АКТУАЛЬНОСТЬ ДООЧИСТКИ СТОЧНЫХ ВОД ДЛЯ ОРОШЕНИЯ КОРМОВЫХ КУЛЬТУР И ДРЕВЕСНЫХ НАСАЖДЕНИЙ

Шолпан Умбетова; Нурпеис  Утегулов; Аксауле Олжабаева; Ибрагим  Сейтасанов; Мансур  Зарбалиев; Жулдызай  Накипова

doi:10.37884/1-2024/17

Аңдатпа

Уақтылы шешуді талап ететін күрделі және өзекті геоэкологиялық проблемалардың бірі су ортасында өндірістік және тұрмыстық қалдықтардың, яғни қауіпсіз кәдеге жаратуды талап ететін қалалар мен өнеркәсіптік объектілердің сарқынды суларының жинақталуы болып табылады. Бұл проблема гидроэкологиялық нормалаумен тығыз байланысты, оның негізінде олардың табиғи тербеліс аралықтары, табиғи жүйелердің суретін сақтауды қамтамасыз ететін параметрлердің шекті және критикалық шамаларын анықтау анықталады.

Республиканың қалалары мен өнеркәсіптік кәсіпорындарынан шығатын төгінді суларды талдау олардың көпшілігі ластаушы ингредиенттердің құрамы бойынша малазықтық дақылдарды суаруға өте қолайлы екенін көрсетеді.

Шаруа қожалықтарының тәжірибесі көрсеткендей, төгінді суларды қолдана отырып суару жүйелерін жобалау экологиялық және экономикалық тұрғыдан өте тиімді болып табылады. Төгінді сулар өсімдіктерге пайдалы заттарға бай. Мамандар біздің қалалардағы барлық төгінді сулардың 60% - ы тыңайтқыш қасиеттері бойынша 200 миллион тонна көңге тең деп есептеді. Жыл сайын Қазақстанда нормативтік таза және биологиялық тазартылған төгінді тек жылына 1,5 млрд.м³ дейінгі қалалар бойынша ағызады, олар 5000 м³/га суару нормасымен 30000 га жерді суаруға болады.

Мақалада дренаж жүйелерінің жағдайы экологиялық қауіпсіздік пен табиғи кешеннің тұрақтылығының факторы ретінде қарастырылады. Су бұру жүйелерінің қоршаған ортаға теріс әсерін болдырмау және бірқатар экологиялық проблемаларды жою мәселесін шешу өткен ғасырдың ортасынан екінші үштен біріне дейін салынған кәріз тазарту қондырғыларының көпшілігін қайта өңдеу қажеттілігімен тікелей байланысты.

Қажетті іс-шаралар ұсынылды, оларды іске асыру жемшөп дақылдары мен ағаш екпелерін суаруға қойылатын талаптарға сәйкес тазарту құрылыстарында төгінді суларды тазартудың кепілді дәрежесін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

төгінді сулар, суару, ауылшаруашылық дақылдары, табиғи жүйе, пайдаға асыру

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1 Константинов В.М., Койбакова Е.С. Эколого-мелиоративные основы сельскохозяйственной утилизации сточных вод в Казахстане // Вестник ТарГУ им. М.Х.Дулати /Природопользование и проблемы антропосферы –Тараз,2001 №2 41-48с.
2 Зубаиров О.З. Орошение сточными водами в Казахстане –Алматы,1996-177с.
3 Панков В.И., Прохоров А.Н. Оценка пригодности воды для орошения // Гидротехника и мелиорация 1985-№10-С 54-58
4 Mırzaxmetov M., Wmbetova Ş.M., Kojaxan A.K., Sadïeva X.R. Polïmerl ikümis quramdı kömirtekti nanosorbentter. Qazaqstan Respwblïkası Ulttıq ïnjenerlik akademïyasınıñ Xabarşısı j-lı. № 2 (76) 2020, S. 167-172.
5 Шомантаев А.А.,Отарбаев Б.С., АбдикероваУ.Б.Ирригационная оценка сточных вод г.Кызылорда для возделывания древесных культур и кустарниковых насаждений. Наука и мир.2014 №4, стр.151-156.
6 АбдикероваУ.Б.Биологическая очистка сточных вод города Кызылорда в целях орошения гибридных тополей.Магистерская диссертация. Кызылординский государственный университет имени КоркытАта, 2012.Буданов М.Ф. Система и состав контроля за качеством природных и сточных вод при использовании их для орошения. – Киев 1970, с. 48
7 In Situ Synthesis of Metal Nanoparticles in Polymer Matrix and Their Optical Limiting Applications / S. Porel, N. Venkatram, D. Narayana Rao, T.P. Radhakrishnan // Journal of Nanoscience and Nanotechnology. – 2007. – V. 7, № 6. – P. 1887–1892.
8 Polymer Composites With Metal Nanoparticles: Synthesis, Properties, and Applications / L. Tamayo, H. Palza, J. Bejarano, P. A. Zapata // Polymer Composites with Functionalized Nanoparticles ; edited by K. Pielichowski, T. M. Majka. – Amsterdam, Netherlands : Elsevier, 2019. – Chapter 8. – P. 249–286.
9 Stepanov, A. L. Optical Properties of Polymer Nanocomposites With Functionalized Nanoparticles / A. L. Stepanov // Polymer Composites with Functionalized Nanoparticles ; edited by K. Pielichowski, T. M. Majka. – Amsterdam, Netherlands : Elsevier, 2019. – Chapter 10. – P. 325–355.
10 Wizel, S. The preparation of a polystyrene-iron composite by using ultrasound radiation / S. Wizel, S. Margel, A. Gedanken // Polymer International. – 2000. – V. 49, № 5. – P. 445–448.
11 Fabrication and Characterization of Silver−Polyvinyl Alcohol Nanocomposites / Z. H. Mbhele, M. G. Salemane, C. G. C. E. van Sittert, J. M. Nedeljković, V. Djokovi
12 K.R.Sadieva, G.A.Sharshenalieva, А.А.Iskakova, G.B.Dzhumabekova, D.G.Baltabayeva,Absorbed intestinal research with carbon nanotubes, provided by vapor method on the installation CN-CVD-100, Mechanic and Technology Periodical,4, 2017Р.53–58.
13 Тепанов А.А., КудринскийА.А. Закономерности адсорбционнойиммобилизации наночастиц серебра из водных дисперсий на модифицированную поверхность кремния. // Материалы V Международной конференции «От наноструктур, наноматериалов и нанотехнологий к наноиндустрии». – 2015. - С. 190.
14 U.R.Radzhabov, M.Shuhrazoda.S.G.olymer Composites With Metal Nanoparticles: Synthesis, Properties, and Applications / L. Tamayo, H. Palza, J. Bejarano, P. A. Zapata // Polymer Composites with Functionalized Nanoparticles ; edited by K. Pielichowski, T. M. Majka. – Amsterdam, Netherlands : Elsevier, 2019. – Chapter 8. – P. 249–286.
15 М.Syaole, C.Кely, C.Inhao, Properties, Applications And Methods Of Nanosilver Preparation, International Students' Scientific Newsletter. 2018 № 6.; URL: http://eduherald.ru/ru/article/view?id=19414 (дата обращения: 19.06.2020). (accessed 18 March 2020).

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. МАЛАЗЫҚТЫҚ ДАҚЫЛДАР МЕН АҒАШ ЕКПЕЛЕРІН СУАРУ ҮШІН ТӨГІНДІ СУЛАРДЫ ТОЛЫҚ ТАЗАРТУДЫҢ ӨЗЕКТІЛІГІ. Izdenister natigeler. 1 (101) (Mar. 2024), 166–182. DOI:https://doi.org/10.37884/1-2024/17.

(1)МАЛАЗЫҚТЫҚ ДАҚЫЛДАР МЕН АҒАШ ЕКПЕЛЕРІН СУАРУ ҮШІН ТӨГІНДІ СУЛАРДЫ ТОЛЫҚ ТАЗАРТУДЫҢ ӨЗЕКТІЛІГІ. Izdenister natigeler 2024, No. 1 (101), 166-182. https://doi.org/10.37884/1-2024/17.

МАЛАЗЫҚТЫҚ ДАҚЫЛДАР МЕН АҒАШ ЕКПЕЛЕРІН СУАРУ ҮШІН ТӨГІНДІ СУЛАРДЫ ТОЛЫҚ ТАЗАРТУДЫҢ ӨЗЕКТІЛІГІ. (2024). Izdenister Natigeler, 1 (101), 166-182. https://doi.org/10.37884/1-2024/17

МАЛАЗЫҚТЫҚ ДАҚЫЛДАР МЕН АҒАШ ЕКПЕЛЕРІН СУАРУ ҮШІН ТӨГІНДІ СУЛАРДЫ ТОЛЫҚ ТАЗАРТУДЫҢ ӨЗЕКТІЛІГІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 1 (101), p. 166–182, 2024. DOI: 10.37884/1-2024/17. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/451. Acesso em: 15 sep. 2026.

“МАЛАЗЫҚТЫҚ ДАҚЫЛДАР МЕН АҒАШ ЕКПЕЛЕРІН СУАРУ ҮШІН ТӨГІНДІ СУЛАРДЫ ТОЛЫҚ ТАЗАРТУДЫҢ ӨЗЕКТІЛІГІ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 1 (101) (March): 166-82. https://doi.org/10.37884/1-2024/17.

“МАЛАЗЫҚТЫҚ ДАҚЫЛДАР МЕН АҒАШ ЕКПЕЛЕРІН СУАРУ ҮШІН ТӨГІНДІ СУЛАРДЫ ТОЛЫҚ ТАЗАРТУДЫҢ ӨЗЕКТІЛІГІ” (2024) Izdenister natigeler, (1 (101), pp. 166–182. doi:10.37884/1-2024/17.

[1]“МАЛАЗЫҚТЫҚ ДАҚЫЛДАР МЕН АҒАШ ЕКПЕЛЕРІН СУАРУ ҮШІН ТӨГІНДІ СУЛАРДЫ ТОЛЫҚ ТАЗАРТУДЫҢ ӨЗЕКТІЛІГІ”, Izdenister natigeler, no. 1 (101), pp. 166–182, Mar. 2024, doi: 10.37884/1-2024/17.

“МАЛАЗЫҚТЫҚ ДАҚЫЛДАР МЕН АҒАШ ЕКПЕЛЕРІН СУАРУ ҮШІН ТӨГІНДІ СУЛАРДЫ ТОЛЫҚ ТАЗАРТУДЫҢ ӨЗЕКТІЛІГІ”. Izdenister Natigeler, no. 1 (101), Mar. 2024, pp. 166-82, https://doi.org/10.37884/1-2024/17.

“МАЛАЗЫҚТЫҚ ДАҚЫЛДАР МЕН АҒАШ ЕКПЕЛЕРІН СУАРУ ҮШІН ТӨГІНДІ СУЛАРДЫ ТОЛЫҚ ТАЗАРТУДЫҢ ӨЗЕКТІЛІГІ”. Izdenister natigeler, no. 1 (101) (March 29, 2024): 166–182. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/451.

1.МАЛАЗЫҚТЫҚ ДАҚЫЛДАР МЕН АҒАШ ЕКПЕЛЕРІН СУАРУ ҮШІН ТӨГІНДІ СУЛАРДЫ ТОЛЫҚ ТАЗАРТУДЫҢ ӨЗЕКТІЛІГІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Mar. 29 [cited 2026 Sep. 15];(1 (101):166-82. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/451

1.МАЛАЗЫҚТЫҚ ДАҚЫЛДАР МЕН АҒАШ ЕКПЕЛЕРІН СУАРУ ҮШІН ТӨГІНДІ СУЛАРДЫ ТОЛЫҚ ТАЗАРТУДЫҢ ӨЗЕКТІЛІГІ. Izdenister natigeler. 2024;(1 (101):166-182. doi:10.37884/1-2024/17

[1] 1 Константинов В.М., Койбакова Е.С. Эколого-мелиоративные основы сельскохозяйственной утилизации сточных вод в Казахстане // Вестник ТарГУ им. М.Х.Дулати /Природопользование и проблемы антропосферы –Тараз,2001 №2 41-48с.

[2] 2 Зубаиров О.З. Орошение сточными водами в Казахстане –Алматы,1996-177с.

[3] 3 Панков В.И., Прохоров А.Н. Оценка пригодности воды для орошения // Гидротехника и мелиорация 1985-№10-С 54-58

[4] 4 Mırzaxmetov M., Wmbetova Ş.M., Kojaxan A.K., Sadïeva X.R. Polïmerl ikümis quramdı kömirtekti nanosorbentter. Qazaqstan Respwblïkası Ulttıq ïnjenerlik akademïyasınıñ Xabarşısı j-lı. № 2 (76) 2020, S. 167-172.

[5] 5 Шомантаев А.А.,Отарбаев Б.С., АбдикероваУ.Б.Ирригационная оценка сточных вод г.Кызылорда для возделывания древесных культур и кустарниковых насаждений. Наука и мир.2014 №4, стр.151-156.

[6] 6 АбдикероваУ.Б.Биологическая очистка сточных вод города Кызылорда в целях орошения гибридных тополей.Магистерская диссертация. Кызылординский государственный университет имени КоркытАта, 2012.Буданов М.Ф. Система и состав контроля за качеством природных и сточных вод при использовании их для орошения. – Киев 1970, с. 48

[7] 7 In Situ Synthesis of Metal Nanoparticles in Polymer Matrix and Their Optical Limiting Applications / S. Porel, N. Venkatram, D. Narayana Rao, T.P. Radhakrishnan // Journal of Nanoscience and Nanotechnology. – 2007. – V. 7, № 6. – P. 1887–1892.

[8] 8 Polymer Composites With Metal Nanoparticles: Synthesis, Properties, and Applications / L. Tamayo, H. Palza, J. Bejarano, P. A. Zapata // Polymer Composites with Functionalized Nanoparticles ; edited by K. Pielichowski, T. M. Majka. – Amsterdam, Netherlands : Elsevier, 2019. – Chapter 8. – P. 249–286.

[9] 9 Stepanov, A. L. Optical Properties of Polymer Nanocomposites With Functionalized Nanoparticles / A. L. Stepanov // Polymer Composites with Functionalized Nanoparticles ; edited by K. Pielichowski, T. M. Majka. – Amsterdam, Netherlands : Elsevier, 2019. – Chapter 10. – P. 325–355.

[10] 10 Wizel, S. The preparation of a polystyrene-iron composite by using ultrasound radiation / S. Wizel, S. Margel, A. Gedanken // Polymer International. – 2000. – V. 49, № 5. – P. 445–448.

[11] 11 Fabrication and Characterization of Silver−Polyvinyl Alcohol Nanocomposites / Z. H. Mbhele, M. G. Salemane, C. G. C. E. van Sittert, J. M. Nedeljković, V. Djokovi

[12] 12 K.R.Sadieva, G.A.Sharshenalieva, А.А.Iskakova, G.B.Dzhumabekova, D.G.Baltabayeva,Absorbed intestinal research with carbon nanotubes, provided by vapor method on the installation CN-CVD-100, Mechanic and Technology Periodical,4, 2017Р.53–58.

[13] 13 Тепанов А.А., КудринскийА.А. Закономерности адсорбционнойиммобилизации наночастиц серебра из водных дисперсий на модифицированную поверхность кремния. // Материалы V Международной конференции «От наноструктур, наноматериалов и нанотехнологий к наноиндустрии». – 2015. - С. 190.

[14] 14 U.R.Radzhabov, M.Shuhrazoda.S.G.olymer Composites With Metal Nanoparticles: Synthesis, Properties, and Applications / L. Tamayo, H. Palza, J. Bejarano, P. A. Zapata // Polymer Composites with Functionalized Nanoparticles ; edited by K. Pielichowski, T. M. Majka. – Amsterdam, Netherlands : Elsevier, 2019. – Chapter 8. – P. 249–286.

[15] 15 М.Syaole, C.Кely, C.Inhao, Properties, Applications And Methods Of Nanosilver Preparation, International Students' Scientific Newsletter. 2018 № 6.; URL: http://eduherald.ru/ru/article/view?id=19414 (дата обращения: 19.06.2020). (accessed 18 March 2020).