ОСОБЕННОСТИ ФОРМИРОВАНИЯ АССИМИЛЯЦИОННОЙ ПОВЕРХНОСТИ ГРЕЧИХИ ПОСЕВНОЙ В УСЛОВИЯХ АКМОЛИНСКОЙ ОБЛАСТИ

Вера Волобаева; Владимир Коберницкий

doi:10.37884/3-2024/19

Аңдатпа

Мақалада онтогенез процесінде қарақұмық (Fagopyrum esculentum Moench) жапырақ бетінің қалыптасуын зерттеу нәтижелері берілген. Қарақұмық өсімдіктерінің дамуын екі негізгі кезеңге бөлуге болады: вегетативтік – өнуден гүлденуге дейін созылатын және генеративті – гүлденуден пісуге дейін. Осы кезеңдердің жалпы ұзақтығы сорттың ерте пісетіндігін анықтайды. Сонымен қатар, жалпы вегетациялық кезеңге қоршаған орта жағдайлары - оң температураның қосындысы мен жауын-шашын мөлшері қатты әсер етеді.

Ақмола облысының қысқа аязсыз кезеңі жағдайында жаңа сорттарды жасау кезінде асыл тұқымды материалдың ерте пісетін деңгейіне ерекше назар аудару қажет.

Қарақұмықтың генеративті кезеңі әдетте ұзағырақ және өсімдіктің жетілуімен қатар жүретін көптеген процестермен сипатталады: жапырақтардың, өркендердің, дәндердің қалыптасуы және жалпы биомассаның ұлғаюы. Сондықтан өсімдік дамуының әртүрлі фазаларының анық басталуы немесе аяқталуын жазу қиын. Сонымен қатар, интравариатальды өзгергіштікке байланысты әрбір сорт сызығы бір бағытта немесе басқада онтогенез кезеңдерінде жеке ауытқулары бар әртүрлі биотиптерге ие болуы мүмкін.

Жұмыста жапырақ ауданын анықтау үш түрлі әдіспен салыстырылады және олардың ішінен ең қарапайым және ең ақпараттылығы таңдалады.

Вегетациялық кезеңдегі жапырақтардың ассимиляциялық бетінің ауданын зерттеу даму фазаларының жылдамдығымен ерекшеленетін дақылдардың биотиптерін таңдауға және жапырақ ауданы мен дән өнімділігі арасындағы байланысты орнатуға мүмкіндік берді. Ассимиляция беті мен дән өнімділігі мен жеміс мөлшерінің оптималды арақатынасын біріктіретін 72-06.06, 78-05.18, 63-11.26 қарақұмық биотиптері анықталды.

қарақұмық, биотип, ассимиляциялық бет, фотосинтез, вегетация фазалары, жапырақ аппараты, өнімділік.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1.Xiaomei Fang, Yingshuang Li, Jiao Nie, Can Wang, Kehui Huang, Yuke Zhang, Yuanli Zhang, Hengzhi She, Xingbei Liu, Renwu Ruan, Xiaohui Yuan, Zelin Yi. Effects of nitrogen fertilizer and planting density on the leaf photosynthetic characteristics, agronomic traits and grain yield in common buckwheat (Fagopyrum esculentum M.) [Text]. Field Grops Research. -219- 15 april 2018- P.160-168.https://doi.org/10.1016/j.fcr.2018.02.001
2.Амелин А. В. Динамика интенсивности фотосинтеза у детерминантных и индетерминантных сортов гречихи [Текст]. / А. В. Амелин, А. Н. Фесенко, В. В. Заикин, И. Н. Фесенко, Е. И. Чекалин // Зернобобовые и крупяные культуры. № 2 (42). - 2022. -С.82-88
3. Заикин В. В. Ярусная и дневная изменчивость интенсивности фотосинтеза листьев у старых и современных сортов гречихи[Текст]. / В. В. Заикин, Е. И. Чекалин, А. В. Амелин// Сборник статей Международной научно-практической конференции, посвященной 130-й годовщине со дня рождения академика Н. И. Вавилова «Вавиловские чтения-2017». - 2017. -С. 200-204
4. Амелин А. В. Активность реакций световой фазы фотосинтеза листьев у сортообразцов гречихи различных периодов селекции [Текст]. // А. В. Амелин, А. Н. Фесенко, В. В. Заикин, Е. И. Чекалин, Р. А. Икусов, О. В. Бирюкова // Вестник аграрной науки. № 4 (103). - 2023. -С.10-16
5. Yinan Yao, Zuying Xuan, Yuan Li, Yongmei He, Helena Korpelainen, Chunyang Li. Effects of ultraviolet-B radiation on crop growth, development, yield and leaf pigment concentration of tartary buckwheat (Fagopyrum tataricum) under field conditions. [Text] European journal of Agronomy. Volume 25, Issue 3, October 2006, P. 215-222.https://doi.org/10.1016/j.eja.2006.05.004
6. Амелин А. В. Изменение донорно-акцепторных отношений и активности фотосинтеза листьев в результате селекции растений гречихи на семенную продуктивность [Текст]. / А. В. Амелин, А. Н. Фесенко, В. В. Заикин, Е. И. Чекалин // Вестник аграрной науки. № 5 (98). - 2022. -С. 82-89
7. Амелин А. В. Эффективность использования ассимилянтов на налив семян у сортообразцов гречихи разных периодов селекции [Текст]. /А. В. Амелин, В. В. Заикин, А. Н. Фесенко // Вестник Орловского государственного аграрного университета. № 1 (58). - 2016. - С.42-48
8. Фесенко А. Н. Активность фотосинтеза листьев гречихи в связи с селекцией на высокую семенную продуктивность [Текст]. / А. Н. Фесенко, А. В. Амелин, В. В. Заикин, Е. И. Чекалин, Р. А. Икусов, О. В. Бирюкова // Вестник аграрной науки. № 3 (102). - 2023. -С. 78-86
9. Коберницкий В. И. Вариабельность хозяйственно-ценных признаков коллекционных образцов проса на севере Казахстана. В. И. Коберницкий, В. А. Волобаева, О. В. Музыка. Научный журнал «Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты».-№ 2-2023.-C.253-263
10. В. И. Коберницкий В. И., ГРЕЧИХА ПОСЕВНАЯ (Fagopirum esculentum) КАК ИСТОЧНИК РУТИНА НА СЕВЕРЕ КАЗАХСТАНА. Журнал «3i: intellect, idea, innovation - интеллект, идея, инновация». - № 2.-2023
11. Амелин А. В. Повышение активности и эффективности фотосинтеза культурных растений с помощью селекции [Текст]. / А. В. Амелин. // Зернобобовые и крупяные культуры. № 2 (18). - 2016. -С. 89-94
12. Гончаров А. Д. Листовая поверхность и фотосинтетический потенциал посевов гречихи в зависимости от способа возделывания [Текст]. / А. Д. Гончаров // Вестник НГАУ (Новосибирский государственный аграрный университет № 1 (9). - 2009. -С.30-33
13. Амелин А. В. О возможности использования в селекции гречихи показателей фотосинтетической деятельности растений [Текст]. / А. В. Амелин, А. Н. Фесенко, В. В. Заикин, Е. И. Чекалин// Вестник аграрной науки. № 3 (96). - 2022. -С. 18-24.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. АҚМОЛА ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ҚАРА БҰДАЙДЫҢ АССИМИЛЕЦИЯЛЫҚ БЕТІНІҢ ҚАЛЫПТАСУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. Izdenister natigeler. 3(103) (Sep. 2024), 167–178. DOI:https://doi.org/10.37884/3-2024/19.

(1)АҚМОЛА ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ҚАРА БҰДАЙДЫҢ АССИМИЛЕЦИЯЛЫҚ БЕТІНІҢ ҚАЛЫПТАСУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. Izdenister natigeler 2024, No. 3(103), 167-178. https://doi.org/10.37884/3-2024/19.

АҚМОЛА ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ҚАРА БҰДАЙДЫҢ АССИМИЛЕЦИЯЛЫҚ БЕТІНІҢ ҚАЛЫПТАСУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. (2024). Izdenister Natigeler, 3(103), 167-178. https://doi.org/10.37884/3-2024/19

АҚМОЛА ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ҚАРА БҰДАЙДЫҢ АССИМИЛЕЦИЯЛЫҚ БЕТІНІҢ ҚАЛЫПТАСУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 3(103), p. 167–178, 2024. DOI: 10.37884/3-2024/19. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/678. Acesso em: 15 sep. 2026.

“АҚМОЛА ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ҚАРА БҰДАЙДЫҢ АССИМИЛЕЦИЯЛЫҚ БЕТІНІҢ ҚАЛЫПТАСУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 3(103) (September): 167-78. https://doi.org/10.37884/3-2024/19.

“АҚМОЛА ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ҚАРА БҰДАЙДЫҢ АССИМИЛЕЦИЯЛЫҚ БЕТІНІҢ ҚАЛЫПТАСУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ” (2024) Izdenister natigeler, (3(103), pp. 167–178. doi:10.37884/3-2024/19.

[1]“АҚМОЛА ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ҚАРА БҰДАЙДЫҢ АССИМИЛЕЦИЯЛЫҚ БЕТІНІҢ ҚАЛЫПТАСУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ”, Izdenister natigeler, no. 3(103), pp. 167–178, Sep. 2024, doi: 10.37884/3-2024/19.

“АҚМОЛА ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ҚАРА БҰДАЙДЫҢ АССИМИЛЕЦИЯЛЫҚ БЕТІНІҢ ҚАЛЫПТАСУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ”. Izdenister Natigeler, no. 3(103), Sept. 2024, pp. 167-78, https://doi.org/10.37884/3-2024/19.

“АҚМОЛА ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ҚАРА БҰДАЙДЫҢ АССИМИЛЕЦИЯЛЫҚ БЕТІНІҢ ҚАЛЫПТАСУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ”. Izdenister natigeler, no. 3(103) (September 30, 2024): 167–178. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/678.

1.АҚМОЛА ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ҚАРА БҰДАЙДЫҢ АССИМИЛЕЦИЯЛЫҚ БЕТІНІҢ ҚАЛЫПТАСУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Sep. 30 [cited 2026 Sep. 15];(3(103):167-78. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/678

1.АҚМОЛА ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ҚАРА БҰДАЙДЫҢ АССИМИЛЕЦИЯЛЫҚ БЕТІНІҢ ҚАЛЫПТАСУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. Izdenister natigeler. 2024;(3(103):167-178. doi:10.37884/3-2024/19

[1] 1.Xiaomei Fang, Yingshuang Li, Jiao Nie, Can Wang, Kehui Huang, Yuke Zhang, Yuanli Zhang, Hengzhi She, Xingbei Liu, Renwu Ruan, Xiaohui Yuan, Zelin Yi. Effects of nitrogen fertilizer and planting density on the leaf photosynthetic characteristics, agronomic traits and grain yield in common buckwheat (Fagopyrum esculentum M.) [Text]. Field Grops Research. -219- 15 april 2018- P.160-168.https://doi.org/10.1016/j.fcr.2018.02.001

[2] 2.Амелин А. В. Динамика интенсивности фотосинтеза у детерминантных и индетерминантных сортов гречихи [Текст]. / А. В. Амелин, А. Н. Фесенко, В. В. Заикин, И. Н. Фесенко, Е. И. Чекалин // Зернобобовые и крупяные культуры. № 2 (42). - 2022. -С.82-88

[3] 3. Заикин В. В. Ярусная и дневная изменчивость интенсивности фотосинтеза листьев у старых и современных сортов гречихи[Текст]. / В. В. Заикин, Е. И. Чекалин, А. В. Амелин// Сборник статей Международной научно-практической конференции, посвященной 130-й годовщине со дня рождения академика Н. И. Вавилова «Вавиловские чтения-2017». - 2017. -С. 200-204

[4] 4. Амелин А. В. Активность реакций световой фазы фотосинтеза листьев у сортообразцов гречихи различных периодов селекции [Текст]. // А. В. Амелин, А. Н. Фесенко, В. В. Заикин, Е. И. Чекалин, Р. А. Икусов, О. В. Бирюкова // Вестник аграрной науки. № 4 (103). - 2023. -С.10-16

[5] 5. Yinan Yao, Zuying Xuan, Yuan Li, Yongmei He, Helena Korpelainen, Chunyang Li. Effects of ultraviolet-B radiation on crop growth, development, yield and leaf pigment concentration of tartary buckwheat (Fagopyrum tataricum) under field conditions. [Text] European journal of Agronomy. Volume 25, Issue 3, October 2006, P. 215-222.https://doi.org/10.1016/j.eja.2006.05.004

[6] 6. Амелин А. В. Изменение донорно-акцепторных отношений и активности фотосинтеза листьев в результате селекции растений гречихи на семенную продуктивность [Текст]. / А. В. Амелин, А. Н. Фесенко, В. В. Заикин, Е. И. Чекалин // Вестник аграрной науки. № 5 (98). - 2022. -С. 82-89

[7] 7. Амелин А. В. Эффективность использования ассимилянтов на налив семян у сортообразцов гречихи разных периодов селекции [Текст]. /А. В. Амелин, В. В. Заикин, А. Н. Фесенко // Вестник Орловского государственного аграрного университета. № 1 (58). - 2016. - С.42-48

[8] 8. Фесенко А. Н. Активность фотосинтеза листьев гречихи в связи с селекцией на высокую семенную продуктивность [Текст]. / А. Н. Фесенко, А. В. Амелин, В. В. Заикин, Е. И. Чекалин, Р. А. Икусов, О. В. Бирюкова // Вестник аграрной науки. № 3 (102). - 2023. -С. 78-86

[9] 9. Коберницкий В. И. Вариабельность хозяйственно-ценных признаков коллекционных образцов проса на севере Казахстана. В. И. Коберницкий, В. А. Волобаева, О. В. Музыка. Научный журнал «Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты».-№ 2-2023.-C.253-263

[10] 10. В. И. Коберницкий В. И., ГРЕЧИХА ПОСЕВНАЯ (Fagopirum esculentum) КАК ИСТОЧНИК РУТИНА НА СЕВЕРЕ КАЗАХСТАНА. Журнал «3i: intellect, idea, innovation - интеллект, идея, инновация». - № 2.-2023

[11] 11. Амелин А. В. Повышение активности и эффективности фотосинтеза культурных растений с помощью селекции [Текст]. / А. В. Амелин. // Зернобобовые и крупяные культуры. № 2 (18). - 2016. -С. 89-94

[12] 12. Гончаров А. Д. Листовая поверхность и фотосинтетический потенциал посевов гречихи в зависимости от способа возделывания [Текст]. / А. Д. Гончаров // Вестник НГАУ (Новосибирский государственный аграрный университет № 1 (9). - 2009. -С.30-33

[13] 13. Амелин А. В. О возможности использования в селекции гречихи показателей фотосинтетической деятельности растений [Текст]. / А. В. Амелин, А. Н. Фесенко, В. В. Заикин, Е. И. Чекалин// Вестник аграрной науки. № 3 (96). - 2022. -С. 18-24.