ЖАБАЙЫ ҚАБАНДАРДЫҢ ОРМАНДА ЖӘНЕ ДАЛАЛЫ АЛҚАПТАРДА ТАРАЛУЫ

Куралай Мазаржанова; Назым Акижанова; Дархан Акимжанов

doi:10.37884/1-2025/29

Аңдатпа

Жабайы қабан (Sus scrofa) Қазақстанның барлық жерлерін мекен ететін жануар. Мақалада далалық зерттеу нәтижесі бойынша Қарқаралы мемлекеттік ұлттық табиғи паркіндегі жабайы қабандардың тіршілік ету ортасына байланысты биотоптарын анықтай отырып жұмыстар жүргізілді. Зерттеу жұмысының негізгі мақсаты парктің орманшылықтарында жабайы қабандардың орманда және далалы алқаптарда тіршілік ету ортасында таралуын бақылап, есепке алу көрсеткіштері анықтап, жыныстық, жастық құрылымы қамтылады. Зерттеу нысаны ретінде Қарқаралы МҰТП орманшылықтары таңдалып алында. Далалық зерттеу нәтижесінде жабайы қабандардың қоректендіретін алаңын бақылау арқылы таралуын, жыныстық, жастық құрылымы есепке алынды және олардың саны анықталды. Жабайы қабандарды таралуын бақылауда және есепке алуда негізгі әдісі мемлекеттік табиғи парк аумағындағы орман алқабында кездесетін қосымша тамақтандыру алаңдарында көзбен шолу, сондай-ақ Қазақстан Республикасының аумағында жануарларды есепке алудың бекітілген нұсқаулығына сүйене отырып жүргізілді. Қарқаралы МҰТП жабайы қабандар кең таралған. Орманды далалы алқаптарда таралуы сандық бағалау өскендігі байқалды. Жабайы қабандар таралу тығыздығымен орманды алқаптарға әсерін қопарған жерлерін бақылау арқылы анықтадық. 2023-2024 жылдар аралығында парктің орманшылықтарын аңшылықтанушы және орманшы мамандармен бірлесе бақылау негізінде жиналған мәліметтер жазылды.

жабайы қабан, іздері, таралуы, тығыздығы, орман, мемлекеттік ұлттық табиғи парк.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1 Рашитов С.С. Кәсіптік аңдар биологиясы. /Қарағойшин Ж.М., Нұрғожаева Н.М., Бұршақбаева Л.М./ Нұр-Сұлтан – 2020. 238 б.
2 Қарағошин Ж.М. Орман аңдарының биологиясы. Астана. - 2023. 119 б.
3 Машкин В. И. Биология промысловых зверей России.-Киров. – 2007. С.750
4 Гептнер В.Г., Насимович А.А., Банников А.Г. Млекопитающие Советского Союза: Том 1 Копытные. – Брилл, 2023. – Т. 1.
5 Каппа Ф., Бани Л., Мериджи А. Факторы, влияющие на ущерб урожаю диким кабаном (Sus scrofa) и эффекты регулирования популяции в парке Тичино и озера Маджоре (северо-запад Италии) // Биология млекопитающих. – 2021. – Т. 101. – №. 4. – С. 451-463.
6 Нарбаев С. Биотехния. – 2023. 176 б.
7 Кузякин В. Учёт численности охотничьих животных. – Litres, 2022. С. 89-90
8 Кондратов А. В., Кретинина Н. С., Вашукевич Е. В. Учет животных ресурсов. – 2017. С. 11-14.
9 Суворов А.П. Следы жизнедеятельности зверей и птиц: учебник для вузов - Лань, 2020.
10 Машкин В. И. Методы изучения охотничьих и охраняемых животных в полевых условиях. – 2013.
11 Димитриев А. В. и др. О ресурсном потенциале кабанов (Sus scrofa L.) в Чувашии //Развитие чувашской государственности в условиях российского федерализма: прошлое, настоящее, будущее. – 2020. – С. 274-283.
12 Рахмонов Р. Р. и др. Биология, Экология И Распространение Кабана //Research Journal of Trauma and Disability Studies. – 2022. – Т. 1. – №. 10. – С. 49-61.
13 https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z060000175 Қазақстан Республикасының 2006 жылғы 7 шілдедегі N 175 Заңы.
14 Кертешев Т. и др. Оценка экологического состояния пойменных лесов реки шарын и необходимые меры по их воспроизводству //Izdenister natigeler. – 2023. – №. 4 (100). – С. 199-214.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ЖАБАЙЫ ҚАБАНДАРДЫҢ ОРМАНДА ЖӘНЕ ДАЛАЛЫ АЛҚАПТАРДА ТАРАЛУЫ. Izdenister natigeler. 1 (105) (Mar. 2025), 248–254. DOI:https://doi.org/10.37884/1-2025/29.

(1)ЖАБАЙЫ ҚАБАНДАРДЫҢ ОРМАНДА ЖӘНЕ ДАЛАЛЫ АЛҚАПТАРДА ТАРАЛУЫ. Izdenister natigeler 2025, No. 1 (105), 248-254. https://doi.org/10.37884/1-2025/29.

ЖАБАЙЫ ҚАБАНДАРДЫҢ ОРМАНДА ЖӘНЕ ДАЛАЛЫ АЛҚАПТАРДА ТАРАЛУЫ. (2025). Izdenister Natigeler, 1 (105), 248-254. https://doi.org/10.37884/1-2025/29

ЖАБАЙЫ ҚАБАНДАРДЫҢ ОРМАНДА ЖӘНЕ ДАЛАЛЫ АЛҚАПТАРДА ТАРАЛУЫ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 1 (105), p. 248–254, 2025. DOI: 10.37884/1-2025/29. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/838. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ЖАБАЙЫ ҚАБАНДАРДЫҢ ОРМАНДА ЖӘНЕ ДАЛАЛЫ АЛҚАПТАРДА ТАРАЛУЫ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 1 (105) (March): 248-54. https://doi.org/10.37884/1-2025/29.

“ЖАБАЙЫ ҚАБАНДАРДЫҢ ОРМАНДА ЖӘНЕ ДАЛАЛЫ АЛҚАПТАРДА ТАРАЛУЫ” (2025) Izdenister natigeler, (1 (105), pp. 248–254. doi:10.37884/1-2025/29.

[1]“ЖАБАЙЫ ҚАБАНДАРДЫҢ ОРМАНДА ЖӘНЕ ДАЛАЛЫ АЛҚАПТАРДА ТАРАЛУЫ”, Izdenister natigeler, no. 1 (105), pp. 248–254, Mar. 2025, doi: 10.37884/1-2025/29.

“ЖАБАЙЫ ҚАБАНДАРДЫҢ ОРМАНДА ЖӘНЕ ДАЛАЛЫ АЛҚАПТАРДА ТАРАЛУЫ”. Izdenister Natigeler, no. 1 (105), Mar. 2025, pp. 248-54, https://doi.org/10.37884/1-2025/29.

“ЖАБАЙЫ ҚАБАНДАРДЫҢ ОРМАНДА ЖӘНЕ ДАЛАЛЫ АЛҚАПТАРДА ТАРАЛУЫ”. Izdenister natigeler, no. 1 (105) (March 30, 2025): 248–254. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/838.

1.ЖАБАЙЫ ҚАБАНДАРДЫҢ ОРМАНДА ЖӘНЕ ДАЛАЛЫ АЛҚАПТАРДА ТАРАЛУЫ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Mar. 30 [cited 2026 Sep. 15];(1 (105):248-54. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/838

1.ЖАБАЙЫ ҚАБАНДАРДЫҢ ОРМАНДА ЖӘНЕ ДАЛАЛЫ АЛҚАПТАРДА ТАРАЛУЫ. Izdenister natigeler. 2025;(1 (105):248-254. doi:10.37884/1-2025/29

[1] 1 Рашитов С.С. Кәсіптік аңдар биологиясы. /Қарағойшин Ж.М., Нұрғожаева Н.М., Бұршақбаева Л.М./ Нұр-Сұлтан – 2020. 238 б.

[2] 2 Қарағошин Ж.М. Орман аңдарының биологиясы. Астана. - 2023. 119 б.

[3] 3 Машкин В. И. Биология промысловых зверей России.-Киров. – 2007. С.750

[4] 4 Гептнер В.Г., Насимович А.А., Банников А.Г. Млекопитающие Советского Союза: Том 1 Копытные. – Брилл, 2023. – Т. 1.

[5] 5 Каппа Ф., Бани Л., Мериджи А. Факторы, влияющие на ущерб урожаю диким кабаном (Sus scrofa) и эффекты регулирования популяции в парке Тичино и озера Маджоре (северо-запад Италии) // Биология млекопитающих. – 2021. – Т. 101. – №. 4. – С. 451-463.

[6] 6 Нарбаев С. Биотехния. – 2023. 176 б.

[7] 7 Кузякин В. Учёт численности охотничьих животных. – Litres, 2022. С. 89-90

[8] 8 Кондратов А. В., Кретинина Н. С., Вашукевич Е. В. Учет животных ресурсов. – 2017. С. 11-14.

[9] 9 Суворов А.П. Следы жизнедеятельности зверей и птиц: учебник для вузов - Лань, 2020.

[10] 10 Машкин В. И. Методы изучения охотничьих и охраняемых животных в полевых условиях. – 2013.

[11] 11 Димитриев А. В. и др. О ресурсном потенциале кабанов (Sus scrofa L.) в Чувашии //Развитие чувашской государственности в условиях российского федерализма: прошлое, настоящее, будущее. – 2020. – С. 274-283.

[12] 12 Рахмонов Р. Р. и др. Биология, Экология И Распространение Кабана //Research Journal of Trauma and Disability Studies. – 2022. – Т. 1. – №. 10. – С. 49-61.

[13] 13 https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z060000175 Қазақстан Республикасының 2006 жылғы 7 шілдедегі N 175 Заңы.

[14] 14 Кертешев Т. и др. Оценка экологического состояния пойменных лесов реки шарын и необходимые меры по их воспроизводству //Izdenister natigeler. – 2023. – №. 4 (100). – С. 199-214.