Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ НОҚАТ СОРТТАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫ

Куралай Байтаракова 1 , Мухтар Құдайбергенов 1 , Алма Сайкенова 1 , Мақпал Қанатқызы 1 , Бакытгуль Башабаева 1 , Толкын Мереева 1 , Гульсун Баядилова 2

1 "Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты" ЖШС; 2 КЕАҚ «Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті»

doi.org/10.37884/2-1-2024/536 Бет. 25-34 Қабылданды 17.04.2024 Жарияланды 29.06.2024

Аңдатпа

Мақалада Қазақстанның оңтүстік-шығысындағы егістіктің (жартылай қамтамасыз етілген тәлімі жер және қамтамасыз етілмеген тәлімі жер) екі фонында астықтың өнімділігі мен сапасы бойынша ноқат сорттарының үлгілерін зерттеу нәтижелері келтірілген. Ноқат негізінен ақуыздың үштен бірінен астамы болатын астық үшін өсірілетін ең құнды азық-түлік дәндібұршақ дақылдарына жатады. Бұл жұмыстың мақсаты-селекция үшін бастапқы формаларды зерттеу және бөлу, өнімнің сапасы жақсы жаңа жоғары өнімді сорттарды шығару. Осы мақаланың авторларымен келесі сорттарды іріктеуге қызығушылық тудыратын жоғары өнімділігі мен жоғары ақуыз мөлшері бойынша: жартылай қамтамасыз етілген тәлімі жерде Д-9913 (13,2 ц/га-25,4%), Д-9901 (13,2 ц/га-25,0% ), Д-9904 (17,2 ц/га-25,4%), Д-9905 (17,2 ц/га-26,3%), Д-9914(17,3 ц/га-27,1), Д-9934 (12,3 ц/га-25,4%), Д-9939 (13,3 ц/га-25,5%), Д-9945 (14,2 ц/га-26,0%), Д-9950 (15,2 ц/га-25,2%), Д-9917 (15,5 ц/га-25,1), Д-9910 (17,3 ц/га-26,7) сортүлгілер бөлінсе,  қамтамасыз етілмеген тәлімі жерде Д-9918 (10,2 ц/га-25,2%), Д-9913 (9,6ц/га-25,0%), Д9914 (12,3 ц/га-26,5%), Д9905 (10,2ц/га-25,4%), Д-9910 (10,6 ц/га-26,3%), Д-9945 (8,8ц/га-26,1%), Д9939 (8,2 ц/га-25,2%), Д-9948 (8,5 ц/га-26,3%), Д-9917 (9,5 ц/га-25,1%), Д-9950 (7,6ц/га-25,0%) сортүлгілері бөлініп алынды. Қамтамасыз етілмеген тәлімі жағдайында ноқаттың іріктелген үлгілерді будандастыру мақсатында және  шаруашылық құнды белгілермен қасиеттерін күшейтуде барысында ( жоғары сапалы тұқым алу,  тұқымды ірілету, аурулар мен зиянкестерге төзімді және т.б.) қолдануға болады.

гендікқор, селекция, ноқат, сорт үлгілері, өнімділік, ақуыз, дән.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Akhtar Muhammada, Mahmood Muhammad Tariqb, Cheema Kaiser Latifa, Ahmad Mushtaqb, Khalid Muhammad Jahanzaiba, Amin Amira, Shah Javed Anwara, Qadeer Zeeshana, Ali Zeshanc. Перспективный нут в условиях сухого стресса (Cicer arietinum L.) относительнаяпроизводительность. Журнал – Pakistan Journal of Agricultural Research 10.17582// 34.4.672.677. – 2021.
  2. 2. Вишнякова М.А. Видовое разнообразие коллекции генетических ресурсов зернобобовых ВИР и его использование в отечественной селекции / М.А. Вишнякова, Т.Г. Александрова, Т.В. Буравцева // Труды по прикладной ботанике, генетике и селекции. - 2019. - № 180(2). - С. 109-123.
  3. 3. Sokolkova, А. Genomic Analysis of Vavilov’s Historic Chickpea Landraces Reveals Footprints of Environmental and Human Selection / А. Sokolkova, S.P. Bulyntsev // Int. J. Mol. Sci. – 2020. – 21(11). – Р. 3952.
  4. 4. Вус Н.А. Определение селекционной ценности коллекционных образцов нута (Cicer arietinum l.) методом кластерного анализа / Н.А. Вус, Л.Н. Кобызева, О.Н. Безуглая // Вавиловский журнал генетики и селекции. - 2020. - Т.24. - № 3. - С.244-251.
  5. 5. Зотиков, В.И. Зернобобовые культуры - важный фактор устойчивого экологически ориентированного сельского хозяйства / В.И. Зотиков, Т.С. Наумкина, Н.В. Грядунова, В.С. Сидоренко, В.В. Наумкин // Зернобобовые и крупяные культуры. - 2016. - № 1(17). - С. 6-13.
  6. 6. Zeenat, Wadhwa. Isolation and Characterisation of Rizobium from Chickpea (Cicer arietinum) / Zeenat Wadhwa, Vivek Srivastava, Raj Rani, Tanvi, Kanchan Makkar and Sumit Jangra. // International Journal of Current Microbiology and Applied Sciences. - 2017. - Vol. 6. No. 11. - P.2880-2893.
  7. 7. Maqbool, M.A. Breeding for improved drought tolerance in Chickpea (Cicer arietinum L.) / M.A. Maqbool, M. Aslam, N. Ali // Plant Breeding. - 2017. - Vol. 136. - P. 300-318.
  8. 8. Лиманская В.Б. Культура нута для очень континентальных условий Западного Казахстана // Вавиловские чтения – 2015: Сборник статей Международной научно-практической конференции, посвященной 128-й годовщине со дня рождения академика Н.И. Вавилова. - Саратов, 2015. - С. 224-225.
  9. 9. Байтаракова К.Ж., Кудайбергенов М.С., Кененбаев С.Б Продутивность и качество зерно нута на завершающим этапе селекции // Ізденістер, нәтижелер-Исследования, результаты. - 2021. - №4(88). - С. 199-204.
  10. 10. Ravneet Kaur Kamlesh Prasad. Технологические, технологические и пищевые аспектынута (Cicer arietinum) - Обзор // https:// doi.org/ 10.1016/ j.tifs. 2021.01.044/ - 2021. - Том 109. - С.448-463.
  11. 11. Ханиева И.М., Тарашева З.З. Особенности технологии возделывания нута в предгорной зоне КБР /журнал международных научных исследований/ - 2015. – С. 172-174
  12. 12. V. Singh, Y. Chauhan, R. Dalal, S. Schmidt. Фасоль и Горох. От сиротских культур косновным культурам/ https:// doi.org/ 10.1016/ B978-0-12-821450-3.00003-2. - 2021. – С. 173-215.
  13. 13. Софи С.А., Музаффар К., Ашраф С., Гупта Самир И. Бобовые из нута. - 2020. – С. 55-76.
  14. 14. Воропай Ю.В. Влияние норм высева семян и способов сева на формирование площадилистьев растений нута. DOI: 10.31548/ dopovidi2019.03.009/ науков допови д нубип Украйни. – 2019. - № 3. – С. 9-12
  15. 15. Доспехов Б.А. Методика полевого опыта. - М.: Агропромиздат, 1985. - 352 с.
  16. 16. Вишнякова М.А., Буравцева Т.В., Булынцев С.В. Коллекция мировых генетических ресурсов зерновых бобовых ВИР: пополнение, сохранение и изучение: метод. указ. СПб: ВИР. - 2010. - 142с.
  17. 17. Singh U. Nutritional quality of chickpea (Cicer arietinum L.): current status and future research needs // Qualitas Plantarum Plant Foods for Human Nutrition. - 1985. – V. 35(4). – P. 339-351.
  18. 18. Донская М.В., Бобков С.В. Содержание белка в семенах коллекционных образцов нута // Зернобобовые и крупяные культуры. – 2015. – № 1 (13). – С. 53-55.
  19. 19. Булынцев С.В., Балашов А.В. Генетические ресурсы мировых коллекций нута // Вестник РАСХН. – 2010. – № 6. – С. 42-45.
  20. 20. Донская М.В., Бобков С.В., Костикова Н.О., Оценка качества зерна различных сортообразцов нута ФГБНУ «ФНЦ зернобобовых и крупяных культур»// Зернобобовые и крупяные культуры. – 2021. – № 1 (37). – С. 30-36.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ НОҚАТ СОРТТАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫ. Izdenister natigeler. 2-1 (special) (Jun. 2024), 25–34. DOI:https://doi.org/10.37884/2-1-2024/536.
(1)ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ НОҚАТ СОРТТАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫ. Izdenister natigeler 2024, No. 2-1 (special), 25-34. https://doi.org/10.37884/2-1-2024/536.
ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ НОҚАТ СОРТТАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫ. (2024). Izdenister Natigeler, 2-1 (special), 25-34. https://doi.org/10.37884/2-1-2024/536
ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ НОҚАТ СОРТТАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2-1 (special), p. 25–34, 2024. DOI: 10.37884/2-1-2024/536. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/536. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ НОҚАТ СОРТТАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 2-1 (special) (June): 25-34. https://doi.org/10.37884/2-1-2024/536.
“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ НОҚАТ СОРТТАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫ” (2024) Izdenister natigeler, (2-1 (special), pp. 25–34. doi:10.37884/2-1-2024/536.
[1]“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ НОҚАТ СОРТТАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫ”, Izdenister natigeler, no. 2-1, pp. 25–34, Jun. 2024, doi: 10.37884/2-1-2024/536.
“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ НОҚАТ СОРТТАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫ”. Izdenister Natigeler, no. 2-1 (special), June 2024, pp. 25-34, https://doi.org/10.37884/2-1-2024/536.
“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ НОҚАТ СОРТТАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫ”. Izdenister natigeler, no. 2-1 (special) (June 29, 2024): 25–34. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/536.
1.ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ НОҚАТ СОРТТАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Jun. 29 [cited 2026 Sep. 15];(2-1 (special):25-34. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/536
1.ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ НОҚАТ СОРТТАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАСЫ. Izdenister natigeler. 2024;(2-1 (special):25-34. doi:10.37884/2-1-2024/536