HARMFUL PESTS AND BIOLOGICAL PROTECTION OF AGRICULTURAL CROPS (WHEAT, SOY, CORN) IN THE CONDITIONS OF THE ALMATY REGION

Nurzhan Mukhamadiyev; Aizhan Chadinova; Gulnaz Mengdibayeva; Айгерим Койгельдина

doi:10.37884/2-2023/24

Аңдатпа

Мемлекет басшысының Жолдауларында белгіленген саланы дамытудың бірқатар бағдарламаларында (2017,2018, 2017-2021) біздің еліміздегі ауыл шаруашылығы өнімін өндірудің маңызды проблемаларының бірі дамудың экожүйелік жолын енгізу есебінен оның тиімділігін арттыруға негізделген жаңа пародигмаға көшу болып табылатыны көрсетілген. Бұл ауысу органикалық егіншілікті өндіруден және жануарлар мен халыққа зиянсыз экологиялық таза өнім алудан тұрады. Сондықтан, осы бапта баяндалған агротехнологияларды әзірлеу және өндіріске зиянды организмдерден қорғау шараларының экологияландырылған кешенін енгізу жөніндегі ғылыми зерттеулердің нәтижелері экологиялық таза (органикалық) өнім өндіруді шешудегі маңызды үлес болып табылады.

Бұл мақалада ауыл шаруашылығы дақылдарының зиянкестеріне карсы колданылган биологиялық қорғау шараларынын нәтижелері келтірілген. Экологиялық тұрғыдан алғанда, өңделетін аумаққа және қоршаған ортаға пестицидтік жүктеме азаяды, техниканың егістікке шығу санынын төмендеуі нәтижесінде топырақтың тығыздалуы мен ластануы аз дәрежеде орын алады. Мониторинг барысында ауыл шаруашылығы дақылдарының (бидай, майбұршак, жүгері) зиянкестері кездесіп, оларға Алматы облысы жағдайында биологиялық қорғау шаралары қолданылды.

Вегетациялық кезеңде топырақ қазба жұмыстары және зиянкес санының есебін жүргізу кезінде майбұршақта 11, жүгеріде 8, бидай мен арпада 15, рапс пен зығырда зиянкестердің 8 түрі анықталды.

Мақта көбелегіне (Helicoverpa armigera HB.) қарсы қолданған препараттар мен энтомофагтардың биологиялық тиімділігі жүгері дақылдарында жоғары биологиялық тиімділік көрсетті. Жетінші күні 91,5-95,1%, ал 14-ші тәулікте биоагенттер шығару есебінен тиімділік 77,6-82,1% деңгейінде болды. Өрмекші кенеге қарсы есептің 7–ші күні биологиялық тиімділік 86,3-87,3% құрады, алтынкөз энтомофагты шығару арқылы тиімділік 81,2-81,5% деңгейінде болды.

Бидай, майбұршак, жүгері, зиянкестер, биологиялық қорғау, пестицид, органика

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1 IFOAM (International Movement of Organic Agriculture Movements). - Definition of Organic Agriculture, 2018 https://www.ifoam.bio/en/organic-landmarks/definition-organic-agriculture 20.09.2018.
2 Gelfand I., Snapp S., Robertson G.P. Energy efficiency of conventional, organic, and alternative cropping systems for food and fuel at a site in the U.S. Midwest // Environmental Science & Technology. - 2010. - №44. – Р. 4006–4011.
3 Das S., Chatterjee A., Pal T. Organic farming in India: a vision towards a healthy nation // Food Quality and Safety. – 2020. – Vol. 4, issue 2. – Р. 69–76.
4 Mukhamadiyev N.S., Chadinova A.M., Sultanova N., Mengdibayeva G.Zh. Development of environmentally friendly protection measures against pests and diseases // OnLine Journal of Biological Sciences. – 2019. - №23(2). – Р. 243-250.
5 Van Diepeningen A.D., de Vos O.J., Korthals G.W., van Bruggen A.H.C. Effects of organic versus conventional management on chemical and biological parameters in agricultural soils // Applied soil ecology. – 2006. - №31. – Р. 120-135.
6 Hole D.G., Perkins A.J., Wilson, J.D. Alexander, I.H., Grice P.V., Evans A.D. Does Organic Farming Benefit Biodiversity? // Biological Conservation. – 2005. - №122. – Р. 113-130.
7 Gomiero T., Paoletti M.G., Pimentel D. Biofuels: Ethics and concern for the limits of human appropriation of ecosystem services // Journal of Agriculture and Environmental Ethics. – 2010. - №23. – Р. 403–434.
8 Henning J.L., Baker P.J. Thomassin Economics issues in organic agriculture // Canadian Journal of Agricultural Economics. – 2011. - №39. – Р. 877-889.
9 Жеруков Б.Х. и др. Рекомендации по выращиванию озимой пшеницы, кукурузы на зерно и подсолнечника в фермерских, хозяйствах КБР. - Нальчик, 1999. - С. 28.
10 Астахов А.А. и др. К вопросу об оптимизации фитосанитарного фона в посевах сельскохозяйственных культур. - Волгоград, 2004. - 255 с.
11 Захаренко В.А. Состояние и перспективы развития практической защиты посевов от сорняков, ее научного обеспечения //
Мат. III МНПС. - Голицино, 2005. - С. 7-21.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2023. АЛМАТЫ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ДАҚЫЛДАРЫНЫҢ (БИДАЙ, МАЙБҰРШАҚ, ЖҮГЕРІ) ЗИЯНКЕСТЕРІ ЖӘНЕ БИОЛОГИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ ШАРАЛАРЫ. Izdenister natigeler. 2 (98) (Jun. 2023), 245–253. DOI:https://doi.org/10.37884/2-2023/24.

(1)АЛМАТЫ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ДАҚЫЛДАРЫНЫҢ (БИДАЙ, МАЙБҰРШАҚ, ЖҮГЕРІ) ЗИЯНКЕСТЕРІ ЖӘНЕ БИОЛОГИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ ШАРАЛАРЫ. Izdenister natigeler 2023, No. 2 (98), 245-253. https://doi.org/10.37884/2-2023/24.

АЛМАТЫ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ДАҚЫЛДАРЫНЫҢ (БИДАЙ, МАЙБҰРШАҚ, ЖҮГЕРІ) ЗИЯНКЕСТЕРІ ЖӘНЕ БИОЛОГИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ ШАРАЛАРЫ. (2023). Izdenister Natigeler, 2 (98), 245-253. https://doi.org/10.37884/2-2023/24

АЛМАТЫ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ДАҚЫЛДАРЫНЫҢ (БИДАЙ, МАЙБҰРШАҚ, ЖҮГЕРІ) ЗИЯНКЕСТЕРІ ЖӘНЕ БИОЛОГИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ ШАРАЛАРЫ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2 (98), p. 245–253, 2023. DOI: 10.37884/2-2023/24. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/236. Acesso em: 15 sep. 2026.

“АЛМАТЫ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ДАҚЫЛДАРЫНЫҢ (БИДАЙ, МАЙБҰРШАҚ, ЖҮГЕРІ) ЗИЯНКЕСТЕРІ ЖӘНЕ БИОЛОГИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ ШАРАЛАРЫ”. 2023. Izdenister Natigeler, no. 2 (98) (June): 245-53. https://doi.org/10.37884/2-2023/24.

“АЛМАТЫ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ДАҚЫЛДАРЫНЫҢ (БИДАЙ, МАЙБҰРШАҚ, ЖҮГЕРІ) ЗИЯНКЕСТЕРІ ЖӘНЕ БИОЛОГИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ ШАРАЛАРЫ” (2023) Izdenister natigeler, (2 (98), pp. 245–253. doi:10.37884/2-2023/24.

[1]“АЛМАТЫ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ДАҚЫЛДАРЫНЫҢ (БИДАЙ, МАЙБҰРШАҚ, ЖҮГЕРІ) ЗИЯНКЕСТЕРІ ЖӘНЕ БИОЛОГИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ ШАРАЛАРЫ”, Izdenister natigeler, no. 2 (98), pp. 245–253, Jun. 2023, doi: 10.37884/2-2023/24.

“АЛМАТЫ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ДАҚЫЛДАРЫНЫҢ (БИДАЙ, МАЙБҰРШАҚ, ЖҮГЕРІ) ЗИЯНКЕСТЕРІ ЖӘНЕ БИОЛОГИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ ШАРАЛАРЫ”. Izdenister Natigeler, no. 2 (98), June 2023, pp. 245-53, https://doi.org/10.37884/2-2023/24.

“АЛМАТЫ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ДАҚЫЛДАРЫНЫҢ (БИДАЙ, МАЙБҰРШАҚ, ЖҮГЕРІ) ЗИЯНКЕСТЕРІ ЖӘНЕ БИОЛОГИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ ШАРАЛАРЫ”. Izdenister natigeler, no. 2 (98) (June 29, 2023): 245–253. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/236.

1.АЛМАТЫ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ДАҚЫЛДАРЫНЫҢ (БИДАЙ, МАЙБҰРШАҚ, ЖҮГЕРІ) ЗИЯНКЕСТЕРІ ЖӘНЕ БИОЛОГИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ ШАРАЛАРЫ. Izdenister natigeler [Internet]. 2023 Jun. 29 [cited 2026 Sep. 15];(2 (98):245-53. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/236

1.АЛМАТЫ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ДАҚЫЛДАРЫНЫҢ (БИДАЙ, МАЙБҰРШАҚ, ЖҮГЕРІ) ЗИЯНКЕСТЕРІ ЖӘНЕ БИОЛОГИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ ШАРАЛАРЫ. Izdenister natigeler. 2023;(2 (98):245-253. doi:10.37884/2-2023/24

[1] 1 IFOAM (International Movement of Organic Agriculture Movements). - Definition of Organic Agriculture, 2018 https://www.ifoam.bio/en/organic-landmarks/definition-organic-agriculture 20.09.2018.

[2] 2 Gelfand I., Snapp S., Robertson G.P. Energy efficiency of conventional, organic, and alternative cropping systems for food and fuel at a site in the U.S. Midwest // Environmental Science & Technology. - 2010. - №44. – Р. 4006–4011.

[3] 3 Das S., Chatterjee A., Pal T. Organic farming in India: a vision towards a healthy nation // Food Quality and Safety. – 2020. – Vol. 4, issue 2. – Р. 69–76.

[4] 4 Mukhamadiyev N.S., Chadinova A.M., Sultanova N., Mengdibayeva G.Zh. Development of environmentally friendly protection measures against pests and diseases // OnLine Journal of Biological Sciences. – 2019. - №23(2). – Р. 243-250.

[5] 5 Van Diepeningen A.D., de Vos O.J., Korthals G.W., van Bruggen A.H.C. Effects of organic versus conventional management on chemical and biological parameters in agricultural soils // Applied soil ecology. – 2006. - №31. – Р. 120-135.

[6] 6 Hole D.G., Perkins A.J., Wilson, J.D. Alexander, I.H., Grice P.V., Evans A.D. Does Organic Farming Benefit Biodiversity? // Biological Conservation. – 2005. - №122. – Р. 113-130.

[7] 7 Gomiero T., Paoletti M.G., Pimentel D. Biofuels: Ethics and concern for the limits of human appropriation of ecosystem services // Journal of Agriculture and Environmental Ethics. – 2010. - №23. – Р. 403–434.

[8] 8 Henning J.L., Baker P.J. Thomassin Economics issues in organic agriculture // Canadian Journal of Agricultural Economics. – 2011. - №39. – Р. 877-889.

[9] 9 Жеруков Б.Х. и др. Рекомендации по выращиванию озимой пшеницы, кукурузы на зерно и подсолнечника в фермерских, хозяйствах КБР. - Нальчик, 1999. - С. 28.

[10] 10 Астахов А.А. и др. К вопросу об оптимизации фитосанитарного фона в посевах сельскохозяйственных культур. - Волгоград, 2004. - 255 с.

[11] 11 Захаренко В.А. Состояние и перспективы развития практической защиты посевов от сорняков, ее научного обеспечения //

[12] Мат. III МНПС. - Голицино, 2005. - С. 7-21.