЛАРДЫҢ ӘСЕРІН ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler 2025, No. 2 (106), 141-155. https://doi.org/10.37884/2-2025/14.
АҚМОЛА ОБЛЫСЫНЫҢ ҚҰРҒАҚ ДАЛА АЙМАҒЫНДАҒЫ ЖАЗДЫҚ РАПСТЫҢ КОЛЛЕКЦИЯЛЫҚ ҮЛГІЛЕРІНІҢ ӨНІМДІЛІГІНЕ ГИДРОТЕРМИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЛАРДЫҢ ӘСЕРІН ЗЕРТТЕУ. (2025). Izdenister Natigeler, 2 (106), 141-155. https://doi.org/10.37884/2-2025/14
АҚМОЛА ОБЛЫСЫНЫҢ ҚҰРҒАҚ ДАЛА АЙМАҒЫНДАҒЫ ЖАЗДЫҚ РАПСТЫҢ КОЛЛЕКЦИЯЛЫҚ ҮЛГІЛЕРІНІҢ ӨНІМДІЛІГІНЕ ГИДРОТЕРМИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЛАРДЫҢ ӘСЕРІН ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2 (106), p. 141–155, 2025. DOI: 10.37884/2-2025/14. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/894. Acesso em: 15 sep. 2026.
“АҚМОЛА ОБЛЫСЫНЫҢ ҚҰРҒАҚ ДАЛА АЙМАҒЫНДАҒЫ ЖАЗДЫҚ РАПСТЫҢ КОЛЛЕКЦИЯЛЫҚ ҮЛГІЛЕРІНІҢ ӨНІМДІЛІГІНЕ ГИДРОТЕРМИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЛАРДЫҢ ӘСЕРІН ЗЕРТТЕУ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 2 (106) (June): 141-55. https://doi.org/10.37884/2-2025/14.
“АҚМОЛА ОБЛЫСЫНЫҢ ҚҰРҒАҚ ДАЛА АЙМАҒЫНДАҒЫ ЖАЗДЫҚ РАПСТЫҢ КОЛЛЕКЦИЯЛЫҚ ҮЛГІЛЕРІНІҢ ӨНІМДІЛІГІНЕ ГИДРОТЕРМИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЛАРДЫҢ ӘСЕРІН ЗЕРТТЕУ” (2025) Izdenister natigeler, (2 (106), pp. 141–155. doi:10.37884/2-2025/14.
[1]“АҚМОЛА ОБЛЫСЫНЫҢ ҚҰРҒАҚ ДАЛА АЙМАҒЫНДАҒЫ ЖАЗДЫҚ РАПСТЫҢ КОЛЛЕКЦИЯЛЫҚ ҮЛГІЛЕРІНІҢ ӨНІМДІЛІГІНЕ ГИДРОТЕРМИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЛАРДЫҢ ӘСЕРІН ЗЕРТТЕУ”, Izdenister natigeler, no. 2 (106), pp. 141–155, Jun. 2025, doi: 10.37884/2-2025/14.
“АҚМОЛА ОБЛЫСЫНЫҢ ҚҰРҒАҚ ДАЛА АЙМАҒЫНДАҒЫ ЖАЗДЫҚ РАПСТЫҢ КОЛЛЕКЦИЯЛЫҚ ҮЛГІЛЕРІНІҢ ӨНІМДІЛІГІНЕ ГИДРОТЕРМИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЛАРДЫҢ ӘСЕРІН ЗЕРТТЕУ”. Izdenister Natigeler, no. 2 (106), June 2025, pp. 141-55, https://doi.org/10.37884/2-2025/14.
“АҚМОЛА ОБЛЫСЫНЫҢ ҚҰРҒАҚ ДАЛА АЙМАҒЫНДАҒЫ ЖАЗДЫҚ РАПСТЫҢ КОЛЛЕКЦИЯЛЫҚ ҮЛГІЛЕРІНІҢ ӨНІМДІЛІГІНЕ ГИДРОТЕРМИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЛАРДЫҢ ӘСЕРІН ЗЕРТТЕУ”. Izdenister natigeler, no. 2 (106) (June 30, 2025): 141–155. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/894.
1.АҚМОЛА ОБЛЫСЫНЫҢ ҚҰРҒАҚ ДАЛА АЙМАҒЫНДАҒЫ ЖАЗДЫҚ РАПСТЫҢ КОЛЛЕКЦИЯЛЫҚ ҮЛГІЛЕРІНІҢ ӨНІМДІЛІГІНЕ ГИДРОТЕРМИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЛАРДЫҢ ӘСЕРІН ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Jun. 30 [cited 2026 Sep. 15];(2 (106):141-55. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/894
1.АҚМОЛА ОБЛЫСЫНЫҢ ҚҰРҒАҚ ДАЛА АЙМАҒЫНДАҒЫ ЖАЗДЫҚ РАПСТЫҢ КОЛЛЕКЦИЯЛЫҚ ҮЛГІЛЕРІНІҢ ӨНІМДІЛІГІНЕ ГИДРОТЕРМИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЛАРДЫҢ ӘСЕРІН ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler. 2025;(2 (106):141-155. doi:10.37884/2-2025/14