ҚЫЛШЫҚ ЖҮНДІ ҚҰЙРЫҚТЫ ҚОЙЛАРДЫҢ СЕЛЕКЦИЯЛЫҚ БЕЛГІЛЕРІНІҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ ПАРАМЕТРЛЕРІ

Ляззат Муканова; Тулеухан Садықұлов; Нурлан Малмаков; Шолпан Адылканова; Азамат Койшибаев

doi:10.37884/3-2024/06

Аңдатпа

Ауылшаруашылық малдарының жеке генетикасының маңызды мәселелерінің бірі-экономикалық пайдалы селекциялық белгілер арасындағы байланысты орнату. Сонымен қатар, байланыстардың мөлшері мен бағыты белгінің сипатына, селекцияның қарқындылығына және малдардың генотипіне байланысты болады. Осы тұрғыдан алғанда, еділбай қой тұқымының саулығын гиссар қойының қошқарымен шағылыстыру арқылы алынған бірінші ұрпақтардың селекциялық белгілерінің генетикалық параметрлерін зерттеудің маңызы зор және де бұл осы жұмыстың өзекті мәселесі болып саналады. Генетикалық-математикалық әдіс мал популяциясындағы, табынындағы селекциялық үрдісті талдау жасауға мүмкіндік береді, сонымен бірге белгілерге және малдардың өнімділік қасиетіне генотиптің және қоршаған ортаның әсері бағаланады. Ауыл шаруашылығындағы селекция нәтижелерін тұқым қуалаушылық (һ²), белгілердің қайталануы (r_b), селекциялық белгілердің өзара байланысы (r), селекциялық дифференциал (SD), регрессия (R), селекциялық тиімділік (SE) сияқты параметрлер арқылы анықталады.

«Байсерке Агро» ОҒӨО мал шаруашылығының әр түрлі генотипті қылшық жүнді құйрықты қойларының генотиптік өзгергіштігі белгілерінің арасын және өзара байланысын анықтауға бағытталған ізденістер қазіргі селекцияда үлкен өзектілікке ие және ғылыми-практикалық маңызы бар, өйткені зерттеу нәтижелерін қолдану малдарды бағалауға қажетті уақытты қысқартуға, оның қарқынын айтарлықтай жеделдетуге көмектеседі.

селекция, генотип, белгілердің қайталануы, бисериалды байланыс, белгілердің қайталануы, полихориялық байланыс, регрессия, селекциялық дифференциал.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Садыкулов Т.С., Адылканова Ш.Р. Селекционно-генетические аспекты совершенствования курдючных пород овец: монография / - Алматы, Альмаханъ, 2023.
2. Адылканова Ш.Р., Садыкулов Т.С, Абен К., Ерекенов С.К. Генетический потенциал едильбайской породы овец. Журнал The Way of Science International scientific journal №4 (74), 2020 стр 44-48.
3. https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/255/168
4. Садыкулов Т.С., Ким Г.Л., Адылканова Ш.Р, Баймажи Е.Б., Сансызбаева Б.К. Рекомендации по использованию современных методов прогнозирования генотипа курдючных пород овец. Алматы 2020 г. 28 стр.
5. Садыкулов Т.С., Абаканов Е., Альжанов А.С. Биологические особенности курдючных овец. Вестник с.х.науки Казахстана, №7,2018. с. 90-96.
6. Садыкұлов Т.C., Смагулов Д.Б., Адылканова Ш.Р. Әртүрлі генотипті қылшық жүнді құйрықты қой төлдерінің өсуі және дамуы.// Қазақстанның ауылшаруашылығы ғылымдарының хабаршысы. – Алматы: Бастау, 2018. №1.– 71-76 б.
7. Плохинский Н.А. Тұқым қуалаушылық. – СО АН СССР, 1999, - 196 б.
8. Садыкулов Т., Адылканова Ш. Генетико-селекционные аспекты совершенствования курдючных овец разных генотипов.//- Межд. Научно-практ. Конф.: «Животноводство и ветеринария в ХХ веке». Семей, 2002.– C. 36-38
9. https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/421/246
10. Осипов В.А. Әртүрлі конституциональды типті гиссар қойының биологиялық және шаруашылық ерекшеліктері: Алматы, Нұр Принт, 20016.– 26 б.
11. Садыкулов Т., Ким Г., Адылканова Ш. Проблемы использования генофонда мясо-сально-курдючных пород в отечественном овцеводстве.//– Вестник сельскохозяйственной науки Казахстана, №7. Алматы: Бастау, 2000
12. Мырзабеков С., Ерохин А. Овцеводство Казахстана. Алматы, 2005.–305 с.
13. Бегімқұл Б.К. Биометрия – Алматы: Нұр Принт, 2017. -347 б.
14. Канапин К., Ахатов А. Курдючные грубошерстные овцы Казахстана. Алматы, 2000.–196 с.
15. Садыкұлов Т.С., Адылканова Ш.Р. Селекционно генетические параметры курдючных овец. – Исследования, результаты №3, 2018.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. ҚЫЛШЫҚ ЖҮНДІ ҚҰЙРЫҚТЫ ҚОЙЛАРДЫҢ СЕЛЕКЦИЯЛЫҚ БЕЛГІЛЕРІНІҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ ПАРАМЕТРЛЕРІ. Izdenister natigeler. 3(103) (Sep. 2024), 49–57. DOI:https://doi.org/10.37884/3-2024/06.

(1)ҚЫЛШЫҚ ЖҮНДІ ҚҰЙРЫҚТЫ ҚОЙЛАРДЫҢ СЕЛЕКЦИЯЛЫҚ БЕЛГІЛЕРІНІҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ ПАРАМЕТРЛЕРІ. Izdenister natigeler 2024, No. 3(103), 49-57. https://doi.org/10.37884/3-2024/06.

ҚЫЛШЫҚ ЖҮНДІ ҚҰЙРЫҚТЫ ҚОЙЛАРДЫҢ СЕЛЕКЦИЯЛЫҚ БЕЛГІЛЕРІНІҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ ПАРАМЕТРЛЕРІ. (2024). Izdenister Natigeler, 3(103), 49-57. https://doi.org/10.37884/3-2024/06

ҚЫЛШЫҚ ЖҮНДІ ҚҰЙРЫҚТЫ ҚОЙЛАРДЫҢ СЕЛЕКЦИЯЛЫҚ БЕЛГІЛЕРІНІҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ ПАРАМЕТРЛЕРІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 3(103), p. 49–57, 2024. DOI: 10.37884/3-2024/06. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/671. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ҚЫЛШЫҚ ЖҮНДІ ҚҰЙРЫҚТЫ ҚОЙЛАРДЫҢ СЕЛЕКЦИЯЛЫҚ БЕЛГІЛЕРІНІҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ ПАРАМЕТРЛЕРІ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 3(103) (September): 49-57. https://doi.org/10.37884/3-2024/06.

“ҚЫЛШЫҚ ЖҮНДІ ҚҰЙРЫҚТЫ ҚОЙЛАРДЫҢ СЕЛЕКЦИЯЛЫҚ БЕЛГІЛЕРІНІҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ ПАРАМЕТРЛЕРІ” (2024) Izdenister natigeler, (3(103), pp. 49–57. doi:10.37884/3-2024/06.

[1]“ҚЫЛШЫҚ ЖҮНДІ ҚҰЙРЫҚТЫ ҚОЙЛАРДЫҢ СЕЛЕКЦИЯЛЫҚ БЕЛГІЛЕРІНІҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ ПАРАМЕТРЛЕРІ”, Izdenister natigeler, no. 3(103), pp. 49–57, Sep. 2024, doi: 10.37884/3-2024/06.

“ҚЫЛШЫҚ ЖҮНДІ ҚҰЙРЫҚТЫ ҚОЙЛАРДЫҢ СЕЛЕКЦИЯЛЫҚ БЕЛГІЛЕРІНІҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ ПАРАМЕТРЛЕРІ”. Izdenister Natigeler, no. 3(103), Sept. 2024, pp. 49-57, https://doi.org/10.37884/3-2024/06.

“ҚЫЛШЫҚ ЖҮНДІ ҚҰЙРЫҚТЫ ҚОЙЛАРДЫҢ СЕЛЕКЦИЯЛЫҚ БЕЛГІЛЕРІНІҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ ПАРАМЕТРЛЕРІ”. Izdenister natigeler, no. 3(103) (September 30, 2024): 49–57. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/671.

1.ҚЫЛШЫҚ ЖҮНДІ ҚҰЙРЫҚТЫ ҚОЙЛАРДЫҢ СЕЛЕКЦИЯЛЫҚ БЕЛГІЛЕРІНІҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ ПАРАМЕТРЛЕРІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Sep. 30 [cited 2026 Sep. 15];(3(103):49-57. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/671

1.ҚЫЛШЫҚ ЖҮНДІ ҚҰЙРЫҚТЫ ҚОЙЛАРДЫҢ СЕЛЕКЦИЯЛЫҚ БЕЛГІЛЕРІНІҢ ГЕНЕТИКАЛЫҚ ПАРАМЕТРЛЕРІ. Izdenister natigeler. 2024;(3(103):49-57. doi:10.37884/3-2024/06

[1] 1. Садыкулов Т.С., Адылканова Ш.Р. Селекционно-генетические аспекты совершенствования курдючных пород овец: монография / - Алматы, Альмаханъ, 2023.

[2] 2. Адылканова Ш.Р., Садыкулов Т.С, Абен К., Ерекенов С.К. Генетический потенциал едильбайской породы овец. Журнал The Way of Science International scientific journal №4 (74), 2020 стр 44-48.

[3] 3. https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/255/168

[4] 4. Садыкулов Т.С., Ким Г.Л., Адылканова Ш.Р, Баймажи Е.Б., Сансызбаева Б.К. Рекомендации по использованию современных методов прогнозирования генотипа курдючных пород овец. Алматы 2020 г. 28 стр.

[5] 5. Садыкулов Т.С., Абаканов Е., Альжанов А.С. Биологические особенности курдючных овец. Вестник с.х.науки Казахстана, №7,2018. с. 90-96.

[6] 6. Садыкұлов Т.C., Смагулов Д.Б., Адылканова Ш.Р. Әртүрлі генотипті қылшық жүнді құйрықты қой төлдерінің өсуі және дамуы.// Қазақстанның ауылшаруашылығы ғылымдарының хабаршысы. – Алматы: Бастау, 2018. №1.– 71-76 б.

[7] 7. Плохинский Н.А. Тұқым қуалаушылық. – СО АН СССР, 1999, - 196 б.

[8] 8. Садыкулов Т., Адылканова Ш. Генетико-селекционные аспекты совершенствования курдючных овец разных генотипов.//- Межд. Научно-практ. Конф.: «Животноводство и ветеринария в ХХ веке». Семей, 2002.– C. 36-38

[9] 9. https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/421/246

[10] 10. Осипов В.А. Әртүрлі конституциональды типті гиссар қойының биологиялық және шаруашылық ерекшеліктері: Алматы, Нұр Принт, 20016.– 26 б.

[11] 11. Садыкулов Т., Ким Г., Адылканова Ш. Проблемы использования генофонда мясо-сально-курдючных пород в отечественном овцеводстве.//– Вестник сельскохозяйственной науки Казахстана, №7. Алматы: Бастау, 2000

[12] 12. Мырзабеков С., Ерохин А. Овцеводство Казахстана. Алматы, 2005.–305 с.

[13] 13. Бегімқұл Б.К. Биометрия – Алматы: Нұр Принт, 2017. -347 б.

[14] 14. Канапин К., Ахатов А. Курдючные грубошерстные овцы Казахстана. Алматы, 2000.–196 с.

[15] 15. Садыкұлов Т.С., Адылканова Ш.Р. Селекционно генетические параметры курдючных овец. – Исследования, результаты №3, 2018.