Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫН МЕХАНИКАЛАНДЫРУ ЖӘНЕ ЭЛЕКТРЛЕНДІРУ

ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ ТАБИҒИ ЭПИФИТОТИЯ ЖАҒДАЙЫНДА АЛМА СОРТТАРЫНЫҢ ALTERNARIA ALTERNATA-ҒА ТӨЗІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ

Гулшария Қайрова 1 , Сауле Қорабаева 2 , Эльмира Исмагулова 1 , Сара Альмаханова 1

1 «Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті» КЕАҚ, Қазақстан,050010, Алматы; 2 Қазақ жеміс-көкөніс шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты ЖШС, Алматы, Қазақстан

doi.org/10.37884/1-2026/22 Бет. 229-238 Қабылданды 16.02.2026 Жарияланды 27.02.2026

Аңдатпа

Alternaria alternata алма ағашының (Malus domestica Borkh.) ең кең таралған және экономикалық тұрғыдан маңызды патогендерінің бірі болып табылады. Ол жапырақтар мен жемі стердің зақымдануына, сондай-ақ жемістердің ішкі шіруіне әкеледі. Бұл ауру өнеркәсіптік алма өн дірісіне елеулі қауіп төндіріп, өнімділіктің төмендеуіне және жеміс сапасының нашарлауына себеп болады. Қазақстандағы алма бақтарында бұл патогеннің кең таралғанына қарамастан, алма сорттары ның A. alternata-ға төзімділігі туралы мәліметтер шектеулі. Осыған байланысты осы фитопатогенге сорттардың төзімділігін бағалау ауруға төзімді жаңа сорттарды шығару және тұрақты алма өндірісін дамыту үшін маңызды болып табылады. Бұл зерттеуде отандық және шетелдік селекцияға жататын 23 алма сортының A. alternata-ға төзімділігі Қазақстанның оңтүстік-шығыс аймағында табиғи эпифито тиялық жағдайларда екі вегетациялық маусым бойы зерттелді. Зерттеу нәтижесінде сорттар арасында аурудың даму деңгейі бойынша айқын айырмашылықтар анықталды және селекциялық бағдарлама лар мен өндірістік бау-бақша шаруашылығында қолдануға перспективалы бірнеше төзімді сорттар (R) анықталды. Алынған нәтижелер бойынша, оның ішінде отандық селекциямен шығарылған үш сортты қоса алғанда, сегіз алма сорты төзімді топқа (аурудың даму деңгейі 0–10 %) жатқызылды, ал он бес сорт орташа төзімді топқа (10–30 %) енгізілді. Зерттеу жүргізілген жағдайларда сезімталдығы жоғары сорттар анықталған жоқ.

алма ағашы, альтернариоз, Alternaria, төзімділік, сорттар, аурудың дамуы, өсімдіктерді қорғау.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. Abe K., Iwanami H., Kotoda N., Moriya S. (2010). Evaluation of apple genotypes and Malus species for resistance to Alternaria blotch caused by Alternaria alternata apple pathotype using a detached-leaf method. Plant Breeding. ― Berlin. 129(2). Рр. 208–218. [in Eng.].
  2. Astapchuk I.L., Yakuba G.V., Nasonov A.I. (2021). Variability of cultural characteristics of Alternaria alternata (Fr.) Keissl., the causative agent of apple core rot, on various nutrient media. Plodovodstvo i Vinogradarstvo Yuga Rossii. ― Krasnodar. 68(2). Рр. 255–271. https://doi.org/10.30679/2219-5335-2021-2-68-255-271 [in Russ.].
  3. Cabrefiga J., Salomon M.V., Vilardell P. (2023). Improvement of Alternaria leaf blotch and fruit spot control in apple through the management of primary inoculum. Microorganisms. ― Basel. 11. 101. https://doi.org/10.3390/microorganisms11010101 [in Eng.].
  4. Cao C., Gong S., Li Y., Tang J., Li T., Zhang Q. 2024. Pathogenic factors and mechanisms of the Alternaria leaf spot pathogen in apple. Horticulturae. - Basel. - 10. - 212. https://doi.org/10.3390/horticulturae10030212 [in Eng.].
  5. Chauhan P., Gupta A.K., Sharma J.N., Sharma M. (2025). Assessment of apple germplasm for resistance against Alternaria blotch triggered by Alternaria alternata f. sp. mali under natural epiphytotic conditions. Discover Plants. ― Cham. 1. [in Eng.].
  6. Chu B., Cao F., Bian N., et al. (2022). Resistant evaluation of 84 apple cultivars to Alternaria alternata f. sp. mali and genome-wide association analysis. Scientia Agricultura Sinica. ― Beijing. 55(18). Рр. 3613–3628. https://doi.org/10.3864/j.issn.0578-1752.2022.18.011 [in Eng.].
  7. Ding D., Shao Y., Zhao J., Lin J., Zhang X., Wang X., Xu X., Xu C. (2024). Identification and pathogenicity of Alternaria and Fusarium species associated with bagged apple black spot disease in Shaanxi, China. Frontiers in Microbiology. ―Lausanne. 15. 1457315.https://doi.org/10.3389/fmicb.2024.1457315 [in Eng.].
  8. Elfar K., Bustamante M.I., Arreguin M., Nouri M.T., Eskalen A. (2023). Identification and pathogenicity of Alternaria species causing leaf blotch and fruit spot of apple in California. Phytopathologia Mediterranea. ― Florence. 62(3). Рр. 467–479. https://doi.org/10.36253/phyto-14559 [in Eng.].
  9. EPPO (European and Mediterranean Plant Protection Organization) (1997). Alternaria mali. Data Sheets on Quarantine Pests. EPPO Bulletin. ―Paris. 27. Рр. 127–132. [in Eng.].
  10. Hou Y., Yu X., Chen W., Zhuang W., Wang S., Sun C., Cao L., Zhou T., Qu S. (2021). MdWRKY75e enhances resistance to Alternaria alternata in Malus domestica. Horticulture Research. ―London. 8. 225. https://doi.org/10.1038/s41438-021-00701-0 [in Eng.].
  11. Ismagulova E., Oleichenko S., Sarshayeva M., Korabayeva S., Nizamdinova G., Gritsenko D., Suleimanova G., Sapakhova Z., Basim H., Kairova G. (2025). Identification, characterization, and pathogenicity of fungal and bacterial pathogens of walnut (Juglans regia L.) in Kazakhstan. Horticulturae. ―Basel. 11. 1217. https://doi.org/10.3390/horticulturae11121217 [in Eng.].
  12. Kairova G.N., Ismagulova E.S., Oleichenko S.N., Basim H., Tursunova A.K., Korabaeva S.B. (2024). Identification of the main diseases of walnut in the southern fruit-growing zone of Kazakhstan. Izdenister–Natizheler. ― Almaty. 1(101). Рр. 91–102. https://doi.org/10.37884/1-2024/10 [in Eng.].
  13. Li Y., Hu X.L., Trigiano R.N., Aldwinckle H., Cheng Z.M. (2019). Evaluation of 110 apple cultivars for resistance to Alternaria blotch caused by Alternaria alternata apple pathotype. HortScience. — Alexandria. 54(8). Рр. 1268–1274. https://doi.org/10.21273/HORTSCI13841-18 [in Eng.].
  14. Liu K., Liang Z., Yang A., Yan J., Cong P., Han X., Zhang C. 2024. Comparative transcriptome analysis reveals key genes and pathways in response to Alternaria alternata apple pathotype infection. Horticultural Plant Journal. - Beijing. - 10(3). - Рр. 641–656. [in Eng.].
  15. Madhu G., Nabi S.U., Mir J.I., Raja W.H., Sheikh M.A., Sharma O.C., Singh D.B. (2020). Alternaria leaf and fruit spot in apple: Symptoms, cause and management. European Journal of Biotechnology and Bioscience. ―New Delhi. 8. Рр. 24–26. [in Eng.].
  16. Shtienberg D. (2012). Effects of host physiology on the development of core rot caused by Alternaria alternata in ‘Red Delicious’ apples. Phytopathology. ― St. Paul.102. Рр. 769–778. [in Eng.].
  17. Vasic T., Jevremovic D., Živkovic S., Leposavic A., Paunovic S. (2021). Morphological and pathogenic characteristics of Alternaria alternata isolates on walnut. Journal of Mountain Agriculture on the Balkans. ― Troyan. 24. Рр. 224–238. [in Eng.].
  18. Zhu L., Ni W., Liu S., Cai B., Xing H., Wang S. (2017). Transcriptomic analysis of apple leaves in response to Alternaria alternata apple pathotype infection. Frontiers in Plant Science. ― Lausanne. 8. 22. https://doi.org/10.3389/fpls.2017.00022 [in Eng.].

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2026. ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ ТАБИҒИ ЭПИФИТОТИЯ ЖАҒДАЙЫНДА АЛМА СОРТТАРЫНЫҢ ALTERNARIA ALTERNATA-ҒА ТӨЗІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler. 28, 1(109) (Feb. 2026), 229–238. DOI:https://doi.org/10.37884/1-2026/22.
(1)ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ ТАБИҒИ ЭПИФИТОТИЯ ЖАҒДАЙЫНДА АЛМА СОРТТАРЫНЫҢ ALTERNARIA ALTERNATA-ҒА ТӨЗІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler 2026, 28 (1(109), 229-238. https://doi.org/10.37884/1-2026/22.
ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ ТАБИҒИ ЭПИФИТОТИЯ ЖАҒДАЙЫНДА АЛМА СОРТТАРЫНЫҢ ALTERNARIA ALTERNATA-ҒА ТӨЗІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ. (2026). Izdenister Natigeler, 28(1(109), 229-238. https://doi.org/10.37884/1-2026/22
ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ ТАБИҒИ ЭПИФИТОТИЯ ЖАҒДАЙЫНДА АЛМА СОРТТАРЫНЫҢ ALTERNARIA ALTERNATA-ҒА ТӨЗІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler, [S. l.], v. 28, n. 1(109), p. 229–238, 2026. DOI: 10.37884/1-2026/22. Disponível em: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1225. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ ТАБИҒИ ЭПИФИТОТИЯ ЖАҒДАЙЫНДА АЛМА СОРТТАРЫНЫҢ ALTERNARIA ALTERNATA-ҒА ТӨЗІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ”. 2026. Izdenister Natigeler 28 (1(109): 229-38. https://doi.org/10.37884/1-2026/22.
“ ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ ТАБИҒИ ЭПИФИТОТИЯ ЖАҒДАЙЫНДА АЛМА СОРТТАРЫНЫҢ ALTERNARIA ALTERNATA-ҒА ТӨЗІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ” (2026) Izdenister natigeler, 28(1(109), pp. 229–238. doi:10.37884/1-2026/22.
[1]“ ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ ТАБИҒИ ЭПИФИТОТИЯ ЖАҒДАЙЫНДА АЛМА СОРТТАРЫНЫҢ ALTERNARIA ALTERNATA-ҒА ТӨЗІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ”, Izdenister natigeler, vol. 28, no. 1(109), pp. 229–238, Feb. 2026, doi: 10.37884/1-2026/22.
“ ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ ТАБИҒИ ЭПИФИТОТИЯ ЖАҒДАЙЫНДА АЛМА СОРТТАРЫНЫҢ ALTERNARIA ALTERNATA-ҒА ТӨЗІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ”. Izdenister Natigeler, vol. 28, no. 1(109), Feb. 2026, pp. 229-38, https://doi.org/10.37884/1-2026/22.
“ ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ ТАБИҒИ ЭПИФИТОТИЯ ЖАҒДАЙЫНДА АЛМА СОРТТАРЫНЫҢ ALTERNARIA ALTERNATA-ҒА ТӨЗІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ”. Izdenister natigeler 28, no. 1(109) (February 27, 2026): 229–238. Accessed September 15, 2026. https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1225.
1.ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ ТАБИҒИ ЭПИФИТОТИЯ ЖАҒДАЙЫНДА АЛМА СОРТТАРЫНЫҢ ALTERNARIA ALTERNATA-ҒА ТӨЗІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2026 Feb. 27 [cited 2026 Sep. 15];28(1(109):229-38. Available from: https://natsus.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1225
1.ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ ТАБИҒИ ЭПИФИТОТИЯ ЖАҒДАЙЫНДА АЛМА СОРТТАРЫНЫҢ ALTERNARIA ALTERNATA-ҒА ТӨЗІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler. 2026;28(1(109):229-238. doi:10.37884/1-2026/22